Sacuvati mir u Bosni - NOVI REPORTER, Banja Luka, 11.III.2010.
NOVI REPORTER, Banja Luka, 11. mart 2010
«Sačuvati mir u Bosni – mitovi, izazovi i šanse»
Knjiga utemeljenih upozorenja i dobrih namjera
Posljednji korak u dugom nizu, koji zaslužuje apsolutni respekt, jeste
kolekcija analiza Saving peace in Bosnia – myths, challenges, opportunities,
nedavno objavljena u izdanju Fondacije lorda Bajrona. Riječ je o zborniku
radova, prezentovanih tokom 2009. na konferencijama i tribinama u Torontu,
Vašingtonu i Beogradu, u organizaciji ovog kruga intelektualaca. Deset autora,
u sadržajno bogatoj kolekciji sažete forme, na engleskom jeziku, izuzetno
stručno i uvjerljivo tumače potencijalnim čitaocima, zapadnim, ali i srpskim,
sve nijanse aktuelnog pristupa Vašingtona i pratećih evropskih transmisija moći
u odnosu na političku situaciju u BiH
Saša Bižić
U sjenci kontroverznih zvaničnih odnosa Sjedinjenih Američkih Država i zemalja
Evropske unije sa Srbijom i Republikom Srpskom, od početka devedesetih godina
prošlog vijeka do danas odvija se interesantna intelektualna komunikacija
Zapada i Srba. Međutim, ona nije jednodimenzionalna, jer se unutar takvih
relacija, uslovno rečeno, mogu prepoznati dvije škole mišljenja. U prvom
slučaju, nije riječ o dijalogu ravnopravnih sagovornika, već o monologu aktera
zapadnog akademskog i medijskog establišmenta, uz bespogovorno odobravanje
domaćih konzumenata svake pseudomisaone splačine, ukoliko ima vašingtonski ili
briselski pečat «moralno-političke» podobnosti. Jer, nema tog istraživačkog
napora pomoću koga bi se u sramnoj verbalnoj ili pisanoj zaostavštini Ivana
Čolovića, Borke Pavićević i sličnih kreatura, uglavnom okupljenih oko adrese
poznate kao «Peščanik», pronašao bar trag neslaganja sa pogledima na Balkan iz
ugla Kristofera Hičensa, Bernar-Anri Levija, Gintera Grasa i pokojne Suzan
Zontag, pa čak ni njihovih epigona s istočne strane bivše «željezne zavjese»,
poput Slavoja Žižeka i Adama Mihnjika.
Naravno, postoje i alternativne analize ovdašnjih prilika. Za razliku od
besprizorne konkurencije, ti drugačiji osvrti na odnose Srba s obe strane Drine
i ostalih etničkih zajednica na prostoru bivše Jugoslavije nemaju privilegovan
status na globalnoj i lokalnoj javnoj sceni. Posebno mjesto među braniocima
istinskih vrijednosti u koordinatama zapadne civilizacije zauzimaju ljudi koji
su se od 1994. godine angažovali u Fondaciji lorda Bajrona za balkanske
studije. Utemeljena u geografskom trouglu Otava – Čikago - London, ta
institucija, od osnivača ser Alfreda Šermana pa nadalje, obilježila je
sopstveno trajanje, ali i burne događaje koji su pratili krvavi raspad SFRJ,
časnom i dobronamjernom pozicijom kada je riječ o Srbima, ali i spremnošću da
najsatanizovanijem narodu u novijoj istoriji konstruktivno ukaže na greške i
lutanja.
Povampireni klintonisti: Posljednji korak u dugom nizu, koji zaslužuje
apsolutni respekt, jeste knjiga Saving peace in Bosnia – myths, challenges,
opportunities (Sačuvati mir u Bosni – mitovi, izazovi i šanse), nedavno
objavljena u izdanju Fondacije lorda Bajrona. Riječ je o zborniku radova,
prezentovanih tokom 2009. na konferencijama i tribinama u Torontu, Vašingtonu i
Beogradu, u organizaciji ovog kruga intelektualaca, čija svaka rečenica s punim
pravom nastavlja tradiciju čiji je simbol bard engleske i svjetske poezije,
koji je izgubio život dajući doprinos borbi balkanskih hrišćana protiv
otomanskog jarma, na početku 19. vijeka u Grčkoj.
Deset autora, u sadržajno bogatoj kolekciji sažete forme, na engleskom jeziku,
tumače potencijalnim čitaocima, zapadnim, ali i srpskim, sve nijanse aktuelnog
pristupa Vašingtona i pratećih evropskih transmisija moći u odnosu na političku
situaciju u Bosni i Hercegovini. Nije slučajno to što se knjiga pojavljuje u
ovom momentu, jer se u predgovoru ukazuje na činjenicu da je, nakon trinaest
godina relativne stabilnosti postdejtonske BiH, s dolaskom nove administracije
na vlast u SAD, ponovo dobila zamah politika koja «rješenje» vidi u
unitarizaciji tamnog vilajeta. U tom kontekstu, posebno su apostrofirane izjave
Hilari Klinton, poslije preuzimanja funkcije državnog sekretara, o «nedovršenom
poslu na Balkanu», kao i konkretni potezi na terenu, poput pritisaka u režiji
podsekretara u Stejt departmentu Džejmsa Stajnberga, tokom pregovora u Butmiru
tokom prošle jeseni.
Uz podsjećanje da namjera SAD da u BiH izdejstvuje ustavne promjene s
centralističkim predznakom počiva na kontinuiranoj iluziji američkih zvaničnika
«da će u islamskom svijetu zaraditi ugled, a možda i zahvalnost, ako budu
podržavali muslimanske interese u Evropi», predgovor je obilježen i
pesimističnom procjenom da će se «nametanje ustavnih reformi nastaviti i u
drugoj deceniji 21. vijeka, što je za žaljenje, jer se time samo ometa trajna
stabilizacija zapadnog Balkana uopšte, a BiH posebno». A o tome s kolikim
uvjerenjem i entuzijazmom sami izvršioci tekuće politike Sjedinjenih Država i
Ujedinjenog Kraljevstva učestvuju u deprimirajućem povratku Zapada na «mjesto
zločina», svjedoče i krupni retorički zaokreti donedavnog američkog, odnosno,
britanskog ambasadora u Beogradu – Vilijama Montgomerija i Čarlsa Kroforda, u
godinama nakon odlaska s funkcija, ističu autori «Saving peace in Bosnia» u
uvodnom dijelu knjige.
Zatim slijede lucidne opservacije autorskog tima Fondacije lorda Bajrona, a
otvara ih uvjerljiv negativni odgovor Stivena Majera na pitanje iz naslova
teksta «Da li je Bosni potreban 'drugi Dejton'». Logično, u pitanju je
vještačka dilema, nametnuta kao prioritet u projekcijama kadrova iz vremena
Bila Klintona, povampirenih pod okriljem vlasti sadašnjeg američkog
predsjednika Baraka Obame. «Ta grupa je zaslijepljena sopstvenom arogancijom i
nepoznavanjem Bosne, Balkana i realnosti međunarodne politike. U stvarnosti,
nema nikakvog racionalnog razloga za američko angažovanje u Bosni i na Balkanu.
U regiji nema značajnog američkog interesa, dok se Obamina administracija
složenih i opasnih izazova drugdje u svijetu», nedvosmisleno ističe Stiven
Majer, profesor političkih nauka na Univerzitetu za nacionalnu odbranu u
Vašingtonu i bivši analitičar CIA.
Ignorisanje jednostavnog imperativa: «Novu bosansku krizu» očekuje i
predsjednik Fondacije lorda Bajrona, ambasador Kanade u Beogradu u periodu
raspada Jugoslavije Džejms Biset, locirajući njen ključni uzrok u obnovljenom
nastojanju Vašingtona da ojača centralnu vlast u Sarajevu na račun Republike
Srpske. Međutim, za razliku od vremena kada je posljednji diplomata SAD u SFRJ
Voren Cimerman uticao na Aliju Izetbegovića da odustane od već potpisanog
Lisabonskog sporazuma o uređenju BiH, Džejms Biset izražava očekivanje da se
neće ponoviti gotovo unisona podrška Evropljana američko-bošnjačkom avanturizmu
od prije dvije decenije. Takođe, Biset ukazuje i na činjenicu da nasilnik
daleko teže ostvaruje ili uopšte ne realizuje vlastite planove, ako mu u tome
ne asistira potencijalna žrtva. U slučaju Bosne i Hercegovine, to znači da
«nikakve radikalne izmjene postojećeg ustavnog okvira neće biti moguće ukoliko
RS bude odlučna u odbijanju da joj se nametnu rješenja koja su suprotna njenim
osnovnim interesima».
Dag Bandau, spoljnopolitički analitičar Kejto instituta iz Vašingtona i
nekadašnji savjetnik američkog predsjednika Ronalda Regana, analizira duple
standarde Vašingtona u regionu, oličene u intenciji da se zemljama zapadnog
Balkana nameće multikulturalna matrica kao sredstvo za postizanje
neokolonijalnih ciljeva, osim u situacijama kada taj model prihvataju Srbi,
budući da vodeći zapadni centar moći tada naprasno forsira etnički motivisani
secesionizam srbofobične provenijencije. Bandau poručuje administraciji SAD:
«Ostavite Balkan Balkancima», a Vilijam Lind, američki vojno-politički
analitičar i ekspert za takozvanu doktrinu rata četvrte generacije, opisuje
kuda vodi vašingtonsko ignorisanje tog jednostavnog imperativa, posebno kada je
riječ o posljedicama pogoršanja odnosa SAD i Rusije, kao i sve težoj poziciji
NATO-snaga u Avganistanu.
Uvjerenje da BiH ni u prošlosti, ni u sadašnjosti, ni u budućnosti ne posjeduje
kapacitet da bude država ili bar nešto više od prinudnog braka tri naroda,
prisutno je i u analizama ostalih autora. Ronald Hačet, još jedan bivši
saradnik predsjednika Regana, a sadašnji direktor Centra za globalne studije i
profesor međunarodnih odnosa na Univerzitetu Šrajner u Teksasu, osvrće se na
ulogu Evropske unije u procesima u današnjoj BiH. Džejms Džatras produbljuje
temu «posljednje balkanske avanture» Vašingtona, a Džon Loland piše o «totemu
novog svjetskog poretka» - «genocidu» u Srebrenici. Producent dokumentarnog
filma «Islam: šta Zapad treba da zna» i saradnik relevantnih američkih medija
Gregori Dejvis, osvrće se na relacije islama, Zapada i pravoslavlja.
Seriju fascinantnih pogleda na aktuelnost BiH i upliv SAD u ovdašnje politička
tenzije zatvaraju dva precizna pregleda ključnih dimenzija ne tako davnih
oružanih sukoba u Bosni i Hercegovini. Prvi predsjednik Fondacije lorda Bajrona
Alfred Šerman 1997. secirao je američku ulogu u bh. krvoproliću, dok je dr Srđa
Trifković analizirao uzroke i nasljeđe bosanskog rata. Kao spiritus movens ovog
izuzetnog projekta, vodeći srpski intelektualac u Sjedinjenim Američkim
Državama i poznati istoričar je, zajedno sa ljudima besprekornog stručnog
autoriteta i ličnog integriteta, ponudio pouzdan vodič za orijentaciju u
predstojećim balkanskim i planetarnim maglama. «Tiha većina» među Srbima i na
Zapadu znaće da shvati na pravi način utemeljena upozorenja autora «Saving
peace in Bosnia», a one političke adrese preko okeana koje, po definiciji,
treba da imaju ključno mjesto u poduhvatu iz naslova knjige, prije ili kasnije,
suočiće se sa drugačijom terapijom otrežnjenja od snage argumenata. Jer,
hronologija čovječanstva prepuna je imperija koje su znale da mogu kako hoće,
ali ne i do kada hoće.
