Napak Tilas Urang Sunda Kabuyutan

Hal ieu tangtu negeskeun wawasan urang sunda jaman
baheula. Nyaeta didukung ku naskah Bujangga Manik,
Sanghiyang Siksakandang Karesian, jeung Carita
Parahiyangan.
Bujangga Manik nyaeta naskah karya Perebu Jayapakuan,
anggota kaluarga keraton di Pakuan Pajajaran (ibu kota
Karajaan Sunda). Anjeunna nyebut dirina Bujangga
Manik. Naskah ieu eusina mangrupa tulisan salila
manehna ngumbara ka Pulau Jawa jeung Bali saloba dua
kali. Tina tulisan ieu anjeuna nyebutkeun ngaran
tempat, kaasup ngaran gunung, walungan, jeung, pulau
anu kaliwatan jeung anu katingali tina jarak anu
deukeut jeung jarak jauh, ngaran tempat asal jalma
jeung kapal laut anu panggih jeung anjeuna. Aya
kira-kira 450 ngaran tempat anu disebut ku Bujangga
Manik nu kaasup Pula Jawa, Bali, Sulawesi, Kalimantan,
Sumatra, Malaya jeung Cina.
Sanghiyang Siksakandang Karesian mangrupakeun naskah
anu eusina ngandung carita budaya sunda jaman harita.
Suhamir, arsitek jeung nu nalungtik sajarah Sunda kuna
anu tilar dunya di Bandung taun 1966, nyebut eta
naskah “ensiklopedi kebudayaan Sunda”. Di naskah eta
disebut 55 ngaran tempat jeung bahasana anu dicepeng
ku Jurubahasa Darmamurcaya (penterjemah).
Tempat eta kaasup pulau nusantara jeung nu di luar
nusantara (Asia Tenggara, Asia Timur, Asia Selatan,
jeung Asia Barat), yen lamun ditingali tina wilayahna
kaasup laut ti kepulauan nusantara, Laut Cina Selatan,
Lautan Hindia, Laut Arab, Laut Merah, jeung Teluk
Persia.
Numutkeun tina judul nyaeta Carita Parahiyangan,
naskah ieu nyebutkeun tempat-tempat di Tatar Sunda
jeung sababaraha tempat nu di luar Tatar Sunda.
Memang, naskah ieu nyaritakeun sajarah Karajaan Galuh
jeung Karajaan Sunda anu dibangun abad ka-7 atawa ka-8
jeung runtuhna taun 1579. Dina naskah ieu disebut 81
ngaran tempat anu kaasup Tatar Sunda, Jawa Tengah,
Jawa Timur, jeung sababaraha tempat di luar Pulau Jawa
Dua naskah anu disebutkeun disusun pas jaman Karajaan
Sunda masih aya, ari teks Carita Parahiyangan disusun
teu lila ti karajaan eta runtuh. Nyaeta anu pasna
Bujangga Manik disusun saacan 1511, nyaeta saacan
Malaka takluk ka Portugis. Sanghiyang Siksakandang
Karesian disusun taun 1518 (1440 Saka = 1518 Masehi).

Carita Parahiyangan disusun pas liwat tahun 1579
(liwat runtuhna Karajaan Sunda), tapi saacan taun 1596
(saacan datangna rombongan urang Belanda nu mimiti
dipimpin ku Cornelis de Houtman), kulantaran dina ahir
tulisan Karajaan Sunda geus eleh ku kakuatan Islam
(Cirebon jeung Demak), jeung Banten masih disebut
Wahanten Girang, jeung nu disebutkeun ngan Portugis,
ari Belanda mah saeutik oge teu disebut-sebut.
Ari umumna ngumbarana Bujangga Manik eta teh liwat
jalan darat jeung leumpang, nya lain basa pas ngumbara
nu mimiti ti Pemalang (ayeuna di Jawa Tengah) ka
Kalapa (ayeuna Jakarta) jeung meuntas ti Balungbungan
(Blambangan) ti ujung Pulau Jawa ka Bali kitu oge
sabalikna.
Dua lalakon ngumbara ieu dilakonan make jalan laut
jeung naek kapal. Anu mimiti, naek kapal laut nu boga
urang Malaka (Itu parahu Malaka. Turun aing ti
Pamalang, tuluying numpang balayar, …Balayar satengah
bulan, banyat aing di Kalapa). Anu kadua, mimiti
meuntas ti Blambangan ka Bali make kapal . (Kasampak
aki puwahang, na puwahang Selabatang, dek meuntas ka
nusa Bali, dek tuluy layar ka Bangka. Aing dek numpang
ka Bali).
Ti Bali ka Blambangan naek kapal laut ka Parayaman
(Pariaman di Sumatra Barat) jeung Palembang (Sacunduk
ka sisi laut, kasampak aki puwahang, puwahang
Belasgara, dek balayar ka Palembang, dek tuluy ka
Parayaman. …Akiing juru puwahang, aing dek numpang di
kita, dek sindang di Balungbungan).
Umumna lalakon ngumbara Bujangga Manik di Pulau Jawa
make jalan ngaliwatan daerah pantai. (Sadatang aing ka
Puncak, deuk dina mungkul datar, teher ngahihidan awak
dan ngalalar ka Tompo Omas, meuntas aing di Cimanuk).
Jalan balik anu kadua ti Pananjung (ayeuna
Pangandaran) liwat daerah leuweung Priangan tepi ka
Pakuan (cunduk aing ka Pananjung, ka gedeng nusa
Wuluhen, meuntas aing di Ciwulan, …kapungkur Gunung
Galunggung, …datang ka bukit Cikuray, ngalandeuh aing
ti inya, …Eta na bukit Patuha, …Itu Tangkuban Parahu,
…Itu ta na Gunung Sunda, …meuntas aing di Cisokan,
…Sadatang ka bukit Ageung, eta hulu Cihaliwung,
kabuyutan ti Pakuan, sanghiang Talaga Warna).
Keur gambaran tapak jalan Bujangga Manik anu panjang,
nyaeta ti keraton di Pakuan, ka Pakancilan, terus
meuntas walungan Cihaliwung, ka Cileungsi, Citeureup,
Timbun (Tambun?), meuntas walungan Citarum, Cilamaya,
Cipunagara, Cimanuk, Gunung Ciremay, Kuningan, meuntas
walungan Cisinggarung (Cisanggarung), Cipamali,
Cicomal, ka Batang, Pakalongan, Padanara (Semarang),
Demak, Gegelang, Bubat, Majapahit, Gresik, Gunung
Brahma (Bromo), Panarukan, Balungbungan, meuntas ka
Bali.
Balik ka Balungbungan, nusa Barong (Pulau Barung di
Jawa Timur), Lamajang (Lumajang), Gunung Mahameru
(Semeru), Balitar, Gunung Marapi (Merapi), Mataram,
Adipala (daerah Banyumas), meuntas ka walungan
Cisarayu (Serayu), Sagaraanakan, walungan Citanduy,
datang ti Pananjung, terus tapak jalan anu sarua ka
Pakuan.
Salian ti eta disebutkeun sababaraha ngaran tempat di
luar Jawa jeung Bali nyaeta Malaka, Bangka, Makasar,
Palembang, Parayaman, Jambi, Keling (India), Cina,
Gedah (Kedah di Malaysia), Lampung, Tanjungpura (di
Kalimantan), Cempa (di Vietanam), Malayu, Pasay (di
Aceh), Salembu (?).
Diantara 55 ngaran tempat anu disebut ku Sanghiyang
Siksakandang Karesian, sawareh diantarana tos
disebatkeun tina naskah Bujangga Manik tadi. Tapi
sawareh deui teu disebutkeun, nyaeta di luar nusantara
nyaeta Medinah jeung Mekkah (di Arab), Parsi (Iran),
Mesir, Banggala, jeung Nagara Dekan (India), Pegu
(Myanmar), Kelantan, Kedah jeung Pahang (Malaysia).
Lamun wilayah nusantara nyaeta Surabaya, Samudra
Tulangbawang, Ogan, Kumering, Andalas, Minangkabau,
Manumbi, Indragiri, jeung Sakampung di Sumatera; Buton
di Sulawesi; Sasak jeung Sumbawa di Nusatenggara;
Seram jeung Solor di Maluku; Buwun, Sela, Buretet,
Lawe, Jenggi, Sabini, Kanangen, Simpangtiga,
Gumantung, Tego, Badan, Babu, Nyiri, Sapari,
Patukangan, Solodong, jeung Baluk. (Aya ma nu urang
dek ceta, ulah salah geusan nanya. Lamun dek nyaho di
carek paranusa ma : carek Cina, Keling, Parasi, Mesir,
Samudra, Banggala, Makasar, Pahang, Kalanten, Bangka,
Buwun, Beten, Tulangbawang, Sela, Pasay, Parayaman,
Nagara Dekan, Dinah, Andeles, Tego, Maloko, Badan,
Pego, Malangkabo, Mekah, Buretet, Lawe, Saksak,
Sembawa, Bali, Jenggi, Sabini, Ngogan, Kanangen,
Kumering, Simpangtiga, Gumantung, Manumbi, Babu,
Nyiri, Sapari, Patukangan, Surabaya, Lampung,
Jambudipa, Seran, Gedah, solot, Solodong, Indragiri,
Tanjungpura, Sakampung, Cempa, Baluk, Jawa; sing
sawatek paranusa ma, Sang Jurubahasa Darmamurcaya
tanya.)
Tina 81 ngaran daerah anu aya tina naskah Carita
Parahiyangan aya sababaraha daerah anu teu disebutkeun
tina naskah Bujangga Manik jeung Sanghiyang
Siksakandang Karesian, diantarana Medangjati, Kendan
(di Nagreg, Bandung), Menir, Galuh, Muntur,
Parahiyangan, Arile, Saunggalah, Kahuripan, Winduraja,
Nusalarang, Rancamaya, Rajagaluh, Wahanten Girang,
jeung Ciranjang anu aya ti daerah Tatar Sunda; Merapi
jeung Kali Praga di Jawa Tengah jeung Barus di Sumatra
Utara.
Singhoreng hampir sakabeh data geografis anu
disebutkeun cocok pisan jeung data geografis anu jadi
sumber naskah sajarah primer anu mangrupa prasasti,
naskah lain carita Portugis, jeung banda titinggal
sajarah kabuyutan, saperti Kebon Kopi II, Kawali,
Sanghiyang Tapak, Batutulis, Kebantenan, Huludayeuh,
keur ngaran-ngaran tempat di Jawa Tengah, Jawa Timur,
jeung daerah sejen di nusantara. Tulisan urang
Portugis, Tome Pires (1513), Baros (1512, 1522, 1526,
1546), Duarte Barbosa (1500-1517), jeung Peter Floris
(1610-1615) keur ngaran tempat di daerah nusantara
jeung luar nusantara. Jadi, data ieu anu disebut kana
naskah lontar Sunda kuna mangrupakan data sajarah anu
hargana teu kaitung ku duit sabaraha oge.
Aya pertanyaan, ku naon urang Sunda abad ka-16 bisa
nyaho data-data geografis anu daerahna kaasup Asia anu
sakitu gedena? Masalahna urang Sunda dikenal ku batur
nyaeta jalma anu teu suka ngarantau, salian ti ngumpul
jeung barayana di taneuh manehna lahir siga papatah
kurung batok jeung bengkung ngariung bongkok
nagronyok.
Lamun sifat urang Sunda anu tadi dikaitkeun jeung
wawasan geografis anu tadi, kira-kira teu saimbang anu
disangka ku batur yen urang sunda teh kurung batok.
Naskah Bujangga Manik ngabejakeun yen aya kabiasaan
urang Sunda anu ngumbara ka luar daerah Sunda, tina
hal ieu ka Jawa jeung ka Bali. Salian ti eta, urang
Sunda biasa hubungan jeung awak kapal jeung naek kapal
laut; eta hartina loba urang sunda anu ka luar tempat
manehna lahir.



__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam?  Yahoo! Mail has the best spam protection around 
http://mail.yahoo.com 


------------------------ Yahoo! Groups Sponsor --------------------~--> 
<font face=arial size=-1><a 
href="http://us.ard.yahoo.com/SIG=12h4apk4n/M=323294.6903899.7846637.3022212/D=groups/S=1705013556:TM/Y=YAHOO/EXP=1123143007/A=2896130/R=0/SIG=11llkm9tk/*http://www.donorschoose.org/index.php?lc=yahooemail";>Give
 underprivileged students the materials they need to learn. Bring education to 
life by funding a specific classroom project  
</a>.</font>
--------------------------------------------------------------------~-> 

Komunitas Urang Sunda --> http://www.Urang-Sunda.or.id
 
Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
    http://groups.yahoo.com/group/urangsunda/

<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
    [EMAIL PROTECTED]

<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
    http://docs.yahoo.com/info/terms/
 



Kirim email ke