Nu Manggih Soul Mate Geus lila teu panggih jeung manehna teh. Paling anyar, taun 2004. Samemeh manehna miang ka hiji kota leutik di Amerika, nohonan ondangan ti hiji LSM kasenian jadi visitor artist di eta kota. Tepung teh, harita, bane bae kuring ngilu mere referensi. Kungsi panggih sabaraha kali di sawatara acara kasenian, tapi karah silih gupay. Atawa kadar sasalaman, ngobrol sakeudeung -- manan heunteu pisan. Kontak deui waktu Harry Roesli maot. Kuring nelepon manehna, ngajak takziah. Eta ge teu tepung. Da, manehna teu bisa milu. Keur kagok ku pagawean cenah. Ngajurung ku dunga bae. Ari minggu kamari, meh tengah peuting, kirining nelepon. "Lagi ngapain, lu?," ceuk manehna. Ku kuring dijawab rek ka enggon. Tunduh. Da, enya. Solat Isa ge asa lila. Lain ku khusu. Tapi, nginget-nginget babacaan, da pipikiran geus reupreupan, hayang sare. "Temenin gua, dong. Gua lagi di BB's, pengen ngobrol," ceuk manehna. "Wah, sori, Ji. Gua ngantuk banget. Besok ajalah. Sekalian nonton si Tony," ceuk kuring, inget yen di dinya teh tempat manggungna si Tony, urang Semarang nu resep ngalagu reggae. (Lain ngalagu rame). Peuting isukna, nepi ka jam salapan telepon teu ngirining bae. Pon kitu deui jam sapuluh. Ari satengah sawelas ku kuring ditelepon, kadenge sora brangbrengbrong. "Lagi di mana?," ceuk kuring. "Di Batavia!," ceuk manehna ngagorowok. "Sebentar lagi gua on the way ke sana," ceuk manehna deui. Enya bae. Teu lila, manehna nelepon. "Gua udah di depan Hotel Nikko, nih," ceuk manehna. Maratkeun heula pagawean nu tinggal saeutik, kaluar ti imah kabeneran aya tukang ojeg ngaliwat. Belenyeng ka Menteng. Nepi ka nu dijugjug, manehna geus nyampak. Teu obah gaya. Dandanan teu weleh nga-ABG: Calana sontog, oblong kayas, rompi korduroy kelir kekembangan, sapatu kets beureum, rangsel biru. Beuteungna nu mimiti bentelu teu katutupan kabeh, bujalna meh katingali. Paromanna teu weleh sumringah, pinuh ku sumanget hirup. "Apa kabar, boss?," ceuk manehna bari ngarawu leungeun kuring. Nuyun ka jero cafe. Karek ge gek, geus golosor inumeun. Tayohna, manehna geus mesen ti tatadi. Kituna teh bari nganyahokeun kuring nu teu bisa nginum alkohol, manehna hideng mangmesenkeun cai jeruk. Sanggeus nanya itu ieu perkara pagawean, manehna nyaritakeun kahirupan rumahtanggana. Singhoreng, geus aya dua taunna manehna tara sare di imah. Mun teu di studiona, nya di hotel. Kituna teh, mun sakalina hulu cangkeul alatan gawe mangpoe-poe, ngadon kukuluyuran heula ti hiji cafe ka cafe lian -- jiga poe-poe harita. "Tutup yang di sana, gua ke sini. Gitu aja seterusnya. Nyari cafe yang masih buka," ceuk manehna, tatag, teu kadenge mangkarunyakeun diri atawa naon. "Udah tua baru jadi Basquiat. Hahaha...," ceuk manehna deui, mimiti ngupahan maneh. Alatan sering hirup di cafe, nya manehna wanoh jeung pagawe-pagawena. Nepi ka, ceuk carita manehna, teu saeutik pagawe-pagawe cafe nu remen ngumaha duit mun sakalina maranehna perlu mayar kontrakan atawa mayar kuliah. "Kalau lagi ada, ya gua kasih. Kalau nggak, mau gimana lagi?," ceuk manehna. Kuring percaya kana omongan manehna teh. Eta bae, harita, sanajan korsi-korsi lian geus ditangkub-tangkubkeun, geus waktuna tutup, meja kuring duaan teu ditoel-toel acan. Najan sabaraha urang katingal geus baralik, sawareh mah ngadon ngagimbung di juru. Bisi ieu langganan istimewa aya perlu. Ari ieu batur, keur mahasiswa, prestasi akademikna kaitung nyongcolang. Malah kungsi jadi mahasiswa pinunjul sagala. Pon kitu deui lukisan-lukisannana. Koas teh motah, ka ditu ka dieu. Kelir-kelirna rame, pating seledek dina kanvas. Nepi ka, harita, lian ti Rahmaiani, nya manehna nu ceuk implengan kuring sabatur-batur bakal jadi seniman kahot teh. Malah, waktu hiji lembaga di Walanda mere bea siswa, manehna salah sahiji mahasiswa nu dicalonkeun. Ngan, eleh "gelo" ku Neng Yani. Bea siswa eta memang diajangkeun keur mahasiswa nu bener-bener hayang jadi seniman. Ari manehna, najan enya ge keur ukuran kuring mah kaasup jalma motah, gaya hirupna leuwih tartib manan nu lian. Malah, harita, cita-citana ge jadi "seniman dan pengusaha kaya". Wawuh teh nya pedah remen tepung. Mun teu di tempat barudak Anak Merdeka, tempat kostna si Yayak Kencrit jeung Susiawan, nya di imahna Harry Roesli. Malah taun 85, kuring kungsi mantuan manehna nyieun workshop di imahna Harry Roesli -- bahan pikeun skripsina. Nya ti harita deukeut teh. Malah jeung dulur-dulurna ge kuring jadi warawuh. Lulus sakola, loba nu ngarasa kaleungitan. Alatannana, manehna dianggap leuwih beurat kana dagang manan kana kaseniannana. Sanajan sabaraha kali pameran, dianggapna nya lukisan-lukisan dagang tea. Lain "karya seni". Ongkoh, teu euleum-euleum, nyieun pausahaan ge ieu batur mere ngaranna teh "CV Usaha Serba Dagang Gambar". Kungsi usaha jeung batur saangkatannana, teu lana. Siga nu papalimpang jalan: Nu hiji hayang jadi seniman, ari ieu hayang jadi usahawan. Antukna eta usaha teh bubar. Baturna diganti ku nu lian, kantorna ge pindah ka Tebet, nginjeum imah Bugis lanceuk beuteungna, teu jauh ti imah mitohana. Nya, waktu di Tebet eta, kuring kungsi pagilinggisik deui jeung manehna. Kabeneran majalah tempat gawe dibredel. Kuring jadi copy writer amatir di pausahaan manehna. Ngan kitu, sanajan manehna geus sakola manajemen ge, keur kuring, cara gawena nyeniman keneh. Di kantor teh karah loba ngobrol nu lian-lian. Lain migawe atawa ngadiskusikeun pagawean. Nu paling geuleuh: Ngalakonan gawe teh keukeuh make rumus mahasiswa, SKS, sistem kebut semalam. Atuh, hasilna kurang nyugemakeun. Sakalina meunang gawe nyieunan videoklip, manehna sok rada purunyus. Make rajin nganteurkeun balik si artis atawa model nu aya dina eta pagawean sagala. Sanajan jauh tina ngabaruntakeun rumahtanggana, paling heunteu can kajadian, kungsi oge kuring, salaku pimpinan produksi, ngilu nyarekan. "Nganterin cewek, kan cukup pake sopir? Nggak usah lu sendiri yang nganterin," ceuk kuring. Lain nanaon, ambeh teu nimbulkeun fitnah. Beh dituna, nya bisi ngaganggu kana pagawean. Komo, saencan ngilu nyarekan, kuring geus ningali tanda-tandana: Lain mantuan kuring nyeukseukan, manehna karah ngabela hiji artis nu elat datang ka pagawean nepi ka ...tilu jamna! Ti harita, kuring teu percaya mun kuring bisa gawe bareng jeung manehna. Ongkoh, ayeuna mah kantorna ge geus bubar deui. Manehna nyieun usaha lian, bari jauh, di Sawangan, teu jauh ti imahna -- cenah. Ari pamajikannana, tangtu bae kuring wawuh. Bubuhan, baheula, keur mahasiswa, kuring sok ngedrop manehna mun sakalina manehna apel teh. Ongkoh, kabogohna teh mahasiswi Unpad, saasrama jeung babaturan safakultas kuring, di asrama putri nu di Dago tea. Nya sakalina ulin ka dinya teh, kuring ge sok panggih jeung kabogoh eta batur teh. Sakitu bobogohan ti jaman sakola keneh, diteruskeun ku kawin saberes kuliah, nepi ka kiwari nu cikal meh lulus SMA, singhoreng, rumahtangga eta batur teh -- ceuk pangakuan manehna -- awet rajet. "Bini gua itu orangnya dingin. Dia tahu mana lukisan yang bakal laku, mana yang nggak. Tapi, dia nggak bisa diajak ngobrol soal kesenian atau soal-soal sosial," ceuk manehna. Kituna teh bari sasadu, rumasa yen salila taunan bobogohan manehna teu ngawangun komunikasi nu intens jeung pipamajikeunannana harita. "Lu tahu sendiri, gua ketemu cuma malem minggu," ceuk manehna. Masih ceuk manehna, mangsa di Amerika, ngarasa sono ka anak pamajikan, manehna ngahaja datang ka wartel nu jarakna aya kana sakilona ti tempat cicingna. Rek nelepon. Bari, harita, cenah, keur tiris-tirisna. "Eh, baru juga nyambung, dari sana bini gua teriak-teriak soal duit. 'Ji, gimana ni, Ji...'," dongeng manehna.. Padahal, waktu di Amerika eta manehna ningali kumaha urang ditu ngebrehkeun kanyaah jeung kasono ka pamajikan atawa salaki. "Tiap ketemu, mereka saling bilang I love you. Ciuman...," ceuk manehna. Intina, nya waktu di Amerika eta manehna asa manggihan deui dirina. Nu sawareh, keu kuring, asa jijieunan. "Gua pengen jadi seniman!," ceuk manehna. Har, ari Ujang? Salila ieu nyaneh teh jadi naon? Ceuk kuring dina hate. Karunya oge ku telatna ieu batur. Keur kuring, sanajan batur nu lian mah nganggap manehna tukang dagang, lain seniman, ceuk kuring mah nya eta-eta keneh. Jeung deui, naon salahna seniman dagang? Atawa nu dagang oge seniman? Ari bener mah? Ongkoh, mun diimeutan leuwih telik, pan ti mahasiswa ge manehna mah geus kitu: Lian ti hayang sukses dina kasenian, oge hayang jadi pengusaha. Naon salahna? Enya ge ngaranna tara disebut-sebut di kalangan nu ngalulugukeun "wacana", manehna kaitung moyan keur ukuran Jakarta mah. Ceuk nu leuwih nyaho, dina hal dipikaresep ku pasar, manehna sauted handapan Hanafi. Eta bae, mun kaparengkeun ulin ka sawatara hotel atawa cafe, lukisan-lukisan manehna reuteum ngeusian eta wangunan. Boh di lobby, boh di sawatara rohangan lianna. Tina kituna mah ulet usahana teh. Sabaraha lembaga loba make kabisana. Jeung deui, keur kuring, gambar atawa desainna teh teu "dagang-dagang" teuing. Hartina, tapak mangsa mahasiswana masih aya. Sanajan, tangtu bae, leuwih kalem, leuwih tartib, jeung manis. Teu motah deui. Pan, tina kituna mah, nurut umur. Piraku motah saendeng-endeng? Sanajan kuring teu nganggap goreng ge, manehna ngarasa salila ieu ngalukis teh leuwih loba alatan ku ngagugulung kabutuh hirup: Mayar listrik, telepon, sakola budak, les Basa Inggris, les piano, bensin, jste. "Gua cuma kerja, kerja, kerja," ceuk manehna, mimiti rada melankolis jeung dramatis. Sakalina rek ngaekspresikeun diri leuwih total, jadi seniman tea, pamajikannana siga nu ngahulag. "Padahal, gua kurang apa? Selama ini, seluruh kebutuhan dia, sekolah anak-anak, rumah tangga, gua penuhi? Sekarang ini, gua ingin hidup untuk gua sendiri. Toh, kewajiban gua sebagai kepala rumahtangga selalu gua penuhi," ceuk manehna, bari nyebutkeun angka nu dibikeun ka pamajikanna tiap bulan. Teu ku hanteu, samulang ti Amerika eta manehna panggih jeung hiji awewe. Sarua icikibung dina widang kasenian. Malah, cenah, kungsi diwawuhkeun ka kuring basa tepung di salah sahiji acara. Kuring sorangan teu apal. Nu pasti, ceuk manehna, eta awewe teh ngarti pisan kana naon nu aya dina angen-angenna. Boh dina urusan kasenian, oge dina perkara kahirupan lianna. "Ama bini gua? Boro-boro. Setiap ketemu pasti berantem," ceuk manehna, nurustunjung. Mungguhing keur pada bogoh tea meureun, eta batur teh sok ngadon rendevouz di studiona -- nu, cenah, teu jauh ti imahna. Nepi, ka hiji waktu, kapergo ku pamajikannana. Sanajan harita teu nepi ka Bharata Yudha, hubungan jeung pamajikannana beuki teu karuhan. Ahirna, pamajikannana menta diserahkeun. Keur manehna, pipisahan jeung pamajikannana teu jadi masalah. Kaasup perkara harta. "Rumah, lukisan-lukisan gue yang ada di situ, mobil, silahkan ambil," ceuk manehna. Nu ngabeuratkeun manehna: "Gua nggak tega pisah ama anak. Terusterang ini yang nyiksa gua selama ini. Gua takut, nggak bisa ketemu anak-anak," ceuk manehna. Hal lian nu ngabeuratkeun manehna: Mitohana. "Lu tahu sendiri gimana sayangnya mertua gua ama gua," ceuk manehna. Enya. Keur milu gawe di Tebet, kuring sok nyaksian kumaha mitohana ngadangkal nitah pembantu: Nganteuran dahar keur ieu mantu kakasih. Malah, kumaha meumeutna si mitoha ka manehna sok ditepikeun kapi lanceuk pamajikan, nu jadi tatangga mitoha eta batur. Ari ayeuna ... Lian ti dua hal eta, oge manehna beurat ku kabogohna ieu. Lain beurat pedah bogoh. Tapi, sieun kabogohna dituduh jadi ulon-ulon nu ngangganggu katingtriman rumahtanggana. "Padahal, gua udah bermasalah sejak lama ama bini gua. Sementara, ama cewe ini gua menemukan soul mate," ceuk manehna. Ayeuna manehna keur nyanghareupan urusan pipisahan jeung pamajikannana. Ari, jeung si soul mate, cenah geus genep bulan ieu teu panggih. Har? Ongkoh soul mate? Singhoreng, sanggeus pasanggrok jeung pamajikannana, kabogohna teh menta kategesan ieu batur: Milih manehna atawa pamajikannana? Tapi, pamajikannana sorangan geus menta diserahkeun? Siga nu dicaritakeun tadi, manehna lain embung nyerahkeun pamajikannana. Tapi, beurat ku anak. "Paling enggak, gua butuh waktu untuk menerangkan perceraian ini ama anak-anak gua," ceuk manehna. Tah, salila manehna can mutuskeun tea, si soul mate embung tepung jeung manehna. Antukna, ieu batur jadi andar-andar. Nu sakalina cangkeul hulu, hirup ti hiji cafe ka cafe lian. Abong seniman... Salemba, Februari 2006
Maman Gantra Jalan Salemba Tengah 51, Jakarta 10440. 0812-940-5441 --------------------------------- Want to start your own business? Learn how on Yahoo! Small Business.

