beres ngobrol sareng ua sas oge kang soni, balik ka imah rajamantri,
kotrat-kotret nyieun jilid calon majalah basa sunda nu baheula kungsi
dibahas. calon ngarana aya dua US atawa Sunda Gaya. kang Ush Kompas
-dipenta jadi panasihat rumpaka/redaksi jeung kang Maman Gantra. kahayang
kang Ush mah, Sunda Gaya. nu gaya, oge rada gaul, kaci mahiwal. hehe

ieu kutrat-kotret, pikeun rubrik "Ngacapruk"

Ngilikan Soal Nyandung

Istilah nyandung teh sarua jeung ngawayuh nu hartina boga pamajikan leuwih
ti saurang atawa leuwih ti hiji. Maksud leuwih ti hiji teh lain hiji
satengah, tapi dua, tilu nepi ka opat nu ceuk basa nu make poli mah, nya
poligami, lain politik atawa poliurethane. Numutkeun ajaran Islam �pasti
geus papada apal- jumlah pamajikan kaci nepi ka opat. Sarat nyandung teu
pira tapi sigana arang langka nu bisa nedunan eta sarat, nyaeta mun bisa
adil, mun teu bisa nya hiji bae. Da asana hiji oge moal beak. Urang baroga
katerangan atawa cara ngahartikeun soal eta ayat, siga aya nu nganggap yen
nyandung kaci mun kaayaanana memang loba parawan kolot atawa loba randa
alatan salakina maraot ku perang atawa bencana alam. Jadi paham ieu
ninggang kana aspek sosial utamana soal ngurus jeung ngajaga. Nu lain
keukeuh yen kaci nyandung sakumaha eta katerangan, sanajan katerangan �mun
bisa adil� seseringna diliwat atawa api-api bisa adil.

Loba urang Sunda -asana mah- bareuki kana nyandung teh. Loba US nu
ngutamakeun pangabutuh bi rahi oge mang rahi eta, sabab loba nu percaya
yen ku jalan eta karasa hirup kaharti. Matak pangabisa Ma Erot payu. Mun
noong ka sajarah Islam asup ka Tatar Sunda, kabeh geus nyaho yen Islam
ditarima ku urang Sunda kalayan kabingahan, pangpangna, meureun, ku para
menak. Nu soleh mah (lain nu ngarana Soleh, tapi pikiranana soleh) mere
katerangan  sabab-musababna nyaeta: alatan urang Sunda geus ti baheula
mula ngagem kapercayaan monotheis (mono=hiji, theis=pangeran), lain
politheisme (poli=loba). Kalolobana urang unggeuk kana eta katerangan,
sabab saluyu �malah dualuyu- jeung kanyataan sajarah hirup-hurip US. Agama
Wiwitan atawa Agama Asli US memang ngagem ka hiji pangeran, Sang Hyang, Nu
Maha Keresa, jeung sajabana. Sanajan loba ngarana tapi eta ngan ukur gelar
atawa sesebutan pikeun pasipatan pangeran,  maksudna mah pangeran nu
eta-eta keneh alias hiji (mono tea, lain stereo).

Tapi tangtuna kaci deui neangan alesan sejen nu sukur mun ngaharib kana
kahirupan duniawi sapopoe. Sing horeng salah salima alesan Islam ditarima
ku US (kalayan kabingahan) teh aya deui, ku dikacikeunana nyandung nepi ka
opat! Ke heula ulah waka ambek. Urang toong heula sabab-musababna. Soal
nyandung atawa boga pamajikan leuwih ti hiji teh lain ukur kamonesan US,
tapi oge kum saalam dunya. Patali jeung paternalistik (teuing naon atuh
maksudna, ngan sigana baraya jeung cara hirup patrilineal: hirup
didominasi ku lalaki). Cara kieu �boga pamajikan leuwih ti hiji, kaasup
dina ngaran atawa istilah nu beda, harem, selir, jeung sajabana loba
dilakonan ku para raja kaasup turunanana nu disarebut menak. Ceuk si cenah
malah kungsi aya bupati Bandung jaman tai-kotok-dilebuan boga selir nepi
ka opat puluh (duka kudu nyebut naon yeuh, edun atawa edan :)

Adat jelema tea, naon bae oge nu anyar bakal ditarima salila teu
ngarugikeun, komo mun malah nguntungkeun atawa matak tugenah kana manah!
Tah palebah dieu eta alesan asup akal. Mun teu asup akal nya di dorong we
sina asup, mun keukeuh henteu bisa asup, nya asupkeun we atuh kana panto
oge da teu nanaon.

Di pihak kolot wanoja nu dicandung,  loba nu memang ngahaja anakna hayang
dicandung. Tapi ku saha heula. Nya ku para inohong, menak, ajengan atawa
kyai jeung jelema punjul sejenna. Ari alesanana mah nya, jaman harita tea
(boa ayeuna oge masih), saha nu embung boga minantu raja, bupati, ajengan
atawa jelema beunghar? Saha nu embung boga incu bapana raja, inohong bin
gegeden, kyai kahot atawa jelema beunghar? Nya kaci disebut jurus meuntas.
Susuganan kabawa hirup senang atawa kasimbeuhan kaningratan atawa banda
pakaya. Alesan ieu oge asana nu jadi jalan pikeun wanoja keresa diwayuh.
Dicandung ku raja, bupati, gegeden, ajengan/kyai, jelema beunghar, dina
itungan kahormatan model kitu jeung banda pakaya, nya nuhun pisan. Komo
mun make teori yen wanoja kalolobana nurut kumaha salaki, atawa keur jaman
wanoja teu kaluar imah milu kasab, dikawin sanajan dicandung kaitung
lumayan, saheunteuna aman pikeun urusan beuteung, pakean, perhiasana,
imah, jeung saterusna.

Mangpaat Nyandung
Sabenerna, nyandung loga jeung gede mangpaatna, salian ti ngurus atawa
ngarumat wanoja nu asalna nyorangan, jeung mere status hade pikeun wanoja,
jadi pamajikan hij lalaki, oge pikeun lalaki nu bi rahina sagede gajah,
bisa nyalametkeun hirup tina dosa jeung panyawat kelamin. Nyandung bisa
nyegah lalaki ngalakukeun maksiat, nyeleweng, jajan ka wanoja nu dagang
(wts, pelacur, gongli, jsb) sabab boga tempat �pamajikan nu kaci nepi ka
opat- pikeun nyalurkeun bi rahi.

Di sisi sejen, pikeun lalaki nu bru-dijuru-bro-dipanto-ngalayah di tengah
imah (maksudna pakayana, hartana, lain banjir) ku nyandung bisa
ngamangpaatkeun eta pakaya pikeun jelema loba, ka pamajikan oge ka mitoha,
oge meureun dina loba budak oge, bisa kabiayaan boh dahar jeung pakeanana,
boh pendidikanana/atikanana, boh lam. Kitu deui ka lalaki nu pamajikanana
teu bisa mere anak, ku nyandung boga harepan pikeun boga anak, neruskeun
turunan. Nu ieu biasana dipake alesan paling asup akal, tangtuna mun
teges-teges yen pamajikan nu kahiji memang teu bisa mere anak. Tapi da
sarat dina ajaran Islam mah lain eta, tapi asal bisa adil tea. Siga nu
gampang, padahal adil teh asana pagawean nu hese, komo da patali-pajeulit
jeung urusan hate, emosi, cinta. Lain ngan ukur urusan duit atawa banda
pakaya. Lieur we pokona mah, cenah.

Aktualisasi Diri
Noong dina soal adat suradat jelema dina alam kiwari, asa na mah ceuk
Abraham Maslow �teuing saha atuh eta jelema teh, nu jelas mah Yahudi) mun
pangabutuh dasar (barang dahar, pakean hade,
imah-sigrong-siga-rorompok-korong, atikan, mobil, hape, panghasilan,
sawah, kebon, saham, deposito, pausahaan atawa jabatan) geus kacumponan
komo mun loba leuwihna, manusa naek deui kahayangna nu ku Maslow mah
disebut Aktualisasi Diri. Pihartieunana, kira-kira, nya ngaanyarkeun
karep. Lain ganti kulit siga oray, tapi upaya pikeun ngalakukeun sapuluh
perkara nu matak mere harti kana sikep �anyar� diri eta. Nya meureun
minangka ciri sukses enggoning ngalakonan hirup di alam dunya.

Tah, salah sahiji cara Urang Sunda dina palebah dieu, eta tea, nyandung!
Loba  lalaki US nu geus ngarasa cukup komo mun leuwih ku sagala rupa,
ngarasa butuh ku aktualisasi diri tea, pikeun nembongkeun dirina geus bisa
hirup leuwih. Nyandung ka wanoja nu biasana leuwih ngora tibatan pamajikan
munggaran, leuwih geulis, leuwih bahenol, denok, jeung sajabana, nu
umumna, sacara ekonomi teu leuwih makmur. Di pihak wanoja, aya nu daek
dicandung sabab butuh status, era umur geus reuay tapi can boga bae
salaki. Antukna rido teu rido, nya pasrah bae, daek dicandung ku lalaki nu
statusna alus jeung leuwih, komo mun kasep, gandang jeung ginding.

Mudaratna Nyandung
Loba kajadian nu nyandung usahana teu junun, boa bongan teu bisa adil tea
ka tiap pamajikan, padahal sarat kaci nyandung teh mun bisa adil.
Pangpangna lalaki nu pangabisana kaitung pas-pasan dina ngurus
pausahaanana, katambah ku boga kulawarga leuwih ti hiji. Antukna pausahaan
bangkrut, rumah tangga amburadul. Nu jadi korban biasana, salian ti rumah
tangga, nya anak. Loba anak nu kabawa nyeri hate ku bapana alatan nyakseni
kanyeri indungna nu dicandung. Antukna loba anak nu trauma, malah keuheul
ka lalaki, embung kawin, jeung saterusna. Geus ah bisi disangka hayang
nyandung..!

Nyandung Cara Anyar
Ti beh ditu mula geus loba lalaki nu pikiranana maju (sanajan teu make ban
atawa roda) kataji ngeunaan eta pernyandungan tapi dina alam pikir kiwari.
Aya kasadaran nerapkeun eta jurus hirup nu memang siga nu ngeunah. Tah
palebah prakna, lumpat teh lain nambah pamajikan, tapi nambah pakasaban.
Duka bakat ku sieun duka bakat ku bogoh atawa nyaah kanu jadi pamajikan.
Sigana ninggang ti pangabutuh nu beuki loba tapi panghasilan teu nambahan.
Geus ti jaman Orde Baru mula, loba jelema nu nyandung dina pagawean atawa
kagiatan sejen. Contona aya nu jadi anggota dewan tapi bari jadi meri
atawa preman, aya nu jadi pajabat tapi bari jadi pemborong, atawa bari
jadi garong bin koruptor �pagawean nu di urang sigana leuwih hade atawa
aman tibatan jualan atawa make narkoba. Loba cenah guru �alatan gajihna
keur leutik teh dipotong ku dunungan- nu ari sore  atawa peuting jadi
tukang ojeg, dosen nu jarang ngajar dan waktuna beak dipake proyek,
tangtara dines nu dikaryakeun jadi walikota atawa bupati atawa pajabat
sejena, jeung sajabana. Nyandung palebah pagawean model kieu mah, teu
matak nyusahkeun anak pamajikan da tujuanana sangkan anggaran jangka
panjang, jangka menengah, jangka pendek oge  jangka imah nambahan!

(MJ)

mj

http://geocities.com/mangjamal




------------------------ Yahoo! Groups Sponsor --------------------~--> 
DonorsChoose. A simple way to provide underprivileged children resources 
often lacking in public schools. Fund a student project in NYC/NC today!
http://us.click.yahoo.com/5F6XtA/.WnJAA/E2hLAA/0EHolB/TM
--------------------------------------------------------------------~-> 

Komunitas Urang Sunda --> http://www.Urang-Sunda.or.id
 
Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
    http://groups.yahoo.com/group/urangsunda/

<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
    [EMAIL PROTECTED]

<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
    http://docs.yahoo.com/info/terms/
 



Kirim email ke