Verski sukobi u Crnoj Gori
Oj, slijepa majska zoro
Pristalice CPC-a pevale su "Što ste na nas digli hajku, četničku vam jebem
majku" i "Đe se krstaš barjak vije četnicima mesto nije", "Nije ovo srpsko
leglo, no, junačko Montenegro"...
Goran Tarlać
_____
Kordoni policije oko manastira svetog Petra Cetinjskog na Cetinju sprečili su u
sredu, 18. aprila, oko 200 pristalica tzv. Crnogorske pravoslavne crkve (CPC)
da stignu do manastirskog guvna, gde su hteli da održe službu. Pre toga su
nameravali da manastir Mitropolije crnogorsko-primorske (MCP) stave pod svoju
kontrolu.
Poglavar CPC-a Miraš Dedeić bio je praćen kolonom koja je udarila u živi štit
policije, nakon čega je usledila pometnja i guranje praćeno psovkama i uzvicima
"E viva vero Montenegro", "Ua, okupatori" i uvredama na račun mitropolita
Amfilohija Radovića. Policija je na centralnom mestu na putu ka manastiru
utrostručila kordon, a pristalice CPC-a tražile su da se policajci sklone,
pevajući "Što ste na nas digli hajku, četničku vam jebem majku" i "Đe se krstaš
barjak vije četnicima mesto nije", "Nije ovo srpsko leglo, no junačko
Montenegro"... Pohod na cetinjski manastir organizovan je u vreme kada je
mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije bio na službenom putu u Argentini.
Otimanje crkava: Bio je to poslednji u nizu napada pripadnika kanonski
nepriznate CPC, sa raščinjenim sveštenikom Mirašem Dedeićem na čelu na
sveštenstvo i objekte Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori. Tokom poslednjih
godinu dana zabeleženo je još niz fizičkih napada na monahe i sveštenike MCP-a,
kao i pokušaja obijanja manjih crkava, naročito na području cetinjske opštine,
gde je najčešće na udaru autokefalaca bila crkva u selu Bajici. Ali, posle
napada i odbrana, ključevi svih sakralnih objekata u Crnoj Gori u rukama su
sveštenika MCP-a.
Pre prošlogodišnjeg referenduma pristalice CPC-a nisu pokretale nikakve
radikalne akcije. Ali, kao što se i očekivalo, posle gotovo godinu dana
nezavisne države, objavili su da kreću u akciju.
Prava drama zbila se u decembru 2000, kada su iz CPC-a najavili osvajanje
Vlaške crkve, nadomak Cetinjskog manastira. Protojerej Radomir Nikčević tada se
zaključao u crkvicu i unutra proveo 14 dana.
Kanonski sporna institucija CPC, koja je registrovana u odeljenju cetinjske
policije 1993. godine, pretenduje na sve verske objekte Mitropolije
crnogorsko-primorske SPC tvrdeći da su "okupirani" nakon Podgoričke skupštine
1918.
Iz Mitropolije crnogorsko-primorske SPC poručeno je da je ona jedini i
neprikosnoveni titular pravoslavnih crkava i manastira u Crnoj Gori i da će ih
"braniti svim dozvoljenim sredstvima". Nijedna pomesna pravoslavna crkva ne
priznaje CPC.
Lider tzv. Crnogorske crkve Mihajlo zatražio je da se državni organi, ali i
međunarodne organizacije, pozabave sporom među verskim zajednicama, nakon čega
su se prisutni razišli.
"Crne Gore nema bez Cetinja, Crne Gore nema bez crnogorske pravoslavne crkve,
nema je jer ako nemate crnogorske pravoslavne crkve vi ste Srbi u Crnoj Gori i
Crna Gora je srpska država", rekao je mitropolit CPC-a Mihajlo.
Ranije su iz CPC-a saopštili da će krenuti u preuzimanje verskih objekata u
Crnoj Gori pomoću države ili bez nje, dok je iz SPC-a saopšteno da je ona
jedini titular nad pravoslavnim hramovima u Crnoj Gori.
Mitropolija crnogorsko-primorska SPC najavila je da će štititi svoju imovinu
"po svaku cenu", ako CPC pokuša da je, kako je najavljeno, preuzme.
Politički sukob: Sociolog religije i jedan od najboljih poznavalaca odnosa u
pravoslavnim crkvama Mirko Đorđević navodi da problem između kanonski
nepriznate CPC i SPC, odnosno njene Crnogorsko-primorske mitropolije, postoji
više godina.
Međutim, situacija u Crnoj Gori između dve crkve nije ništa neobično za
pravoslavne ekumene. Tako, recimo, u Bugarskoj postoje dve, a u Ukrajini čak
tri crkve koje se bore za kanonski status.
Mirko Đorđević ističe da je čitava pometnja u Crnoj Gori nastala zbog politike.
"Ja sam to nazvao, a i ovoga puta bih rekao, da je u pitanju 'crnogorski verski
rat'", kaže on.
"Crnogorska crkva zapravo obnavlja svoju autokefalnost, koju je do 1920. godine
imala, i sada smo dobili sukob, koji nije samo verski, nego je uveliko
politički, i država se našla u vrlo neugodnoj situaciji", kaže on.
"Jesu Crnogorsku crkvu priznale i Ukrajinska i Ruska zagranična i Bugarska
pravoslavna crkva, ali kanonski status konačno nije rešen činjenicom da u Crnoj
Gori postoje dve crkve i to SPC kao arhiepiskopija, odnosno mitropolija
crnogorsko-primorska, sa Amfilohijem Radovićem na čelu, i nepriznata
crnogorska", kaže Đorđević.
"Nažalost, kod nas je sukob i u tome što su pravoslavne crkve srasle sa
matičnom nacionalnom državom i bore se za njeno okrilje. A kod nas na Balkanu
to više nije međucrkveni sukob, već se to pretvara u čisto politički sukob. Mi
smo to već imali u Makedoniji", kaže on.
Mirko Đorđević ističe da su obe crkve realnost Crne Gore. Zvanična Podgorica
nikada nije dovodila u pitanje postojanje SPC-a u Crnoj Gori, ali ne spori ni
postojanje CPC-a.
"Tu je sada problem i, kao što vidite, on je više društveno-politički, nego što
je međucrkveni. Zasada među crkvama dijaloga nema, a po mom uverenju, koliko ja
poznajem situaciju na prostoru pravoslavne ekumene, nema ničeg drugog nego da
obe crkve u dijalogu rešavaju te probleme", kaže on.
"Obe crkve imaju pravo i na imovinu i na hramove, budući da je ova crnogorska
pravoslavna autokefalna crkva uredno registrovana, na temelju onoga što zakon
traži da se jedna verska organizacija ili bilo koja druga organizacija
registruje", kaže Đorđević. Da bi CPC postao kanonski priznat, mora da dobije
saglasnost Vaseljenske partijaršije, sa sedištem u Carigradu, kao i pristanak
SPC-a. Makedonska pravoslavna crkva, takođe, je kanonski nepriznata jer
predstavnici SPC-a već godinama odbijaju da daju saglasnost da se njena
samostalnost prizna.
Riječ plus: Gojko Perović, rektor Centinjske bogoslovije
CPC je NVO grupa koja se predstavlja kao crkva
NR: Da li se može govoriti o „de fakto“ ugroženosti Srpske crkve u Crnoj Gori?
U kojoj meri?
Perović: SPC, tj. njena Mitropolija crnogorsko-primorska, nalazi se na
medijskom „odstrelu“ onih političara koji ispoljavaju nacionalističko
obožavanje države, i koji od te novonastale crnogorske pokušavaju, iako su se
zaklinjali u građanski model društva, načiniti jedan jako kontrolisan sistem,
gdje će sve postati neka vrsta nacionalne institucije. U tom smislu otvara se
pitanje jezika, univerziteta, akademije nauka, pa eto i crkve.
Pored medijskih napada, izloženi smo, tu i tamo, djelovanju jedne NVO grupe
zvane „CPC“, koja se pokušava predstaviti kao crkva, ali poslije 15 godina
njihovih napora ljudi u Crnoj Gori sve im manje vjeruju. Ta grupa gotovo da
nema realnog uticaja među ljudima, na terenu, međutim, medijski se simulira
njihova važnost i prisustvo. Tim se želi držati otvorenim pitanje crkvene
imovine i vještačka dilema - kome tu imovinu treba vraćati?
U kojim krajevima je stanje u tom smislu najalarmantnije?
Jedno vrijeme je Cetinje sa okolinom bilo poprište djelovanja te NVO, jer je
tu, među stanovništvom koje nije mnogo znalo o crkvi, a imalo je jaku emociju
prema pojmu crnogorstva i crnogorskog, bilo lako zloupotrebiti plemenite
osjećaje ljudi, i pokretati narodne zborove, svečane predaje seoskih crkava i
sl.
Međutim, već neko vrijeme ta situacija se mijenja nabolje. Najprije zbog toga
što su ljudi prepoznali duhovnu podvalu (jer malo koji Cetinjanin će danas
otići u „CPC“ da traži crkveni obred), a onda i iz perspektive interesa
pomenute NVO, dosadilo im je da tumaraju polupraznim selima, da svečano
primopredaju hramove koje su vrijeme i nebriga devastirali. Oni sada hoće
prisustvo u gradovima, ali tamo je civilizacija koliko-toliko prisutnija i teže
je polomiti bravu na vratima, ili zloupotrebiti zbor kakvog bratstva.
Kako izgleda svakodnevni i školski život polaznika Bogoslovije na Cetinju u tim
uslovima?
Generalno, sve je mnogo podnošljivije nego prije desetak godina. Jednostavno,
više nema ljudi koji su zainteresovani da djeluju i vrše nasilja u ime te
grupacije raščinjenih sveštenika.
Sledbenici CPC-a naglašavaju da je kralj Aleksandar Karađorđević 1920. godine
ukinuo Crnogorsku pravoslavnu crkvu. Možete li to da pojasnite/prokomentarišete?
Režim Karađorđevića je samo sledovao odluci episkopata samostalne Crkve u
kraljevini Crnoj Gori, da se ta crkva uključi u sastav obnovljene Patrijaršije.
Kralj Aleksandar je politički artikulisao već prethodno donijetu odluku Crkve u
Crnoj Gori.
Sa druge strane, red je da se zapitamo, ko je, i zbog čega, 1918, prestao da
postoji? Da li Crkva (narod, sveštenstvo, hramovi), ili jedan od njenih
administrativnih statusa? Crkva postoji, bez prekida kontinuiteta, ne samo kad
govorimo o 1918, već i inače, dva milenijuma, od apostola do danas. Ljudi, živi
ljudi su jedino važni kad o tome pričamo. Treba pregledati „Šematizam SPC iz
1923“ i njegov odjeljak o Cetinjskoj mitropoliji. Pune, brojne parohije, i
sveštenici, Crnogorci, svi redom oni iz kraljevine Crne Gore, rukopoloženi u
doba samostalne Mitropolije. Niko ukraden, niko odstupio. Onaj ko se najviše
angažovao da Cetinjska bogoslovija 1921. obnovi svoj rad obustavljen 1916, ovaj
put kao dio sistema bogoslovija ujedinjene Patrijaršije, prvi put sa imenom sv.
Petra Cetinjskog, bio je lično cetinjski mitropolit Mitrofan Ban.
Niko nije ukinuo ni njega, ni njegov osjećaj da živi u istoj onoj Svetoj Crkvi,
kojoj je decenijama bio na čelu. On je, u proširenom crkvenom sistemu,
nastavio, sa istim sveštenstvom i vjernim narodom, da postoji, da se Bogu moli,
da krštava i vjenčava, i da, što je najvažnije, tu službu, na blagosloven način
prenosi na nova pokoljenja pravoslavnih Crnogoraca. Zato mi nije jasna veza
između organizacije „CPC“, osnovane 2000, i promjene u administrativnom statusu
Crkve koja neprekinuto postoji od prije 1918. godine do danas.
Smatrate li iskrenom i u budućnosti doslednom izjavu predsednika Filipa
Vujanovića da će crnogorska država štititi imovinu Mitropolije
crnogorsko-primorske?
Izjavu smatram iskrenom kada je u pitanju lični odnos gospodina Vujanovića
prema Crkvi. Međutim, veliko je pitanje može li on svoj lični odnos postaviti
kao garanciju ponašanja svih struktura vlasti, kada znamo da u Crnoj Gori nije
regulisan odnos Crkve i države (na nivou zakona ili međusobnog ugovora), što
ostavlja prostor mnogim nedobronamjernim pojedincima iz vlasti da šire
bezakonje.
U čemu je razlika u pozicijama Makedonske pravoslavne crkve i CPC-a? Osim
činjenice da je u prvom slučaju reč o raskolu, a u drugom o raščinjenju?
U suštini u Makedoniji danas imamo realnu crkvenu strukturu (validno
rukopoloženi episkopat i sveštenstvo sa vjernim narodom), koja se samoizolovala
od ostatka pravoslavne vaseljene, drugim riječima to je Crkva koja nije
kanonski priznata, nema definisan kanonski status. U Crnoj Gori riječ je o
grupi samozvanaca, bukvalno petorici ili šestorici bivših sveštenika koje niko
u Crnoj Gori ne bi doživljavao ozbiljno da nije neprestanog medijskog i
političkog pritiska na građane u vezi s tim pitanjem.
Šta mislite, kako će taj problem u budućnosti biti rešen? Da li će samostalna
crnogorska država u nekom momentu poželeti autokefalnu crkvu koju bi i podržala?
Teško je predvidjeti buduće događaje. Za početak, govoreći kao slobodnomisleći
građanin mislim da bi bilo od velike koristi za sve u Crnoj Gori, pa ako hoćete
i za Crkvu i za vjernike, da vlast koja vlada od 1989. godine konačno malo
odmori.
http://www.novireporter.com/
