Deset godina od NATO bombardovanja SRJ
12:58 BEOGRAD - Tačno u podne uz zvuke sirena i crkvenih zvona građani Srbije
odali su minutom ćutanja počast svim žrtvama NATO bombardovanja koje je počelo
na današnji dan, 24. marta, 1999. godine, trajalo 78 dana, u kojem su poginula
1.002 pripadnika Vojske Jugoslavije i srpske policije, oko 2.000 civila, među
kojima i 88-oro dece, a više od 6.000 ljudi je teže i lakše ranjeno, dok se
desetak osoba i danas vode kao nestale.
Sirenama koje su najavile vazdušnu opasnost, u Kosovskoj Mitrovici je
nešto pre podneva počelo obeležavanje deset godina od NATO bombardovanja SR
Jugoslavije, a više hiljada građana učestvuje u "Maršu mira" koji je krenuo od
glavnog mosta na Ibru u severnom delu Mitrovice do susednog Zvečana.
Zbog obeležavanja desete godišnjice NATO bombardovanja u severnom delu
Kosovske Mitrovice izuzetno je pojačano prisustvo pripadnika Kosovske
policijske službe (KPS), Euleks policije i vojnika Kfora.
Euleks policajci sa punom opremom za razbijanje demonstarcija i borbenim
kolima raspoređeni su u etnički mešovitom delu grada Bošnjačkoj Mahali, ispred
zgrade Okružnog suda i na tzv. Istočnom mostu koji deli Mitrovicu na severni i
južni deo.
Pojačano prisustvo policije vidljivo je i u ostalim delovima severnog
dela Mitrovice gde žive kosovski Albanci.
Više od polovine stradalih u vazdušnoj akciji NATO, nazvanoj "Milosrdni
anđeo", su stanovnici albanske nacionalnosti na Kosovu i Metohiji, mada su
zapadni saveznici tvrdili da je intervencija neizbežna kako bi upravo njih
zaštitili od navodne humanitarne katastrofe.
Odluka o napadu doneta je prvi put u istoriji bez odobrenja Saveta
bezbednosti UN, a naredbu o početku akcije "Saveznička snaga" američkom
generalu Vesliju Klarku preneo je 23. marta tadašnji generalni sekretar NATO-a
Havijer Solana.
Klark će kasnije u svojoj knjizi "Moderno ratovanje" priznati da je
planiranje vazdušne operacije NATO-a protiv SRJ "sredinom juna 1998. već
uveliko bilo u toku" i da je završeno krajem avgusta iste godine.
SRJ je, međutim, napadnuta sedam meseci kasnije pod izgovorom da je
krivac zbog propasti pregovora u Rambujeu i Parizu o budućem statusu pokrajine
Kosovo i Metohija pošto su srpske vlasti sa predsednikom Slobodanom Miloševićem
na čelu odbile da prihvate vojni aneks ugovora koji bi, kako se tumačilo,
značio okupaciju zemlje. Srpski parlament je 24. marta 1999. godine doneo
odluku o neprihvatanju stranih trupa, a iste večeri u 19:45 minuta NATO snage
su započele vazdušne udare krstarećim raketama i avijacijom, po celom
području Srbije i Crne Gore.
Napad je trajao do četiri sata ujutro i težište udara su bili objekti
Ratnog vazduhoplovstva, Protivvazdušne odbrane i vojne industrije, a prve mete
vojni aerodromi u Prištini, Podgorici, Batajnici i Užicu, kao i ciljevi u
Kuršumliji, Novom Sadu, Pančevu, Kragujevcu i Lučanima.
Gotovo da nema grada u Srbiji koji se tokom 11 nedelja napada bar
nekoliko puta nije našao na meti, a Crna Gora je uglavnom bila pošteđena
masivnih udara.
NATO snage bile su raspoređene u 59 baza na teritoriji 12 zemalja, a
dejstvovale su najviše iz četiri vazduhoplovne baze u Italiji, s brodova na
Jadranu, dok su u nekim operacijama učestvovali i strateški bombarderi koji su
poletali iz baza u zapadnoj Evropi, pa i u Americi.
Tokom operacije izvršeno je 2.300 vazdušnih udara po 995 objekata širom
zemlje, a 1.150 borbenih aviona lansiralo je blizu 420.000 projektila ukupne
mase 22.000 tona.
NATO je lansirao 20.000 velikih projektila, među kojima 1. 300
krstarećih raketa na vojne i civilne ciljeve, a izručio je i 37.000 "kasetnih
bombi" sa 350.000 kasetnih podprojektila, takozvanih "bombica".
Uz upotrebu najubojitijeg oružja, Severnoatlantska alijansa je u ratu
protiv Srbije upotrebila i zabranjeno naoružanje - municiju sa osiromašenim
uranijumom.
Tako je već 30. marta, granatama municije s radioaktivnim primesama
bombardovano šire područje Prizrena, a prema podacima VJ između 30 i 50 hiljada
komada municije s osiromašenim uranijumom razasuto je na 112 lokacija širom
zemlje, najviše na Kosovu i Metohiji.
U više gradova i mesta - Aleksincu, Kuršumliji, Chupriji, Nišu, Novom
Sadu, Murinu, Valjevu, Surdulici, pogođen je veliki broj stambenih objekata, uz
veliki broj civilnih žrtava.
Bombardovane su, pored vojnih ciljeva, i izbegličke kolone na području
Kosova, putnički voz u Grdeličkoj klisuri, most u Varvarinu, pijaca u Nišu...
Pogođeni su i bolnica "Dragiša Mišović" i kineska ambasada u Beogradu, kada je
poginulo desetak civla.
Beograd je napadnut prvog dana operacije raketiranjem Jakova i aerodroma
u Batajnici u 20:05 časova. Bilo je to njegovo peto bombardovanje u ovom veku i
prvo bombardovanje jedne evropske prestonice posle Drugog svetskog rata.
Uništeni su skoro svi predajnici Radio-televizije Srbije, uključujući
toranj na Avali, a u dva časa i šest minuta posle ponoći, 23. aprila, pogođena
je i zgrada RTS-a u Aberdarevoj ulici, gde je 16 radnika ubijeno, a četvoro
teže povređeno.
U bombardovanju su uništena 54 objekta putne infrastrukture, oko 300
škola, bolnice i zgrade državne uprave, a teže i lakše je oštećeno 176
spomenika kulture.
Uništena su 54 objekta putne infrastrukture, od čega 45 mostova, 28
železničkih mostova i 148 stambenih i poslovnih objekata.
Stradalo je više od 300 škola, od kojih su tri potpuno uništene, više
desetina bolnica, zgrade državnih organa, uključujući i zdanja Ministarstva
odbrane i MUP-a Srbije u centru Beograda.
Teže i lakše je oštećeno 176 spomenika kulture, od kojih 23
srednjovekovna manastira i veliki broj crkava širom Srbije, ali i nekoliko
džamija i objekata islamske kulture u Djakovici, Peći, Prizrenu...
Uništena je trećina elektroenergetskog kapaciteta zemlje, bombardovane
su dve rafinerije (Pančevo i Novi Sad), a snage NATO su prvi put upotrebile i
takozvane "grafitne bombe", kojima je onesposobljavan elektroenergetski sistem.
Prema procenama stručnjaka, u zavisnosti od metodologije, materijalna
šteta pričinjena bombardovanjem procenjuje se na 30 do 100 milijardi dolara.
U oružanom sukobu sa nemerljivo nadmoćnijim neprijateljem, srpska PVO
uspela je da obori dva aviona NATO - lovac F16 i američki supermoderni
"nevidljivi" avion F-117, i da zarobi tri neprijateljska vojnika.
Prilikom povlačenja snaga VJ, ispostavilo se da je učinak NATO 14
uništenih tenkova, 17 oklopnih transportera i 20 artiljerijskih oruđa.
Intervencija je, posle više diplomatskih inicijativa, okončana
potpisivanjem Vojno-tehničkog sporazuma u Kumanovu (Makedonija) 9. juna 1999.
godine, a tri dana kasnije počelo je povlačenje jugoslovenskih snaga sa Kosova
i Metohije.
Generalni sekretar NATO-a izdao je naredbu o prekidu bombardovanja 10.
juna. Tog dana su poslednji projektili pali na području sela Kokoleč u 13:30
minuta, a istog dana je Savet bezbednosti UN usvojio Rezoluciju 1244.
Na Kosovo i Metohiju je upućeno 37.200 vojnika Kfora, iz 36 zemalja, sa
zadatkom da čuvaju mir i osiguraju bezbedno okruženje i povratak izbeglica do
postizanja trajnog rešenja.
Privremena uprava UN i mirovne snage nisu uspele da ostvare ovu misiju,
a preostalih 120.000 nealbanaca i danas na Kosovu živi u strahu, pod pritiscima
i pretnjama i bez osnovnih prava i sloboda.
http://www.tanjug.rs/VestDana.aspx?sr
