[sorabia] Prof. D. Tanaskovic // Ka trajnoj balkanskoj ravnotezi

[Boba]

http://www.e-nacija.com/view.asp?ID=1010
 
ÑÐÁÈ£À È ÃÅÎÏÎËÈÒÈ×ÊÅ ÊÎÎÐÄÈÍÀÒÅ ÍÅÎÎÑÌÀÍÈÇÌÀ (2): ÒÐÈ ÊÎËÎÑÅÊÀ ÑÐÏÑÊÅ ÑÏΊÍÅ 
ÏÎËÈÒÈÊÅ ÏÐÅÌÀ ÒÓÐÑÊΣ
Êà òðà¼íî¼ áàëêàíñêî¼ ðàâíîòåæè 



Ðàäè ïðîäóêòèâíè¼åã ïîñòàâšàœà ïðåìà íåîîñìàíèñòè÷êèì àñïåêòèìà òóðñêå 
áàëêàíñêå ïîëèòèêå, çà íàñ íåïîâîšíèì, âàæíî ¼å ðàçâè¼àœå øòî ñàäðæà¼íè¼èõ 
áèëàòåðàëíèõ îäíîñà ñà Àíêàðîì è óêšó÷èâàœå ó ñâå îáëèêå ðåãèîíàëíå ñàðàäœå. 
Àëè, èçíàä ñâåãà, ïîòðåáíî ¼å ñèñòåìàòñêè óíàïðåèâàòè áèëàòåðàëíå, à êîëèêî 
ãîä ¼å ìîãóžå è äèñêðåòíî òðèëàòåðàëíå îäíîñå ñà Ãð÷êîì è Áóãàðñêîì. Ò༠
òðîóãàî ¼å êšó÷ ñòàáèëíîñòè ó îâîì äåëó Åâðîïå
Ïèøå: ïðîô. äð Äàðêî Òàíàñêîâèž*
Áèžó ñëîáîäàí äà îâäå èçíåñåì òðè êîëîñåêà êî¼èìà áè, âåðó¼åì, íàøà ñïîšíà 
ïîëèòèêà ïàðàëåëíî òðåáàëî äà ñå êðåžå, àêî æåëè äà ïðîíàå ïåðñïåêòèâíî 
äåëîòâîðíó ôîðìóëó îäíîñà ñ Òóðñêîì. Äâà ñó ó ðàâíè ìóëòèëàòåðàëíèõ, à ¼åäàí 
áèëàòåðàëíèõ ðåëàöè¼à. Íåøòî øèðå žå áèòè ðàçðàåíà ñàìî ïîòðåáà óñïîñòàâšàœà 
ñâî¼åâðñíîã òðîóãëà ÑУ (Ñðáè¼à) – Ãð÷êà – Áóãàðñêà, ¼åð òî ¼å ïðàâàö äåëîâàœà 
êî¼è ¼å, ñòèöà¼åì îêîëíîñòè, äîñàä áèî ïðèëè÷íî ìàðãèíàëèçîâàí, à ìîãàî áè áèòè 
îä êšó÷íîã çíà÷à¼à çà óñïîñòàâšàœå òðà¼íå áàëêàíñêå ðàâíîòåæå ó
 êîîðäèíàòàìà íîâèõ ðåãèîíàëíèõ àðàíæìàíà (ïðå ñâèõ Ïàêòà ñòàáèëíîñòè çà 
£óãîèñòî÷íó Åâðîïó), øòî ïîäðàçóìåâà è ïðèìåðåíó óêëîïšåíîñò Òóðñêå ó îðãàíñêó 
ñòðóêòóðó Áàëêàíà, çà êî¼è ¼å áóãàðñêè íàó÷íèê Ìàðè¼à Òîäîðîâà ñ äîáðèì 
ðàçëîçèìà ðåêëà äà èìà „ìîžíó îíòîëîãè¼ó… ñòàëíå è äóáîêå ïðîìåíå” (âèä. Ì. 
Òîäîðîâà, Èìàãèíàðíè Áàëêàí, Áåîãðàä, 1999, 316).
    Íà ïëàíó áèëàòåðàëíèõ îäíîñà ñ Òóðñêîì, ãäå ïðàãìàòè÷íè äèïëîìàòñêè äè¼àëîã 
íè¼å ïðåêèäàí íè ó íà¼òåæèì äàíèìà ¼óãîñëîâåíñêå êðèçå, çà âðåìå ðàòà ó ÁèÕ è 
àãðåñè¼å ÍÀÒÎ íà ÑУ, êàä ñó ïîçèöè¼å äâå¼ó çåìàšà áèëå äè¼àìåòðàëíî îïðå÷íå à 
Òóðñêà íåäâîñìèñëåíî àíòèñðïñêè è àíòè¼óãîñëîâåíñêè ñâðñòàíà, íóæíî ¼å äîñëåäíî 
ðàäèòè íà òîìå äà îíè áóäó øòî ðàçâè¼åíè¼è è ñàäðæà¼íè¼è. Öèš íàøå ñïîšíå 
ïîëèòèêå è íà÷åëíî ìîðà áèòè óíàïðåèâàœå áèëàòåðàëíèõ îäíîñà ñà ñâèì äðæàâàìà, 
øòî ¼å, óîñòàëîì, öèš ðàöèîíàëíå ñïîšíå ïîëèòèêå óîïøòå.
 Êàä ¼å ñïåöèôè÷íî î Òóðñêî¼ ðå÷, ïîñëåäœå ãîäèíå ñó ïîòâðäèëå äà íèâî è 
êâàëèòåò íàøèõ áèëàòåðàëíèõ îäíîñà óìíîãîìå çàâèñè îä „òðåžèõ ôàêòîðà”, 
êîíêðåòíî îä ðåãèîíàëíîã è øèðåã ìåóíàðîäíîã ïîëîæà¼à îáà¼ó ïàðòíåðà, à 
ïðâåíñòâåíî £óãîñëàâè¼å, ñ îáçèðîì íà ïðèðîäó òóðñêîã çàíèìàœà çà ïðîöåñå íà 
Áàëêàíó è ó÷åøžå ó œèìà. Óêóïíî ñòàáèëèçîâàœå ïðèëèêà ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè, à 
ïîñåáíî íîðìàëèçîâàœå è ïîïðàâšàœå îäíîñà ÑУ ñ îíèì ñóñåäèìà êî¼å Òóðñêà ó 
âåžî¼ èëè ìàœîì ìåðè ñìàòðà ñâî¼èì „êëè¼åíòèìà” (ÁèÕ, Àëáàíè¼à, Ìàêåäîíè¼à)
 èëè ïðèâèëåãîâàíèì ðåãèîíàëíèì ïàðòíåðèìà, ñâàêàêî žå èìàòè áëàãîòâîðíî 
äå¼ñòâî íà øèðåœå è îáîãàžèâàœå ¼óãîñëîâåíñêî-òóðñêèõ âåçà. Ñ äðóãå ñòðàíå, 
êîðåêòíî îäðæàâàœå íåîïõîäíå êîìóíèêàöè¼å è òåõíè÷êèõ âèäîâà ñàðàäœå, 
óêšó÷ó¼óžè ñàîáðàžà¼íó, è ó ïåðèîäèìà íà¼âåžåã ìåóñîáíîã çàõëàåœà, êàî è 
áðçèíà êî¼îì ¼å Òóðñêà ïîçèòèâíî ðåàãîâàëà ïîñëå ïîòïèñèâàœà Äå¼òîíñêîã 
ñïîðàçóìà, îòêðèâà¼ó äà ¼å îíà îçáèšíà äðæàâà, ñ óðàâíîòåæåíîì ãåíåðàëíîì 
ëèíè¼îì ñïîšíå ïîëèòèêå, øòî ¼å ÷èœåíèöà êî¼à ìîæå ñàìî ïîñïåøèòè íàïîð äà ñå íà
 ïëàíó áèëàòåðàëíèõ îäíîñà ó ñâàêîì òðåíóòêó îñòâàðè ìîãóžè ìàêñèìóì. 
ÁÈËÀÒÅÐÀËÀ — ÁÅÇ ÏÐÅÄÐÀÑÓÄÀ È ÁÅÇ ÈËÓÇÈ£À
Âàšà ñõâàòèòè, è ïðèõâàòèòè, ðåàëíîñò äà Òóðñêà ïðåìà ïàðòíåðèìà ñòàëíî äðæè 
îòâîðåíà áàð äâà ñïîšíîïîëèòè÷êà êîëîñåêà, ïðè ÷åìó ñå îïñåã è áðçèíà êðåòàœà 
ñâàêèì îä œèõ íåïðåñòàíî êîí¼óíêòóðíî îäìåðàâà è äîçèðà. Òî ïîñåáíî âàæè çà 
Ñðáè¼ó/£óãîñëàâè¼ó, ñ êî¼îì Òóðñêà, íà ¼åäíî¼ ñòðàíè, èìà èñòîðè¼ñêè è àêòóàëíî 
îïðå÷íå èëè áàð äèâåðãåíòíå äðæàâíî-íàöèîíàëíå èíòåðåñå ó ðåãèîíó, äîê ¼å, ñ 
äðóãå, ñâåñíà íåèçáåæíå óïóžåíîñòè ¼åäíå äðæàâå íà äðóãó (ó äîìåíó ñàîáðàžà¼à è 
òðàíñïîðòà âèøå Òóðñêå íà Ñðáè¼ó/£óãîñëàâè¼ó íåãî îáðíóòî!) è
 îá¼åêòèâíå òðà¼íå êîìïëåìåíòàðíîñòè íåêèõ âàæíèõ ïðèâðåäíèõ è èíèõ èíòåðåñà. 
    Î ðåàëèñòè÷íîñòè òóðñêîã ïðîöåœèâàœà äóãîðî÷íèõ äðæàâíî-íàöèîíàëíèõ 
èíòåðåñà ñâåäî÷è, ðåöèìî, ïðàêòè÷íî óçäðæàí îäíîñ Àíêàðå ïðåìà àëòåðíàòèâíèì 
ïðî¼åêòèìà ñàîáðàžà¼íîã ïîâåçèâàœà ïðåêî Áàëêàíà ñ Åâðîïîì, àêòèâèðàíèì òîêîì 
¼óãîñëîâåíñêå êðèçå è ìåóíàðîäíå èçîëàöè¼å Ñðáè¼å. Òóðñêà ¼å íà÷åëíî, 
äåêëàðàòèâíî è ïîëèòè÷êè çäóøíî ïîäðæàâàëà, ïà è èíèöèðàëà óñïîñòàâšàœå íîâèõ 
êîðèäîðà è ïóòíèõ ïðàâàöà ïðåêî Áóãàðñêå è Ðóìóíè¼å, îäíîñíî „Èñòîê-Çàïàä”, 
ïðåêî Ìàêåäîíè¼å è Àëáàíè¼å, àëè ñå êð༜å îïðåçíî îäëó÷èâàëà çà
 ñîïñòâåíî ôèíàíñè¼ñêî ó÷åøžå ó ïðåëèìèíàðíèì ôàçàìà œèõîâå ðåàëèçàöè¼å. Îâàêâî 
äðæàœå èçàçèâàëî ¼å íåçàäîâîšñòâî, à ïîâðåìåíî è êðèòèêó îä ñòðàíå äðæàâà 
íåïîñðåäíî çàèíòåðåñîâàíèõ çà ïðîìîöè¼ó ïóòåì íîâèõ ñàîáðàžà¼íèõ êîðèäîðà íà 
ñâî¼î¼ òåðèòîðè¼è. Òóðñêà ¼å ìóäðî ÷åêàëà äà ñå ñèòóàöè¼à èçìåíè, à çíàëà ¼å äà 
ñå ñðàçìåðíî áðçî ìîðà èçìåíèòè è äà Ñðáè¼ó/£óãîñëàâè¼ó íåžå áèòè ìîãóžå äóãî, 
à ïîãîòîâî íå òðà¼íî ïðåñêàêàòè è çàîáèëàçèòè. 
    Ñðáè¼à/£óãîñëàâè¼à òàêî îñòà¼å ñðåäèøœè ïàðòíåð Òóðñêå ó 
ñàîáðàžà¼íî-òðàíñïîðòíî¼ ñôåðè, ñà èçãëåäíèì ìîãóžíîñòèìà òåñíå ñàðàäœå ó 
ïåðñïåêòèâíîì ñåêòîðó æåëåçíèöå, ó Òóðñêî¼ äî ñàäà èçðàçèòî çàíåìàðåíîì, à êî¼è 
êîíòåêñò åâðîèíòåãðàöè¼å èç âèøå ðàçëîãà ÷èíè ïðèâëà÷íèì. Ñïðåìíîñò Òóðñêå çà 
êîíñòðóêòèâíó ñàðàäœó ñà £óãîñëàâè¼îì ó êîìóíèêàöè¼ñêî-ñàîáðàžà¼íî¼ îáëàñòè 
áèëà ¼å âèäšèâà è ó ïåðèîäó ãîòîâî ïîòïóíå ðåãèîíàëíå è øèðå ìåóíàðîäíå 
èçîëîâàíîñòè íàøå çåìšå. £ÀÒ ¼åäíî âðåìå íè¼å ëåòåî íè çà Àòèíó, àëè ¼åñòå çà
 Èñòàíáóë! 
    Ó øèðå ðàçìàòðàœå ìîãóžíîñòè è îãðàíè÷åœà ¼óãîñëîâåíñêî-òóðñêèõ 
áèëàòåðàëíèõ îäíîñà íå áè áèëî óìåñíî îâäå ñå óïóøòàòè, ¼åð òî ¼å ìàòåðè¼à êî¼à 
çàñëóæó¼å ñâåîáóõâàòíó è èñöðïíó àíàëèçó, çà êàêâó ìåíè íåäîñòà¼ó, ïîðåä 
ïðîñòîðà, ñâå ïîòðåáíå èíôîðìàöè¼å è ñòðó÷íà êîìïåòåíöè¼à. Æåšà ìè ¼å ¼åäèíî 
áèëà äà óêàæåì íà òî äà ïîñòî¼å ñâè ðàçëîçè äà ñå ïðîáëåìàòèöè 
¼óãîñëîâåíñêî-òóðñêå áèëàòåðàëå ó íàñòóïà¼óžåì ïåðèîäó ïîêëîíè ïóíà ïàæœà íàøå 
ñïîšíå ïîëèòèêå. Ïðîñòîðà çà òî ¼å è äî ñàäà áèëî, à ñâè ñó èçãëåäè äà žå ãà 
óáóäóžå áèòè è
 âèøå, øòî íèêàêî íå çíà÷è äà ¼å ïîñëå ïîëèòè÷êèõ ïðîìåíà ó ÑУ ðåàëíî 
î÷åêèâàòè íåêî ñïåêòàêóëàðíî è áðçî îòâàðàœå Òóðñêå ó ñâèì ïðàâöèìà. Íå òðåáà 
çàáîðàâèòè äà œî¼ êëèìà íàñòàëà íàêîí ñìåíå âëàñòè ó Áåîãðàäó ñàìî äåëèìè÷íî è 
äîíåêëå îäãîâàðà. Çà òîëèêî žå íàì è ïîžè ó ñóñðåò, âîäåžè ïðâåíñòâåíî ðà÷óíà î 
ñâî¼èì èíòåðåñèìà. Áèòíî ¼å äà ñå áèëàòåðàëíèì îäíîñèìà ñ Àíêàðîì ïðèëàçè 
ïðàãìàòè÷íî, áåç ïðåäðàñóäà, àëè è áåç èëóçè¼à. Îáà êîëîñåêà îñòà¼ó îòâîðåíà, ñ 
òèì øòî ¼å ñàä ïîíîâî äîøëî âðåìå äà ñå âèøå àêòèâèðà îí༠ñ ïîçèòèâíîì
 ñèãíàëèçàöè¼îì…
ÌÓËÒÈËÀÒÅÐÀËÀ — ÍÅÁÀËÊÀÍÑÊÅ ÈÍÈÖÈ£ÀÒÈÂÅ ÇÀ ÁÀËÊÀÍ
Øòî ñå òè÷å ïîòðåáå äà ñå íàøà çåìšà øòî ïðå (ðå)èíòåãðèøå ó ñâå ìåóíàðîäíå 
îðãàíèçàöè¼å, àñîöè¼àöè¼å è ôîðóìå ó êî¼èìà ¼å ëîãè÷íî è êîðèñíî äà áóäå, 
èçãëåäà äà ïîñòî¼è âèñîê ñòåïåí ñàãëàñíîñòè è ìåó íàøèì ïîëèòè÷àðèìà è 
ñòðó÷œàöèìà, à è ó íà¼øèðî¼ ¼óãîñëîâåíñêî¼ ¼àâíîñòè. Íà îâ༠ñïîšíîïîëèòè÷êè 
ïðèîðèòåò ó ñâîì ñàîïøòåœó íà ñêóïó „Ñòðàòåøêè äðæàâíè èíòåðåñè Ñðáè¼å ó XXI 
âåêó” óáåäšèâî ¼å óêàçàî è äð Âëàäèìèð Ñóëòàíîâèž. Îâ༠àñïåêò ìóëòèëàòåðàëå 
íà÷åëíî óîïøòå íå ìîæå áèòè ñïîðàí. Ïîñëåäœà äåöåíè¼à ¼å óâåðšèâî
 ïîòâðäèëà äà ¼åäíà ìàëà èëè ñðåäœà çåìšà, è êàä ¼å œåíà ïîçèöè¼à èñïðàâíà, 
ñâî¼å ïðàâî è èíòåðåñ íå ìîæå ìåóíàðîäíî çàøòèòèòè è îñòâàðèòè âàí 
îðãàíèçàöèîíî-èíñòèòóöèîíàëíèõ îêâèðà ìåóíàðîäíå çà¼åäíèöå, à ¼îø ìàœå 
ïðîòèâåžè ñå íà¼óòèöà¼íè¼åì œåíîì äåëó. Ïîíîâíèì óêšó÷èâàœåì ó ìåóíàðîäíó 
çà¼åäíèöó, ÑУ žå, áåç îáçèðà íà ñâà íåâåñåëà íàëè÷¼à òîãà ïðîöåñà, çíàòíî 
ïîïðàâèòè íåçàâèäàí ìåóíàðîäíè ïîëîæ༠è îòâîðèòè ïðîñòîð çà ñâî¼ó áëîêèðàíó 
ñïîšíó ïîëèòèêó. Ïðâè êðóïíè êîðàöè íà òîì ïóòó âåž ñó ó÷èœåíè.
    Íà ðàçèíè ðåãèîíàëíå ìóëòèëàòåðàëå £óãîñëàâè¼à òðåáà íåèçîñòàâíî äà ñå 
óêšó÷è ó ñâå èíòåãðàòèâíå ïðîöåñå è èíèöè¼àòèâå êî¼èìà ¼å ïðîñòî ïðåìðåæåí 
ïðîñòîð £óãîèñòî÷íå Åâðîïå, ÷èìå žå è œåíà ïîçèöè¼à ó îäíîñó íà ñóñåäå áèòè 
êâàëèòàòèâíî èçìåœåíà. Áàëêàíñêó èíòåãðàöè¼ó òðåáà ïîñìàòðàòè êàî „ïðâè êðó㔠
íåèçáåæíå è íà¼ïðèðîäíè¼å åâðîïñêå îðè¼åíòàöè¼å ÑУ, øòî ñå óêëàïà ó òçâ. 
ðåãèîíàëíè ïðèñòóï ÅÓ. Èñòèíå ðàäè, âàšà ïîäñåòèòè äà ñå £óãîñëàâè¼à òîêîì öåëå 
ïðåòõîäíå íåñðåžíå äåöåíè¼å íà ñâî¼ íà÷èí çàëàãàëà óïðàâî çà òàêàâ
 ñìåð ðåãèîíàëíå èíòåãðàöè¼å, îñîáèòî íà åêîíîìñêîì ïëàíó, àëè ¼å èç ÷èñòî 
ïîëèòè÷êèõ ðàçëîãà ïîñòåïåíî è ïðîãðåñèâíî áèâàëà èç œå èçîïøòàâàíà. 
    Òîêîì ïîñëåäœèõ ãîäèíà çàáåëåæåíà ¼å ïðàâà „èíôëàöè¼à” ðàçíèõ èíèöè¼àòèâà è 
ïðîöåñà, óãëàâíîì ñìèøšåíèõ è ñêðî¼åíèõ çà Áàëêàí âàí Áàëêàíà, êàêî áè ñå îâî 
íåìèðíî ïîäðó÷¼å íåêàêî äèñöèïëèíîâàëî, îðãàíèçîâàëî, ïîâåçàëî è ïðèâåëî ó 
ïðåäâîð¼å åâðîàòëàíòñêå èíòåãðàöè¼å. Íåêå îä îâèõ óâîçíèõ èíèöè¼àòèâà íèñó 
îäìàêëå äàšå îä ïî÷åòêà, à áèëî ¼å è òàêâèõ êî¼å ñó ñå äåëèìè÷íî ïðåêëàïàëå. 
Ðåøåœå ¼å, íà êðà¼ó, ïðîíàåíî œèõîâèì óêšó÷èâàœåì/ïîòàïàœåì ó ñâåîáóõâàòíè è 
ïðèëè÷íî êîìïëèêîâàíè îðãàíèçàì Ïàêòà ñòàáèëíîñòè çà
 £óãîèñòî÷íó Åâðîïó, êî¼è ó îâîì òðåíóòêó ÷èíè ÷åòðäåñåòàê äðæàâà, îðãàíèçàöè¼à 
è ðåãèîíàëíèõ ãðóïàöè¼à. Ó Ïàêò ñòàáèëíîñòè óâåäåíè ñó òçâ. „Royaumontski” 
ïðîöåñ, Öðíîìîðñêà åêîíîìñêà ñàðàäœà (BSEC), Öåíòðàëíîåâðîïñêà èíèöè¼àòèâà 
(CEI), Èíèöè¼àòèâà çà ñàðàäœó ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè (SECI) è Ïðîöåñ 
(äîáðîñóñåäñòâà) è ñàðàäœå ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè (SEECP). Ñïèñêó òðåáà 
ïðèäîäàòè è òçâ. „Äå¼òîíñêè ïðîöåñ”, ¼åð ñå œåãîâèì óñïåøíèì ñïðîâîåœåì 
óêšó÷åíè äðæàâíè ñóá¼åêòè êâàëèôèêó¼ó çà âèøå îáëèêå ìóëòèëàòåðàëíå ñàðàäœå ó 
£óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè,
 ïîñåáíî ó âî¼íî-áåçáåäíîñíî¼ ñôåðè, îäíîñíî Ïàðòíåðñòâó çà ìèð. Íè¼å ñâàêàêî 
ñëó÷à¼íî òî øòî ¼å, êàêî èçãëåäà, íîâè ïðåäñåäíèê ÑУ äð Âî¼èñëàâ Êîøòóíèöà î 
îâîì êîìïëåêñíîì ïèòàœó âåž ðàçãîâàðàî ñ âèñîêèì ïðåäñòàâíèêîì ìåóíàðîäíå 
çà¼åäíèöå çà ÁèÕ Âîëôãàíãîì Ïåòðè÷åì. Âàí êîîðäèíàòà Ïàêòà ñòàáèëíîñòè òåøêî ¼å 
äàíàñ çàìèñëèòè íåïîñðåäíó, ïà è ñðåäœîðî÷íó áóäóžíîñò áèëî êî¼å áàëêàíñêå 
çåìšå, ïà è ÑУ, ïðèâðåìåíî „èñêšó÷åíå èç àêòèâíîñòè” èç ïîçíàòèõ ðàçëîãà. 
ÌÀÍÅÂÀÐÑÊÈ ÏÐÎÑÒÎÐ ÁÀËÊÀÍÑÊÈÕ ÄÈÏËÎÌÀÒÈ£À
Ñà ñòàíîâèøòà òåìå îâîã ðàäà, çà ÑУ ñàñâèì ïîñåáàí çíà÷༠èìà ïîíîâíî 
çàóçèìàœå „ïðàçíå ñòîëèöå” ó Ïðîöåñó äîáðîñóñåäñòâà è ñàðàäœå ó £ÈÅ, ÷è¼è ¼å 
£óãîñëàâè¼à áèëà ¼åäàí îä ïîêðåòà÷à ¼îø 1988. ãîäèíå (òàäà ¼å îäðæàíà 
ìèíèñòàðñêà áàëêàíñêà êîíôåðåíöè¼à ó Áåîãðàäó). Òî ¼å ¼åäèíè àóòîõòîíè ïðîöåñ 
ðåãèîíàëíå ñàðàäœå, íà êî¼è ñó âàíáàëêàíñêè öåíòðè ìîžè èìàëè ïîíà¼ìàœå óïëèâà, 
øòî žå ñå œåãîâèì óêëàïàœåì ó êîîðäèíàòå Ïàêòà ñòàáèëíîñòè âåðîâàòíî äîíåêëå, 
àëè íå è ïîòïóíî ïðîìåíèòè. Áåçóñëîâíè ïîâðàòàê ÑУ ó ðåäîâå ïðîòàãîíèñòà
 îâîã âåž òðàäèöèîíàëíîã îêóïšàœà ÷ëàíîâà áàëêàíñêå ïîðîäèöå äðæàâà èìàî áè 
âèøåñòðóêè çíà÷༠è áëàãîòâîðíî äå¼ñòâî. 
    Ïðåìäà ñå íå òðåáà çàâàðàâàòè ó ïîãëåäó ïóíå îñòâàðšèâîñòè èäå¼å „Áàëêàí 
áàëêàíñêèì íàðîäèìà”, áëèñêå èíèöè¼àëíî¼ çàìèñëè îñíèâà÷à îâîã îêóïšàœà, 
äåëîâàœå ó œåãîâîì îêâèðó ñòâàðà ìàëè, àëè äðàãîöåí ìàíåâàðñêè ïðîñòîð ñâàêî¼ 
áàëêàíñêî¼ äèïëîìàòè¼è. Ïðèìåðà ðàäè, âðàžàœå ÑУ „ó ïîðîäèöó” äîâåëî áè ó 
êð༜å äåëèêàòàí ïîëîæ༠Àëáàíè¼ó, ÷è¼å èíñèñòèðàœå íà ñóñïåíäîâàœó £óãîñëàâè¼å 
íè¼å íàèëàçèëî íà îäóøåâšåí ïðè¼åì îñòàëèõ ó÷åñíèêà ÷àê íè ó âðåìå œåíå íà¼âåžå 
èçîëîâàíîñòè è „êàæœàâàœà”. Ó ãðóïàöè¼è ¼å, íàèìå, âëàäàî
 Ÿåíòëìåíñêè äîãîâîð äà ñå ïèòàœà ìîãó ñòàâšàòè íà äíåâíè ðåä è îäëóêå äîíîñèòè 
ñàìî íà îñíîâó êîíñåíçóñà, óç ïóíó ðàâíîïðàâíîñò ñâèõ ñóäåîíèêà. Èçëîæåíè 
äåëîâàœó ïðàâà ¼à÷åãà è äâîñòðóêèì ñòàíäàðäèìà ó áåçìàëî ñâèì ìåóíàðîäíèì 
îðãàíèçàöè¼àìà, ñ öèíè÷íèì âðõóíöåì ó èçãëàñàâàœó ôàìîçíî㠄êîíñåíçóñà ìèíóñ 
¼åäàí” ïðîòèâ ÑУ, ñâî¼åâðåìåíî ó ÊÅÁÑ, áàëêàíñêè ñóá¼åêòè ñó æåëåëè äà ñå áàð 
ó îêâèðèìà ñâîã ðåãèîíàëíîã îêóïšàœà îñåžà¼ó ñòâàðíî ðàâíîïðàâíî, óñâî¼èâøè 
ìåõàíèçàì îäëó÷èâàœà êî¼è òî èñòèíñêè ãàðàíòó¼å. 
    Çàíèìšèâî ¼å äà ¼å àëáàíñêà òâðäîãëàâîñò è íåêîîïåðàòèâíîñò íà¼âèøå šóòèëà 
Ãð÷êó è Òóðñêó, äâå äðæàâå ó çíàêó ÷è¼åã ñå ñòàëíîã ðèâàëñòâà è íàäãîðœàâàœà 
ãîäèíàìà îäâè¼àî Ïðîöåñ äîáðîñóñåäñòâà è ñàðàäœå ó £ÈÅ, êàî è Ìàêåäîíè¼ó. Îâî 
¼å ñàìî ïðèâèäíî ïàðàäîêñàëíî, ïîãîòîâî àêî ñå óçìå ó îáçèð ðàçëè÷èòè îäíîñ 
Ãð÷êå è Òóðñêå ïðåìà Àëáàíè¼è, îäíîñíî ÑУ, àëè ¼å çàïðàâî ëîãè÷íî è ëàêî 
îá¼àøœèâî. Îâå äâå äðæàâå, êî¼å ó ïîðååœó ñ îñòàëèì ó÷åñíèöèìà ïðîöåñà 
áàëêàíñêå ñàðàäœå èìà¼ó, ïîãîòîâî îä óëàæåœà £óãîñëàâè¼å ó ðàçäîášå êðèçå,
 íà¼ïîâîšíè¼è ìåóíàðîäíè ïîëîæà¼, êàî ÷ëàíèöå ÍÀÒÎ, à Ãð÷êà è êàî ÷ëàíèöà ÅÓ, 
çàçèðó îä òîãà äà ðàâíîòåæà óñïîñòàâšåíà ó áàëêàíñêî¼ ìóëòèëàòåðàëè áóäå ìà 
÷èìå è ìà îä êîãà èçíóòðà (ïî)ðåìåžåíà. 
ÑÌÈÑÀÎ ÇÀ ÁÀËÊÀÍÑÊÅ „ÂÀÆÍÅ ÑÈÒÍÈÖŔ 
Ó ñëîæåíî¼ áàëêàíñêî¼ ãåîïîëèòè÷êî¼ ¼åäíà÷èíè, ãäå ñå Ãð÷êà è Òóðñêà íàäìåžó çà 
ïðåäâîäíèøòâî, àëè è ñàäå¼ñòâó¼ó ó îäðæàâàœó óðàâíîòåæåíîã îäíîñà ñíàãà è 
óòèöà¼à, £óãîñëàâè¼à ¼å, è êàä ¼å ¼àêà è êàä ¼å ñëàáà, âàæàí ðåãóëàòèâíè 
ôàêòîð, ñ êî¼èì ñå óâåê ðà÷óíà êàî ñ ðåëàòèâíî àóòîíîìíèì ÷èíèîöåì. Çáîã òîãà 
ñó è ó âðåìå íà¼âåžåã çàîøòðàâàœà êðèçå íà ïðîñòîðèìà ïðåòõîäíå ôåäåðàöè¼å 
óëàãàíè íàïîðè äà ñå ÑУ çàäðæè ó ïðîöåñó êàî ïóíîïðàâàí è ðàâíîïðàâàí ÷ëàí. Ó 
òîìå ñå è óñïåâàëî ñâå äî àãðåñè¼å ÍÀÒÎ, ïîñëå ÷åãà ¼å íà ìèíèñòàðñêîì
 ñàñòàíêó ó Áóêóðåøòó, ëåòà 1999, óñâî¼åíà ôîðìóëàöè¼à êî¼îì ñå „ïîòâðó¼å 
ñòàòóñ ÑУ êàî ó÷åñíèöå ó Ïðîöåñó ñàðàäœå ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè, à œåíà ñå 
ñòîëèöà ñìàòðà ïðèâðåìåíî óïðàæœåíîì, ñ òèì äà ÑУ ïîíîâíî çàóçìå ñâî¼å ìåñòî 
÷èì ñå çà òî áóäó ñòåêëè óñëîâè”. Îâ༠ñòàâ îñíàæåí ¼å íà ñàìèòó çåìàšà £ÈÅ, 
ôåáðóàðà 2000, òàêîå ó ãëàâíîì ãðàäó Ðóìóíè¼å. Ïðèìåòíî ¼å äà ¼å èçáåãíóò 
îøòàð ¼åçèê è äà ¼å ôîðìóëàöè¼à íåóòðàëíà, øòî ¼å, êîëèêî íàì ¼å ïîçíàòî, ó 
çíàòíî¼ ìåðè çàñëóãà òóðñêå è ãð÷êå äèïëîìàòè¼å, äîê ñó íåêå äðóãå äåëåãàöè¼å
 èíñèñòèðàëå íà îñóäè „ðåæèìà ó Áåîãðàäó”, ïà è ôîðìàëíî¼ ñóñïåíçè¼è ó÷åøžà ÑУ 
ó ïðîöåñó, îíàêî îòïðèëèêå êàêî ¼å òî ó÷èœåíî ó ìàòåðè¼àëèìà Ïàêòà ñòàáèëíîñòè 
çà £ÈÅ, ãäå ñòî¼è äà ¼å „ÑУ èñêšó÷åíà èç àêòèâíîñòè Ïàêòà ñòàáèëíîñòè ñâå äîê 
ïîëèòè÷êî âîñòâî ó Áåîãðàäó áóäå íàñòàâèëî äà ñå ðóãà /to flout/ ïðèíöèïèìà 
Ïàêòà ñòàáèëíîñòè” (âèä. B. Hombach, „Stability Pact for South-eastern Europe. 
A New Perspective for the Region”, Perceptions, V, 3, 2000, 11).
    Ìîæå ñå, äàêëå, çàêšó÷èòè äà Ïðîöåñ ñàðàäœå ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè 
ïðåäñòàâšà ¼åäàí îä ïîòâðåíèõ çà¼åäíè÷êèõ èíòåðåñíèõ èìåíèòåšà ¼óãîñëîâåíñêå è 
òóðñêå ðåãèîíàëíå ñïîšíå ïîëèòèêå, øòî òðåáà ïðîìèøšåíî âàëîðèçîâàòè, óç 
äîñëåäíî óâàæàâàœå ïðàâèëà, îãðàíè÷åœà, àëè è íåñëóžåíèõ ïîòåíöè¼àëíèõ ó÷èíàêà 
èãðå ó òðîóãëó ñ Ãð÷êîì è Òóðñêîì, à ó êîíòåêñòó èçóêðøòàíèõ èíòåðåñà è 
ïðåêëîïšåíèõ êîíôèãóðàöè¼à áàëêàíñêå ìóëòèëàòåðàëå. 
    Òóðñêà Ïðîöåñó ñàðàäœå ó £ÈÅ ïðèäà¼å ïîñåáàí çíà÷à¼, èàêî ìó ñàñâèì 
òðåçâåíî îäìåðàâà äîìàøà¼å ó îäíîñó íà øèðå åâðîïñêå è ñâåòñêå èíòåãðàöè¼å. Âåž 
ñàä âåîìà óòèöà¼íà íà Áàëêàíó, ñ î÷èãëåäíèì àìáèöè¼àìà ðåãèîíàëíå ñèëå, Òóðñêà 
æåëè äà, ïîðåä îíîãà øòî ñå ó £óãîèñòî÷íî¼ Åâðîïè ñïðîâîäè è óîáëè÷àâà ïî âîšè 
Çàïàäà, îäíîñíî ÑÀÄ, ñà÷óâà è îäðååíè ìàíåâàðñêè ïðîñòîð, „ñëîáîäíó ìàðãèíó” 
çà êîíòèíóèðàíî îñòâàðèâàœå íà¼âåžå ìîãóžå ìåðå âëàñòèòîã äðæàâíî-íàöèîíàëíîã 
èíòåðåñà êî¼è óâåê è ó ñâèì ïî¼åäèíîñòèìà íå ìîðà áèòè ó ïóíîì
 ñêëàäó ñ ðåøåœèìà ïðî¼åêòîâàíèì ó öåíòðèìà ñâåòñêå ìîžè. Ó Àíêàðè ñå äîáðî 
ðàçóìå äà íåêå „áàëêàíñêå ñèòíèöå”, ïîä óñëîâîì äà ñå ïîøòó¼å è íå íàðóøàâà 
îïøòè çàäàòè îêâèð ðåãèîíàëíîã óñòðî¼ñòâà è ìåóîäíîñà, áàø è íå èíòåðåñó¼ó îíå 
êî¼è äàíàñ ó ñâåòó îäðåó¼ó ïðàâèëà èãðå, à çà çåìšå ó ðåãèîíó òî ñó íåðåòêî 
„ñèòíèöå êî¼å æèâîò çíà÷唅
ÌÎÐÀ ÑÅ, ÄÀ ÁÈ ÑÅ ÌÎÃËÎ
Ïðîöåñ ñàðàäœå ó £ÈÅ, êàî àóòîõòîíè è çàñàä íà¼åêñêëóçèâíè¼è áàëêàíñêè îêâèð çà 
êîîïåðàöè¼ó è êîîðäèíàöè¼ó ìåó çåìšàìà ðåãèîíà, Òóðñêà, ñòîãà, ñàãëåäàâà êàî 
ìîãóžíîñò äà êîíêðåòíî àðòèêóëèøå ñâî¼å èäå¼å è ïëàíîâå ó âåçè ñ ðåøåœèìà 
îäðååíèõ ðåãèîíàëíèõ ïèòàœà è äà ñå, ó êðóãó „áàëêàíñêå ïîðîäèöå”, èçáîðè çà 
œèõîâî óñâà¼àœå è ñïðîâîåœå, íå íàðóøàâà¼óžè óñïîñòàâšåíè ðåãèîíàëíè 
ìàêðî-àðàíæìàí. Èñêóñíè òóðñêè äèïëîìàòà, êîîðäèíàòîð áàëêàíñêå ïîëèòèêå, 
àìáàñàäîð (ñâî¼åâðåìåíî è ó £óãîñëàâè¼è) Àëè Õèêìåò Àëï îöåœó¼å, òàêî,
 äà ¼å Ïðîöåñ ñàðàäœå ó £ÈÅ ïîãîäàí ìóëòèëàòåðàëíè îêâèð óðåèâàœà ïèòàœà îä 
çà¼åäíè÷êîã èíòåðåñà ó äîìåíó áåçáåäíîñòè, ñòàáèëíîñòè è ðàçâî¼à, à ïîñåáíî 
ñèñòåìñêèõ ðåôîðìè, óíóòðàøœå è ñïîšíå áåçáåäíîñòè, ìàœèíñêå è åòíè÷êå 
ïðîáëåìàòèêå, îðãàíèçîâàíîã êðèìèíàëà è ãðàíè÷íå êîíòðîëå (âèä. À. Õ. Àëï, „The 
South-est Co-operation Process: an Unspetacular, Indigenous Regional 
Co-operation Scheme”, Perceptions, V, 3, 2000, 47). 
    Íåìà ñóìœå äà ÑУ èìà èíòåðåñà, áàð èñòî êîëèêî è Òóðñêà, äà àêòèâíî 
ó÷åñòâó¼å ó ñâèì âèäîâèìà áàëêàíñêå ñàðàäœå, ¼åð áè áèëî êð༜å íåïðåïîðó÷šèâî 
äà ñå, êàî øòî êîä Ñðáà ÷åñòî áèâà, èç ¼åäíå øòåòíå êðà¼íîñòè óëåòè ó äðóãó, ïà 
äà ñå îäáè¼àœå ó÷åøžà ó ñàðàäœè çáîã íåñëàãàœà ñ íîâèì „ïðàâèëèìà èãðå” ó îâî¼ 
ôàçè ðàçâî¼à ìåóíàðîäíèõ îäíîñà çàìåíè ïîòïóíèì ïðåïóøòàœåì òóî¼ âîšè è 
äèêòàòó, ¼åð òî íè¼åäíà äðæàâà êî¼à èîëå äðæè äî ñåáå íå ðàäè è íåìà ïîòðåáå äà 
ðàäè, ïîðåä îñòàëîã è çàòî øòî òî îä œå ìåóíàðîäíà çà¼åäíèöà ó ñâàêî¼
 ïî¼åäèíîñòè è íå î÷åêó¼å. À çàøòî áè ñå ó îâîì ïîãëåäó èøëî äàšå îä îíîãà øòî 
ñå ñòâàðíî ìîðà, ¼åð òî øòî ñå ìîðà, ìîðà ñå óïðàâî çàòî äà áè ñå íåøòî äðóãî 
ìîãëî? Ðå÷ ¼å î ôèíî¼ èãðè êî¼à ñå íåïðåñòàíî èãðà è ó êî¼î¼ ñâàêî èìà íåêå 
ñâî¼å àäóòå, óëîçè ñó ðàçëè÷èòè, à îäíîñè ñíàãà, ïà è ñàìà ïðàâèëà, ïîäëîæíè 
ïðîìåíàìà. Âàæíî ¼å óêšó÷èòè ñå ó èãðó, à ìè çà òî ñàäà ïîíîâî èìàìî øàíñó. 
Óêšó÷èâàœå íå ãàðàíòó¼å äîáèòàê, àëè îáåçáåó¼å ñòàòóñ ó÷åñíèêà, áåç êî¼åã ñìî 
ñàñâèì ñèãóðíî íà ãóáèòêó, ¼åð íå ðàñïîëàæåìî äîâîšíîì ñíàãîì è çíà÷à¼åì äà
 áèñìî äåëîòâîðíî ìîãëè „ó÷åñòâîâàòè íåó÷åñòâîâàœåì” è òàêî çàøòèòèòè ñâî¼å 
èíòåðåñå.
    Ðàäè àêòèâíè¼åã è ïðîäóêòèâíè¼åã ïîñòàâšàœà ïðåìà çà íàñ íåïîâîšíèì 
àñïåêòèìà áàëêàíñêå ïîëèòèêå Òóðñêå ñ íåîîñìàíèñòè÷êèõ ïîçèöè¼à, ïîðåä 
ðàçâè¼àœà øòî ñàäðæà¼íè¼èõ áèëàòåðàëíèõ îäíîñà ñ œîì è óêšó÷èâàœà ó ñâå îáëèêå 
ðåãèîíàëíå ñàðàäœå, ñ òåæèøòåì íà Ïðîöåñó ñàðàäœå ó £ÈÅ, ïîòðåáíî ¼å 
ñèñòåìàòñêè óíàïðåèâàòè áèëàòåðàëíå, à àêî áóäå ìîãóžå, è äèñêðåòíî 
òðèëàòåðàëíå îäíîñå ñ Ãð÷êîì è Áóãàðñêîì. Òî ¼å òðåžè êîëîñåê, èñòîâðåìåíî ó 
ðàâíè áèëàòåðàëå è ìóëòèëàòåðàëå, êî¼è ñàì íàãîâåñòèî êàî åëåìåíò îñìèøšåíîã 
íàñòóïà íàøå
 ñïîšíå ïîëèòèêå ïðåìà Òóðñêî¼, à ó ðåãèîíàëíîì êîíòåêñòó. Ïîêóøàžó óêðàòêî äà 
îáðàçëîæèì œåãîâ ñìèñàî è çíà÷à¼, ïðåìäà âåðó¼åì äà ñó îíè è áåç ìíîãî 
îá¼àøœàâàœà ëàêî ñõâàòšèâè.
 
 
(Îâo ¼å äðóãè äåî ñàîïøòåœà ïîäíåòîã íà íàó÷íîì ñêóïó „Ñòðàòåøêè äðæàâíè 
èíòåðåñè Ñðáè¼å ó XXI âåêó”, îäðæàíîì îêòîáðà 2000. ãîäèíå íà Ôðóøêî¼ ãîðè. 
Ïðâè ïóò ãà îá¼àâšó¼óžè äàíàñ, ñåäàì ãîäèíà êàñíè¼å, óêàçó¼åìî íà òî äà ñó ñâè 
ñòàâîâè èçðå÷åíè ó œåìó îñòàëè ïîòïóíî àêòóåëíè, øòî ¼å ïëîä âàšàíîñòè è 
êîìïåòåíòíîñòè àóòîðîâèõ ïðîöåíà, àëè è êîíñòàíòè ó ðàçìàòðàíèì ïèòàœèìà. 
Ïðèðåèâàœå è îïðåìà òåêñòà: ÍÀÖÈ£À ÏÐÅÑ. Ó ñëåäåžåì áðî¼ó: „Ñòðàòåøêè çíà÷༠
îäíîñà Ñðáè¼å, Áóãàðñêå è Ãð÷êå”)



Be smarter than spam. See how smart SpamGuard is at giving junk email the boot 
with the All-new Yahoo! Mail


      Get a sneak peak at messages with a handy reading pane with All new 
Yahoo! Mail: http://mail.yahoo.ca

[Non-text portions of this message have been removed]



===============
Group Moderator: [Е-ПОШТА 
ЗАШТИЋЕНА] 
page at http://magazine.sorabia.net
for more informations about current situation in Serbia http://www.sorabia.net 
Slusajte GLAS SORABIJE nas talk internet-radio (Serbian Only)
http://radio.sorabia.net
 
Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
    http://groups.yahoo.com/group/sorabia/

<*> Your email settings:
    Individual Email | Traditional

<*> To change settings online go to:
    http://groups.yahoo.com/group/sorabia/join
    (Yahoo! ID required)

<*> To change settings via email:
    mailto:[&#1045;-&#1055;&#1054;&#1064;&#1058;&#1040; 
&#1047;&#1040;&#1064;&#1058;&#1048;&#1035;&#1045;&#1053;&#1040;] 
    mailto:[&#1045;-&#1055;&#1054;&#1064;&#1058;&#1040; 
&#1047;&#1040;&#1064;&#1058;&#1048;&#1035;&#1045;&#1053;&#1040;]

<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
    [&#1045;-&#1055;&#1054;&#1064;&#1058;&#1040; 
&#1047;&#1040;&#1064;&#1058;&#1048;&#1035;&#1045;&#1053;&#1040;]

<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
    http://docs.yahoo.com/info/terms/