ZAŠTO SE NA BALKANU OBELEŽAVALA GODIŠNJICA PADA BERLINSKOG ZIDA
petak, 13 novembar 2009 11:20 Petar ISKENDEROV
Prijatno je misliti da je ujedinjenje Nemačke označilo pad totalitarnih sistema
u istočnoevropskim zemljama i otvorilo put ka stvaranju „jedinstvene Evrope“,
ali na Balkanu se dogodilo suprotno
Odgrmele su jubilarne svečanosti u Nemačkoj povodom 20-godišnjice pada
Berlinskog zida. Desetine visokih međunarodnih gostiju, od kojih mnogi
svojevremeno nisu imali nikakve veze sa tim istorijskim događajem, govorilo je
o „epohalnom“ značaju ujedinjenja Nemačke kao simbolu okončanja „hladnog rata“.
Međutim, ni približno se u svim delovima Evrope pad Berlinskog zida ne
doživljava sa ushićenjem. Jer, odmah po okončanju tobožnjeg „hladnog rata“, u
Evropi su se razbuktali žestoki pravi ratovi.
Prijatno je misliti da je ujedinjenje Nemačke označilo i pad totalitarnih
sistema u istočnoevropskim zemljama i otvorilo put ka stvaranju „jedinstvene
Evrope“. Međutim, autor ovog teksta se u toku mnogih razgovora sa
predstavnicima najznačajnijeg evropskog regiona – balkanskog – uverio u
suprotno. Već naredne godine počeo je krvavi raspad Jugoslavije – a jedan od
najaktivnijih učesnika tog raspada bila je upravo ujedinjena i osiljena
Nemačka. Upravo su nemačke vlasti osigurale ishitreno proglašenje i međunarodno
priznanje nezavisnosti Slovenije i Hrvatske iako u ovoj poslednjoj nisu bila
regulisana pitanja koegzistencije Srba i Hrvata. A etno-građanski rat, koji je
u proleće 1992. godine buknuo u Bosni i Hercegovini, uopšte ne može biti
shvaćen bez uzimanja u obzir aktivnog mešanja spolja.
Postavlja se pitanje zašto se tek ujedinjena Nemačka, koja je na samoj sebi
iskusila sve posledice veštačkih podela i spoljnih uticaja, aktivno latila
prekrajanja balkanskog prostora? Napoleon Bonaparta je govorio, da „narod vodi
svoju politiku polazeći od sopstvene geografije“; a te su reči sasvim
primenjive na situaciju u Evropi i, pored ostalog, na Balkan na razmeđu
1980/1990-ih godina.
Istina se svodi na to da se Nemačka, posle urušavanja Varšavskog pakta i novog
ujedinjenja istočnog i zapadnog dela svoje teritorije, osetila kao snažna
država u Evropi, pa je stoga aktivno počela težiti ka pozicioniranju kao
liderska država u evropskim poslovima, konkurišući u tome svojoj viševekovnoj
suparnici – Francuskoj. A glavna smetnja njenom liderstvu bilo je prisustvo na
nemačkoj zemlji brojnih američkih vojnih baza, koje su ostale tamo na osnovu
međunarodnih sporazuma i posle povlačenja sovjetske vojske. Prema raspoloživim
podacima, nemačko rukovodstvo tog perioda uvidelo je najpovoljnije rešenje tog
problema u prebacivanju vojnih objekata na Balkan, gde bi oni funkcionisali ne
na osnovu međunarodnih sporazuma, zaključenih još uz učešće SSSR, već po
mandatu NATO, gde je jedna od vodećih uloga trebalo da pripada opet samoj
Nemačkoj.
Ostajalo je samo da se stvori neophodni izgovor za koncentrisanu ekspanziju na
Balkan, zašta je upravo i bio pogodan scenario likvidacije Jugoslavije sa
nastajanjem na njenoj teritoriji nekoliko žarišta dugotrajnih međunacionalnih
konflikata. Realizacija tog scenarija počela je u Sloveniji i Hrvatskoj jer su
Nemci u tim republikama imali čvrste pozicije. Nemačka obaveštajna služba se
još 1980-ih godina sigurno osećala u Sloveniji, a naročito u Hrvatskoj,
istovremeno sponzorišući raznovrsne nacionaliostičke i ekstremističke
emigrantske organizacije, koje su se postepeno uključivale u strukture vlasti u
Zagrebu. U periodu od 1989-1990. godine u Hrvatsku je upućen ogroman broj
nemačkih savetnika i emisara nevladinih organizacija pod kontrolom Nemačke.
Njihovo delovanje je dovelo do toga da su upravo u Hrvatskoj buknuli oružani
sukobi, koje su smatrali preuranjenim čak i američki predstavnici, koji su
takođe aktivno delovali na Balkanu.
U maju 1990. godine prvi predsednik Hrvatske Franjo Tuđman je u parlamentu, u
kome su većinu činile pristalice nezavisnosti na čelu sa Hrvatskom demokratskom
zajednicom, proglasio uvođenje novog ustava, koji je pripremljen uz aktivno
učešće nemačkih savetnika. Novim ustavom je Hrvatska proglašena „nacionalnom
državom hrvatskog naroda i drugih naroda koji žive u njoj“. Ta pravna
suptilnost automatski je Srbe od državotvornog naroda pretvirila u etničku
manjinu. Uzbunjeni Srbi su avgusta 1990. godine sproveli sopstveni referendum
na kome se, ipak, nisu izjašnjavali za istupanje iz sastava Hrvatske, već su
samo potvrdili svoje pravo na „suverenost i autonomiju“ u sastavu hrvatske
republike. Data okolnost nipošto nije smetala hrvatskoj vladi da primeni silu,
kako bi sprečila održavanje srpskog plebiscita – i od tog trenutka u zemlji su
počeli oružani sukobi.
Hrvatski Srbi su i posle toga predlagali političko rešenje nastalih problema.
Već 30. septembra 1990. godine Srpski nacionalni savet je proglasio „autonomiju
srpskog naroda na onim etničkim i istorijskim teritorijama, na kojima živi i
koje se nalaze u postojećim granicama Republike Hrvatske kao federalne jedinice
Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije“. Međutim, Zagreb je nastavio
svoj kurs, usaglašen sa nemačkim savetnicima. Iste godine, 22. decembra, Ustav
Hrvatske je stupio na snagu i već narednog dana u susednoj Sloveniji je
organizovan referendum o nezavisnosti, na kome se 94 odsto izašlih izjasnilo za
otcepljenje od Jugoslavije. Karakteristično je da su tokom poslednjih nedelja
pred stupanje na snagu Ustava Hrvatske SAD uporno apelovale na Franju Tuđmana i
rukovodstvo HDZ da „ispolje strpljenje“ i uzdrže se od ishitrenih koraka koji
mogu izazvati krvoproliće. Međutim, preovladao je kurs Berlina, i savetnici
Nemci su ubedili svoje hrvatske podanike u neophodnost da pospeše proces.
Sledeće godine 19. maja vlasti Hrvatske su sprovele svoj referendum o
nezavisnosti, na kome se 94 odsto učesnika izjasnilo za hitno istupanje iz
sastava Jugoslavije. Hrvatski Srbi su ignorisali plebiscit, a Nemačka je, uz
podršku Vatikana, već na opšteevropskom nivou uspešno okončala lobiranje hitnog
priznavanja nezavisnosti dve „mlade nezavisne države“. Primer Zagreba i
Ljubljane sledilo je Sarajevo i na Balkanu su se razbuktale prave borbe. NATO
je tako dobio dugo očekivani izgovor za široko razvijanje svojih snaga na
Balkanu, a Nemačka je počela igrati ključnu ulogu u novoj evropskoj
geopolitičkoj strukturi.
Prema tome, radujući se ujedinjenju nemačkog naroda, nećemo zaboraviti na onu
senku koju je pojačao pad Berlinskog zida na druge zemlje i narode.
Autor je stariji naučni saradnik Instituta slavistike RAN, magistar istorijskih
nauka, međunarodni komentator lista „Vremja novostjej“
http://standard.rs/vesti/36-politika/3377-zato-se-na-balkanu-obeleavala-godinjica-pada-berlinskog-zida-.html
[Non-text portions of this message have been removed]
