Nalika kuring noongan Poesaka Soenda (PS), ana gorehel teh manggih bahasan perkara wawaran "Kongres Basa Soenda" anoe diayakeun 80-an taun ka tukang ku paguyuban Java Instituut, bulan Oktober taun 1924 di Bandung. Ieu wawaran aya dina PS terbitan taun ka-2, No. 12, Juni 1924. Makalah lengkepna dimuat noron dina PS terbitan taun ka-3, No. 4-5-6, Oktober-Desember 1924. Lebah dieu katinggali, kumaha dariana urang Sunda baheula ngararancang gawe, geuning ampir lima bulan samemehna kongres dilaksanakeun, geus aya iberna lengkep jeung naon nu baris digarapna.
Jigana kongres basa Sunda anu baris diajakeun ayeuna, Juni 2005 di Subang, teu aya hubungan sacara langsung jeung kongres taun 1924. Pangpangna palebah paguyuban anu ngokolakeunana. Upama baheula dikokolakeun ku J.I. (Java Instituut), nu ayeuna mah dikokolakeun ku LBSS (Lembaga Basa jeung Sastra Sunda). Sakumaha beja ti Kang Oman, ieu kongres munggaran diayakeun taun 1954. Cenah kongres nu ayeuna teh kongres ka-8. Meureun bisa disebutkeun kongres basa Sunda sanggeus jaman kamerdekaan.
Aya sababaraha perkara padungdengan kongres 1924 anu perlu jadi catetan. Pangpangna perkara, naon anu jadi puseur gunem catur baheula. Tayohna mah, geuning naon anu jadi bahan gunem catur kongres 80-an tahun ka tukang teh, geuning taya bedana jeung naon anu sok jadi padungdengan kiwari di media masa jeung milis urang Sunda. Diantarana perkara "ruksakna" basa Sunda. Perkara basa lemes jeung sabangsana. Perkara basa lulugu mana nu perlu dipake. Perkara basa Sunda kateler-teler ku urang Sundana sorangan. Jeung sajabana ti eta.
Atuh upama kitu mah, geuning nu diadurenyomkeun ku urang Sunda teh, masih keneh ngulikbek di tempat eta-eta keneh. Masih keneh tacan rengse, madungdengkeun perkara nu sarua-sarua keneh jeung 80-an taun ka tukang. Cing sugan baraya aya pamandangan, naha naon sabenerna anu kiwari payus jadi bahan padungdengan anu aya patalina jeung basa Sunda?
Salam,
MH
NS,02/06/05
==============
Kongres Basa Soenda
PS Tahoen ka-2, No. 12, Juni 1924, kaca 191-192
Basa teh hidji poesaka titinggal karoehoen anoe pangmoendel-moendelna, anoe perloe pisan diraksa dipoelasara ku sarerea, da nja eta banda sarerea. Sanadjan di antara oerang Soenda geus aja anoe ngarasa teu miboga kana basana, tapi sawangsoelna rea anoe njaah anoe moepoesti, sarta oesaha sangkan basana tambah djembar, tambah moelja, tambah kamadjoeanana sing beunang dipidangkeun miloe tandang dina padjamanan. Soegri anoe kaantjikan rasa hajang djoemoengdjoeng kana poesaka loeloehoerna, sarta mikalebar koe takadjar para boedjangga anoe geus kahesean koe ngolah ngokolakeunana, tangtos pisan sering kedal pananja, boh ka kantja boh ka salira, anoe oenggelna:
"Koemaha akal tarekahna sangkan basa Soenda tambah kamoeljaanana, tambah kamadjoeanana, tambah kabeungharanana?!"
Malah sakapeun aya anoe lisan kieu: "Naha basa Soenda teh ajeuna mah bet raroeksak, make aja lemes kitoe, naha make ketjap eta?" Naha, naha roepi-roepi anoe matak dinaha-naha.
Aja deui sapalih anoe kagoengan emoetan: "Beu ajeuna mah oerang Soenda teh geus rea anoe teu bisa basa Soenda! Koemaha akalna sangkan oerang Soenda tambah djarero elmoe basana? Basa Soenda teh kateler-teler!"
Tah eta anoe karagoengan emoetan kitoe parantos lami aja karepna hajang mela basa Soenda, hajang ngadamel kongres basa, malah aja anoe parantos ngadjak ngadegkeun pakempelan "Sastrawinangoen" sagala roepa, njaeta pakempelan moelasara basa, nanging bet diganggajong, teu acan poegoeh boeboekanana, sakitoe geus lami naker.
Roepina tina geus ninggang di mangsana, sapantos rea noe sabiloeloengan maksoed, nja ladjeng ngoemaha ka Java Instituut.
Bestur J.I. nampi kalawan kabingahan, sareng kersa makihikeun ka oerang-oerang Soenda, ngalaksanakeun sapanoeheoenna, nja eta baris ngadamel KONGRES BASA, soepaja bisa ngadadar samoedaja anoe djadi kapanasaran tea.
Waktoena kongres geus ditetepkeun dina SASIH MOELOED ninggang OKTOBER 1924, lamina doea tiloe dinten tempatna di Bandoeng, nja eta reh ngemoetkeun saena tempat, kawoewoeh aja pitandangna pangaoelaan Bandoeng (memeh angka ka Mekah), Djoeragan Patih, Djoeragan Hoofdschool opziener, Djoeragan Bestir pakempelan-pakempelan anoe sanes, noe pada kersa ngadjeudjeuhkeun kana djadina eta kongres.
Ari anoe bade dipedar dina eta kongres, nja eta:
I. Akal tarekah sangkan tambah-tambah kanjaho tina perkara basa.
II. Ngadjembaran djeung ngamadjoekeun basa.
Ieu anoe doea roepi oedagan dipentjar deui:
1. Tarekah pikeun ngamadjoekeun pangadjaran basa di sakola-sakola, ti sakola desa dongkap ka sakola loehoer. (Anoe baris ngadadarkeunana Djrg. Soeria di Radja).
2. Mana djeung naon anoe koedoe djadi basa Soenda loeloegoe? Basa anoe ti satempatna-satempatna (dialek) noe koemaha anoe beunang di goeloengkeun djeung basa Bandoeng? (Anoe baris ngadadarkeunana Djrg: Mangoendikaria Schoolopniewe Djatiwangi).
3. Nerangkeun adegna basa Soenda, basa anjar, katrangan moendoer-madjoena basa Soenda, dj.s.t. (Baris diterangkeun ku Raden Poeradiredja Hoofdredacteur Volkslektuur).
4. Koemaha djalan roemawatna djeung ngamajoekeunana mamanis basa, saperti: dangding, kawih, sisindiran, dj.s.t (Ieu baris dipedar koe Raden H. Soemadipradja Djoeragan Patih Poerwakarta).
5. Nerangkeun perkawis basa lemes, basa sedeng, nganggona sareng tjoektjroekanana. (Anoe ngadadarna Rden Kd. A. Soeriawinata Bandoeng).
6. Koemaha ari tangtoengna basa
hidji-hidjina golongan, naon bedana ti anoe lian, saperti basa boedak, basa santri, basa santana, basa pasar, dj.s.t. (Ieu baris ditjarioskeun koe Djoeragan Moehamad Moehjidin Schoolopziener).
7. Edjahan aksara Soenda. (Didadarna koe Rd. Djajadiredja Bandoeng).
Sajaktosna anoe kedah djadi praeadviezeur teh, nja eta anoe pimedareun hidji-hidjina pasal, kedah sadaja, atoeh tjopelna kedah sadaja oerang Soenda anoe geus kawalentar kaoeningana tea, oetamina mah. Ari ieu mah ditoedjoel didji-hidji soteh, teu pisan tjoetjoek panon ngan ngarah enteng waragadna bae. Doepi ti anoe henteu ditoedjoel tea, estoe diadjeng-adjeng pisan soemping sareng medar toeteongkoesan dina proengna, minangka bade diboeboekan koe anoe kasebat bieu tea.
Ieu kongres koe para Djoeragan-djoeragan di Bandoeng baris di eujeub-eujeub koe roepi-roepi tongtonan anoe ka koeroeng koe oedagan J.I. nja sapertos: toenil, gondang, ngibing, sareng seueur-seueur deui.
Ti ajeuna disoehoenkeun ka sadaja oerang Soenda soepados dina proengna kersa merloekeun saroemping, oerang moeka pependeman.
==============
=====
Situs: http://free.angeltowns.com/studio579/
[Pupuh17, Wawacan, Roesdi Misnem, Al-Quran, Koropak]
Discover Yahoo!
Find restaurants, movies, travel & more fun for the weekend. Check it out!
Komunitas Urang Sunda --> http://www.Urang-Sunda.or.id
Yahoo! Groups Links
- To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/urangsunda/
- To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
- Your use of Yahoo! Groups is subject to the Yahoo! Terms of Service.

