POLITIKA
1. jul
SRPSKA DUHOVNA POEZIJA
Muzicko cudo u Londonu
Novo sedmocasovno delo ser Dzona Tavenera, jednog od najvecih britanskih
i svetskih kompozitora, premijerno izvedeno 27. juna u Londonu
(Specijalno za "Politiku")
London, 30. juna
London je 27. juna, u jednoj od svojih najstarijih i najlepsih crkava
(Templ cerc, 1185 - 1240), bio domacin dela koje predstavlja najvecu
senzaciju u ozbiljnoj muzici na pocetku novog veka.
Ser Dzon Tavener (1944), najpopularniji britanski kompozitor sa
reputacijom "klasicnog umetnika", za najnovije delo "Pokrov hrama", koje
traje sedam sati, koristio je umnogome horske mogucnosti, sto je
doprinelo monumentalnosti velicanstvene muzicke himne u slavu Boga
Svedrzitelja odnosno harmonijsko-kosmickog principa univerzalno svetog.
U centar tajne postojanja i humanistickog smisla sveta ser Dzon stavlja
Isusa Hrista, nalazeci u njegovoj filozofiji zivota pobedu nadnacela
ljubavi.
Ako je, po sopstvenom priznanju, u muzickim setovima pisanim na tekstove
misticne poezije otkrivao "jezik muzike i ljubavi" (taj jezik "ispod
spoljasnje forme otkriva postojanje istog Boga, koji je lepota i koji
voli
lepotu") - u najnovijem delu ta unutrasnja vizija je dosegla carobnost
jedinstva glasa i zvuka do ezotericke monumentalnosti.
Na vrhu top lista
Dzon Tavener, koji je roden u prezbiterijanskoj familiji u severnom
Londonu, na vrhu je top liste slusanosti u Velikoj Britaniji od
"Keltskog rekvijema"
(1969) i "Kantate Bogorodici" (1976).
Oko sto njegovih dela inspirisano je pravoslavnom muzickom tradicijom
("Veliki kanon Sv. Andrije Kritskog", 1981; "Sv. Trojica", 1990) sto
potvrduju i kompozicije posvecene Sv. Jovanu Krstitelju, Sv. Serafimu
ili pravoslavnim sluzbama, iako je inspiraciju nalazio i u delima Sapfo,
Seferisa, Eliota i drugih svetskih bardova poetskog jezickog pamcenja
(autor je i "Rekvijema za Ahmatovu", 1980, kao i "Tri sveta soneta Dzona
Dona", 1962).
Svetsku slavu donele su mu kompozicije iz 1964. i 1993. (kantate "Kain i
Avelj", "Apokalipsa"), pa je pedesetogodisnjica njegovog zivota
obelezena u citavom svetu: Grcka, Amerika, Kanada, Australija, Japan,
Svedska...
U oktobru 2000. u Londonu je odrzan festival Tavenerove muzike ("Ikone
svetlosti"), dok je svoju genijalnost ovaj britanski kompozitor potvrdio
kompozicijom "Novi pocetak", kojom je ispratio stari milenijum.
Za "Pokrov hrama" Tavener je koristio, izmedu ostalog, i tekstove
sanskritske tradicije (Upaisade) kao i vizantijske tekstove (Sv. Simeon
Novi Bogoslov), a posebno i izdasno tekstove "srpske misticne ljubavne
poezije", kako on tumaci srednjovekovnu poetsku bastinu.
Tekstove u rasponu od 14. do 16. veka, i to: Episkopa Marka, Jelene
Balsic-Stracimirovic, monaha Andreja, Grigorija Camblaka i anonimnih
monaha iz manastira Krusedol i Kupinovo, ser Dzon Tavener je preuzeo iz
antologije Predraga R. Dragica Kijuka "Srednjovekovno i renesansno
srpsko pesnistvo" (izdanje na engleskom, 1987). Za njega su ovo tekstovi
osobenog jezickog pamcenja koji, jer "pravoslavlje na coveka i svet
gleda ocima duse", donose istovremeno i "poetiku duse i otkrovenje
duse". To je i razlog sto je ovu poetiku ugradio i u arhitektoniku
najnovijeg muzickog dela.
Medutim, na tragu ovog posvecenickog jezika, Tavener je (inace presao u
pravoslavlje pre tri decenije) komponovao, 2001, i "Poslanicu ljubavi"
(pisanu za sopran i klavir, a posvecenu "srpskim mucenicima")
preuzimajuci, takode, tekstove iz antologije Predraga R. Dragica Kijuka
kao i sam naslov svoje kompozicije prema poznatom epistolarnom delu
Jelene Balsic-Stracimirovic.
U svom najnovijem delu ("Pokrov hrama") ser Dzon Tavener se vratio
muzickoj tradiciji horskog karaktera, koristeci za izvodenje grandiozne
muzicke katedrale cak 120 pevaca, medu kojima i deciji hor. "Pokrov
hrama" se izvodi u kontinuitetu, sedam sati, i sastoji se od osam
krugova, od kojih finalni krug muzickom metaforom tumaci eshatoloski
fenomen osobene kataklizme zapocete raspecem Isusa Hrista i pobedu
stvaralackog nad rusilackim erosom.
Ovo sedmosatno delo (u izvodenju nekoliko horova, orkestara i solista),
dramaticnog i spiritualnog intenziteta, potvrduje da Tavenerov muzicki
rukopis spada u najoriginalnija ostvarenja savremene umetnosti, rukopis
posvecen istoriji i metafizici od uspostavljanja bozanske misije Isusa
Hrista. Naime, profanosti istorije ser Dzon je suprotstavio bozansku
simfonicnost, maestralno koristeci zestoke melodijske kontraste i
krajnosti glasovnog umeca.
Otkrice srpske duhovne poezije
Ser Dzon Tavener ne krije snazan podsticaj koji se dogodio nakon susreta
sa srpskom duhovnom poezijom. Za njega je knjiga Predraga R. Dragica
Kijuka (koju je dobio od ruskog svestenika u Londonu, Mihaila Fontunata)
bila suocenje sa sabijenim "bozanskim erosom", a po njemu bas se u tom
"bozanskom erosu, u asketizmu i svetoj tradiciji" nalazi "jedini razlog
naseg postojanja".
Posle ovog neobicnog susreta sa Kijukovom "Antologijom srednjovekovne i
renesansne srpske poezije" usledio je poziv londonske Fondacije Laza
Kostic (koji je o 150. godisnjici pesnika srpskog romantizma osnovala,
1991, Marina
Milic-Apostolovic) da na tekstove iz antologije napise delo na "sopran
milenijuma", Patrisu Rozario. Tako je i nastala Tavenerova kompozicija
"Poslanica ljubavi" (2001) u saradnji sa Patrisom Rozario za koju je
Tavener napisao 24 dela. Ona je i glavni solista u njegovom najnovijem
monumentalnom delu "Pokrov hrama".
Otkrivajuci u srpskoj srednjovekovnoj poeziji "ceznju za bozanskim"
Tavener je, istovremeno, uocio i iznova potvrdio osobenosti pravoslavnog
pogleda na svet, koji se cesto prima sa nerazumevanjem.
U jednom intervjuu za "Politiku" (2001) ser Dzon Tavener je ovu
konstataciju pretvorio u kriticki stav tvrdnjom: "U pitanju je potpuni
neuspeh latinskog Zapada da razume pravoslavni Istok. U tome je koren
problema, mnogo dublji nego sto nasi 'bezlicni' politicari zamisljaju...
Bler i Bus moraju da shvate osobenost i vaznost pravoslavlja, njegovu
etiku pre svega, a onda ostalo".
Milena Peric
Serbian News Network - SNN
[EMAIL PROTECTED]
http://www.antic.org/
