Jasenovačke žrtve u crkvenom kalendaru
Kada se kaže novomučenici jasenovački tu su, na neki način, i jadovinski i glinski i korićki i prebilovački novomučenici, kaže otac Jovan Ćulibrk Ikona iz manastira Jasenovac Foto SPC Prvi put ove godine, celokupna Srpska pravoslavna crkva proslaviće Sabor jasenovačkih novomučenika, koji se, prema odluci sa poslednjeg zasedanja Svetog arhijerejskog Sabora SPC, obeležava danas. Najviše crkveno telo priklonilo se već postojećoj tradiciji koja je živela u Eparhiji australijsko-novozelandskoj, a to je da se 13. septembra ili u danima oko ovog datuma, obeležavaju novomučenici jasenovački, objašnjava protosinđel Jovan Ćulibrk, koordinator Odbora za Jasenovac Svetog arhijerejskog Sabora SPC. – Odbor je odavno nastojao da se utvrdi konkretan datum praznovanja novomučenika jasenovačkih, a višestruki su povodi da to bude baš 13. septembar. Naime, u samom Jasenovcu se kao dan novomučenika jasenovačkih obeležavao dan osvećenja obnovljenog hrama Svetog Jovana 1984. godine, što je padalo u prvu nedelju po Uspenju Bogorodičinom, što je obično početkom septembra. Od polovine avgusta je logor počeo da radi, tako da možemo reći da se na taj način obeležava i sam početak stradanja koje traje sve do 22. aprila 1945. godine – kaže otac Jovan. Jasenovac je postao simbolička reč za stradanje u Drugom svetskom ratu, ističe naš sagovornik, i teško ga je izdvojiti od ostalih mesta stradanja iz ovog perioda. – Kada se kaže novomučenici jasenovački, tu su, na neki način, i jadovinski i glinski i korićki i prebilovački novomučenici, jer ako bismo obeležavali stradanje na svakom od tih mesta, bojim se da nam crkveni kalendar ne bi sadržavao ništa drugo osim stradanja u Drugom svetskom ratu – napominje otac Jovan. Inače, Odbor za Jasenovac okuplja institucije i pojedince koji istražuju istorijat ovog mesta velikog stradanja srpskog naroda, ima vrlo razvijenu saradnju i sa relevantnim međunarodnim institucijama, a veliku pažnju posvećuje i obrazovanju o holokaustu – u Memorijalnom centru „Jad Vašem” SPC je iškolovala više od dvadeset svojih ljudi. – Jasenovac je, nažalost, žrtva mnogogovorljivosti, politizacije, lošeg novinarstva, a glavna žrtva toga svega je nauka i istina o Jasenovcu. Mi smo danas došli do broja od oko 90.000 stradalih, na čemu radi Muzej žrtava genocida, jedna i jedina naučna institucija koja se bavi tim poslom kod nas. Odbor je, takođe, preuzeo ulogu sagovornika sa Rimokatoličkom crkvom kada je u pitanju Jasenovac. Pre dve godine smo bili pozvani od Evropske konferencije komisija „Justicija et paks” da govorimo rimokatolicima o Jasenovcu, u „Jad Vašemu” smo učestvovali u zajedničkom skupu između Jevreja i katolika. Mnogo više volje za taj dijalog ima u rimokatoličkim crkvama koje nisu na prostoru bivše Jugoslavije, odnosno onima koje ne dolaze iz Hrvatske i BiH, jer na prostoru Balkana postoje brojna druga opterećenja u vezi sa tim. Prošle godine poglavar Rimokatoličke crkve kod Hrvata posetio je Jasenovac, ali po njegovoj besedi na misi u lokalnoj crkvi je bilo očevidno da je on došao sputan i osećao se obavezan da kaže „da nije u Jasenovac došao da bi se nekome izvinjavao” – ističe otac Jovan. Za ovaj praznik vezana su bila i nagađanja da je unet u crkvene kalendare, pa izbrisan iz njih. Protojerej mr Velibor Džomić, član pravnog saveta Mitropolije crnogorsko-primorske, međutim, napominje da su to „bezočne optužbe”. – Koliko je meni poznato, Spomen jasenovačkih novomučenika se u kalendarima pojavio osamdesetih godina 20. veka i to za vreme trajanja nesrećne crkvene podele u dijaspori. U kalendarima koje je štampala tadašnja Slobodna mitropolija iz Nove Gračanice kod Čikaga objavljivan je i praznik Jasenovačkih mučenika. Kasnije, nakon zaceljenja te velike crkvene rane zaslugom patrijarha Pavla, mitropolita Irineja i drugih arhijereja, Sveti arhijerejski sabor SPC je doneo odluku da se u kalendarima koje štampaju naše eparhije u dijaspori može uneti i praznovati i njihov spomen. Od ove godine praznik Svetih jasenovačkih novomučenika obavezujući je za čitavu Srpsku crkvu. Dakle, nisu ni mogli da budu izbrisani kad saborskom odlukom, a to je jedini način, nisu bili ni uneti u kalendar – kaže otac Velibor. On ističe i da su do sada u crkveni kalendar uneta imena nekoliko sveštenomučenika koji su kao srpski episkopi i sveštenici postradali od ustaša i komunista, među njima i mitropolita Petra dabro-bosanskog, Dositeja zagrebačkog i Joanikija crnogorsko-primorskog, episkopa Save gornjokarlovačkog i Varnave hvostanskog. – Ustaše su na pravdi Boga u NDH ubili 219 srpskih sveštenika, a partizanska vojska 482 sveštenika i monaha. Nacisti su ubili više od 80 sveštenika, a pedesetak balisti, Italijani i Mađari. Imena sveštenomučenika i novomučenika, kao i njihova žitija prikupljaju se, ispituju, beleže i pripremaju za crkvene komisije. Ima i velikih primera stradanja vernika u 20. veku zaključno sa malom Milicom Rakić. Siguran sam da će i oni dobiti svoje mesto i u zemaljskom kalendaru Crkve, jer su ga odavno pred Bogom zaslužili – ističe otac Velibor. Poslednji period nacionalne istorije obeležilo je stradanje srpskog naroda na Kosmetu, ali još je rano govoriti o kanonizaciji onih koji su tada postradali kao nevine žrtve. Protosinđel Sava Janjić, zamenik igumana manastira Visoki Dečani, objašnjava da crkva neguje molitveno sećanje na žrtve sukoba na Kosmetu, služenjem parastosa ili pominjanjem njihovih imena na liturgijama. Dvojica monaha, otac Hariton iz manastira Sveti arhangeli kod Prizrena i otac Stefan iz manastira Budisavci, u narodu već imaju razvijen kult, iako nisu uneti u diptihe svetih SPC. – Obojica su kidnapovani od strane OVK i stradali su ne samo kao nevine žrtve, već i kao žrtve ubijene zbog svoje vere. Obezglavljeno telo oca Haritona pronađeno je i Eparhija raško-prizrenska objavila je knjigu o njegovom životu, što bi mogao da bude put ka prikupljanju materijala za njegovo žitije. Zemni ostaci oca Stefana, nažalost, do sada nisu pronađeni – kaže otac Sava. *Jelena Čalija* objavljeno: 13/09/2010 http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Jasenovacke-zrtve-u-crkvenom-kalendaru.lt.html __._,_.___
_______________________________________________ SIM mailing list [email protected] http://lists.antic.org/mailman/listinfo/sim
