Catetan Sindangbarang 27 Mei 2007 (lanjutan...)
Seri ROAD TO HOLY LAND: pengantar ke arah pemahaman jati diri
Agni Malagina
Diterjemahkeun ku Kang Mumu (Munawar Holil)
Raga anjeun kacapi kuring
Kuring neuteup ramo kuring
Jempol, curuk, jajangkung, jariji, cingir
Hayang ngobahkeun hiji-hiji
Ngajentreng senar pireu raga anjeun
Kuring neueulkeun senar kayas dina halimun soca anjeun
Kuring metik ramat beureum getih anjeun
Kuring nabeuh hiji komposisi tanpa laras
Taya pelog, taya salendro, taya madenda
Diadumaniskeun jeung jagat
Nyiptakeun sonoritas ngablak dina alam kuring
Raga anjeun adu hareupeun jeung kuring
Kuring ngarasa helok ku nada semu ceuk anjeun
Raga anjeun kacapi kuring
Rek dijentrengkeun tug nepi ka bedah cimata kuring di tungtung mongklengna
duriat anjeun
27 Mei 2007 baluwengna hate dina poek
Kacapialat musik make tabung resonansi pasagi opat manjangloba kapanggih di
sababaraha tempat di sakitu nagara, aya nu disebut kacapi, sitar, siter,
zithar, koto di Jepang, gucheng di Cina, jllna. Cara ngamaekeunana ku cara
disintreuk jeung ditoel ngadumaniskeun ramo-ramo kenca jeung katuhu. Loba
pisan wanda/jenis kacapi jeung siter teh. Yaaah...eta mah ketang urusan ahli
etnomusikologi jeung pemerhati musiklah. Si kuring mah ngan saukur hayang
nuliskeun naon-naon nu kadenge jeung karasa waktu aya nu maen kacapi jeung
sitar.
Dina lalampahan ka Sindangbarang waktu aya Seren Taun (Pebruari 2007), si
kuring kungsi kataji ku pintonan kacapi suling di panggung hareupeun Imah Bali
(Bumi Pak Maki/Ama Maki). Hanjakal pisan .... kusabab hujan nu kawas dicicikeun
ti langit lumangsung terus, si kuring teu bisa lugina ngalenyepan pintonan eta
kacapi suling. Tungtungna mah si kuring leuwih milih jalan-jalan ka warung
ceuceu NU (Nasi Uduk) ngadon nyaneut ngararasakeun nikmatna pisang alias goreng
cau bari nyuruput cikopi. Tah .... samemehna ngadongengkeun soal
kacapi...ngomong-ngomong soal kopi...kamari tanggal 26 Mei 2007 di Lembur
Budaya Sindangbarang, tengah peuting, si kuring disuguhan cikopi anu luar biasa
pedo-elomna. Duka kumaha tah komposisinya nepi ka bisa kitu, nu pasti mah eta
asa kakara kapanggih ku si kuring. Kakara pisan si kuring manggihan jeung
ngarasakuen cikopi panas nu mungkin bisa disajajarkeun jeung istilah nasgitel
(panas legit kentel) tea. LUAR BIASA!
Si kuring bisa ngajubleg nepi ka jam 4.30 isuk. Numutkeun Kang Mumu (anu
nerjemahkeun tulisan ieu), ceunah eta ge, di Bogor teh aya nu disebut kopi
Bogor. Eta kopi teh ngan aya di Bogor, teu pernah nyebar ka daerah sejen.
Meureun nu peuting ku si kuring teh nu disebut kopi Bogor tea. LUAR BIASA!
Balik deui kana kacapi...
Di panggung kampung budaya Singdangbarang nu aya di dukuh Menteng, si kuring
nempo aya dua alat musik petik, nya eta sitar jeung kacapi nu wangunna siga
parahu. Kacapi indung nya? Mimitina mah kuring bingung ngabedakeun mana anu
disebut kacapi jeung mana nu disebut sitar. Tapi sanggeus meunang pituduh
ngeunaan wangun pisikna saheunteuna kasalahan ngidentifikasi eta dua barang
teh bisa dikurangan. Si kuring rada ngajenghok oge basa ningali ukuran kacapi
indung teh sakitu gedena. Si kuring ngabayangkeun, pasti beurat kacida, nya?
Teu lila sanggeus pakepuk jeung urusan kamera jllna, si kuring ningali Abah
Ucup geus aya dina kaayaan PW (puwosisi wuenak) nyanghareupan kacapi indung.
Teu lila sanggeus nataan alat-alat jeung sajen, si Abah mimiti ngalakonkeun
carita pantung dipirig ku kacapi. Karasa aya nyawaan, aya jiwaan. Jentrengan
kacapina ekspresif pinuh ku kejutan. Asa beda jeung jentrangan kacapi anu
kadenge ku si kuring dina wanci beurangna, poe Saptu 26 Mei 2007. Waktu harita
aya siter anu dimaenkeun ku Kang Didipantuner/tembanger/kecapisti
Sindangheula Kabupaten Brebes, daerah deukeut Gunung Kumbang anu kamasur tea.
Eta siter piligenti dijentrengkeun ku Kang Dedykecapisti STSI Bandung nu geus
manggung jeung sababaraha musikus sejen di panggung nasional jeung
internasional. Nada-nada anu melodius diadumaniskeun jeung heleungna tembang.
Si kuring nepi ka nagarasa takjub waktu ngarekam gambar jeung eta sora teh.
Geuning aya nya....musik nu bisa nengtremkeun hate si kuring. Meureun bisa
dibandingkeun jeung nikmatna masakan buatan Ibu Maki nu LUAR BIASA...(Ibu Maki
selalu menjamu kami dengan masakan yang enak....tertama sayur asem dan
sambelnyaa)
Sanggeus pantun Abah Ucup lekasan, kira-kira tabuh 01:06, si kuring jeung 3
urang sohib (Ocid, Risna, Mufti) buru-buru menta Kang Dedy, Kang Didi, jeung
Kang Nata pikeun nyieun renungan...atawa leuwih pasna mah maksa maranehna
pikeun ngayakeun resital kacapi. Sebenerna mah si kuring saparakanca (spk) geus
siap narima jawaban heunteu ah, tapi geuningan kawasna si akang-akang mah teu
bisa nolak pameredih si kuring spk nu neuteup maranehna ku teuteupan nanar
jeung ngahelas. Nya, jadi oge naon nu bakal kajadian dina skenario. Hahahha...
Resital kacapi pleus kuliah ngeunaan kacapi, tembang, pantun tur diselingan
obrolan jeung celetukan teu nyambung. Jaka Sembung dahar tongkol, teu nyambung
euy dodol!! LUAR BIASA....
Meh tabuh 2 janari, sora-sora kacapi diramekeun ku haleungna Kang Nata ni
pinuh sumanget opat lima ngahaleungkeun sapotong lagu...si kuring ngan ngadenge
saeutik...kawas kieu: Pajajaran kari ngaran, Pangrango geun narik kolot,
Mandalawangi ngaleungit.....hebring pisan.
Rengse sababaraha baris...pintonan lagu jeung kacapi teh dipindahkeun ka Kang
Didi. Sora Kang Didi someah pisan ngagalindeng kana ceuli kuring. Saeutik beda
jeung sora Kang Nata nu ngabeledag dina poekna peuting. Hahaha...(Kang Nata,
sora akang mah luar biasaaaa! Sumanget nyaaa). Nu ku si kuring kainget harita
Kang Didi ngahaleungkeun tembang nu aya kekecapan Pangapungan, Lalayang Salaka
Domas, Puputon Kembang Keraton......waktu ngadenge Kang Didi nembang teh muncul
pananya deui saperti: tos sabaraha lami Kang Didi diajar nembang. Ti
Brebes,masih ngora tapi geus miboga kamampuh....LUAR BIASA.....
Rengse pintonan nu pondok eta, Kak Ocid mimiti ngorekk informasi ti Kang Dedy
ngeunaan kacapi jeung siter. Nu jadi udagan mah, sebenerna, si kuring spk
hayang pisan ngadengekeun komposisi ciptaan Kang Dedy nu liar tea.
Kabehdieunakeun si kuring spk nyebut Kang Dedy teh Si Siter Edan. LUAR
BIASA....
Kuliah dimimitian ku cara atawa teknik ngajentreng. Bedana jentrengan
tradisional jeung nu geus dimodipikasi. Teu kaliwat dibahas oge ngeunaan
siliheusina pirigan jeung rumpaka: ngarumpaka lagu, ngalaguan rumpaka. Oge
disigeung ngeunaan dua ekspresi dina nyiptakeun lagu, nyaeta ekspresi nu
diciptakeun pikeun kaperluan musikal atawa ekspresi mangrupa struktur lagu
pikeun kaperluan ekspresi lagu. Loba proses dina ngawangun lagu dina musik
tradisional Sunda. Salah saurang sohib nyeletuk: diajar sataun oge moal
mungkin bisa saedan Kang Dedy euy! Luar biasaaa.....(puguh atuh Kang Dedy tos
diajar kacapi ti umur 10 taun!)
Si kuring spk kungsi nanya naon bedana tembang, kawih, mamaos, pantun...si
pendekar sitar edan teh terus we ngajentrengkeun kalawan singget ditambah
celetukan Kang Didi. Kalan-kalan Kang Nata oge ngajawab sakahayang alias
ngacapruk teu nyambung! Aya sababaraha catetan seperti: Pirigan nu dipake keur
mamaos sering teu aya beat atawa beat teu tangtu. Beda jeung tembang nu mibanda
keajegan aksentuasi. Diwanohkeun oge kana cara ngajentreng ala Mang Koko nu
loba dijadikeun standar permaenan kacapi di Bandung. Ieu jentrengan ala Mang
Koko teh pangpopulerna, struktur komposisina leuwih nyaman kana ceuli. Aturan
sistem nadana dianggap leuwih henteu ngaganggu ceuli kusabab dina jentrengan
tradisional aya nada nu teu saluyu jeung struktur kenong, struktur kendangan.
Jadi Mang Koko sering dijadikeun rujukan ku sabab karasa leuwih babari
dilenyepan ku ceuli-ceuli budak jaman kiwari nu kalan-kalan sulit ngadenge
jentrengan kacapi tradisional.
Kang Dedy oge ngawuwuhan yen manehna ngemekarkeun tehnik maen kacapi,
widangna teh nu liar-liar. Lain hal nu bener-bener anyar secara tehnis, tapi
bisa disebut ngaadaptasi. Kalan-kalan ngaadaptasi gucheng, kacapi ti Cina.
Atawa ngajentreng kacapi ku inspirasi tina sora slap bass. Aya oge nu
ngajentereng ala ngajentrengna gitar, kawas nu biasa dimaenkeun dina kacapi
biola atawa kacapi kopi. Ceuk nu biasa dina tradisi Cianjuran mah sok aya
celetukan, kacapi geuning digucrek-gucrek. Kang Dedy ningali aya nu bisa
dimekarkeun tina kacapi. Hiji senar kacapi bisa ngahasilkeun sababaraha sora ku
rupa-rupa tehnik jengtrengan nu dimekarkeun....nepi ka nada mikrotone. Naon wae
nu mungkin bisa dijadikeun sora kumanehna dieksplorasi. Samemeh dijieun
komposisi, dipaluruh heula kamungkinan sora nu bisa ngawujud. Sitar oge bisa
dieksplorasi, konci disetel bisa ngahasilkeun rupa-rupa laras...salendro,
peleg, madenda, malah mah laras nu digunakeun ku kacapi Cina, laras dina gambang
kromong, jeung sababaraha komposisi siter ti Jawa Tengah.
Peuting beuki nyerelek ka janari ngadeukeutan Subuh. Si kuring spk nodong
Kang Dedy ngajentrengkeun hiji komposisi nu ku si kuring spk dipilih jadi salah
hiji komposisi edan. Harita Kang Dedy milih hiji lagu tradisional, Lalayang
Salaka Domas, nu diinterpretasi ku cara jeung gaya manehna. Duka naon nu bisa
dikedalkeun waktu ngadenge eta komposisi. Imajinasi si kuring teu kabebaskeun,
kawengku ku puteran nada nu warna-warni. Musik kawas naon ieu teh? LUAR BIASA...
Resital teh dipungkas ku rupa-rupa jentrengan sitar mirig lagu-lagu
tradisional seperti Es Lilin, Jangkrik Genggong, Si Jali-Jali. Si kuring bogoh
pisan kana komposisi Es Lilin nu oge dihaleuangan ku Kang Didi. Duka komposisi
naon nu bisa someah pisan kana ceuli si kuring. Kacai nu dijentrengkeun Kang
Dedy jeung sora Kang Didi rarasaan teh teu bisa dipisahkeun deui. Keun
antepkeun marenehna adumanis eta isuk. Silih tarik dua kuasa, tradisional jeung
kontemporer, kawasna mah geus ngeyeuban kabeungharan ragam budaya Sunda mangsa
kiwari. Duka teh naha wanda kieu teh bisa disebuh budaya Sunda? Naha masih aya
wae kontroversi nu asli tradisional jeung anu liar? Kumaha duanana mangsa ka
hareup naha bisa jalan babarengan? Naha duanana bisa saling ngeusian saluyu
jeung kaperluan mangsa kiwari? Naha budaya lokal bisa ngungkulan budaya global?
Naha nu lokal teh bisa hirup jeung hirupna dina keglobalan? Naha justru bisa
ngalebur nepi ka bisa disebut glokalisasi. Hhhhh.....eta
pananya deui...pananya deui....meureun ayeuna ngan ukur bisa nanya jeung
nanya....bari terus neangan jawabna. Si kuring spk yakin, jawabna teh aya di
hareupeun mata, ngan wae can katingal. Hiji mangsa si kuring spk yakn bakal
mucunghul jawaban nu jujur sejujur-jujurna, asli nu saasli-aslina seperti ceuk
Pak Agus Aris Munandar nurutkeun naskah Jatiraga ti abad 14.
4.30 isuk. Poek masih keneh mongkleng. Tiris meuni nyecep pisan. Rengse
Subuh, si kuring spk milih nangkuban di kamer bari disasarung. Si kuring spk nu
gareulis tea masih kaburu keneh sawala, sapoe-sapeuting si kuring spk loba pisa
diajar. Saeutik nyaho ngeunaan salah saurang pantuner Sunda nu geus cueut ka
hareup, Abah Ucup, remeng-remeng terang ngeunaan siter edan, rada kabuka
wawasan ngeunaan pantuner Gunung Kumbang, saeutik nyaho ngeunaan sajarah Sunda,
saeutik apal ngeunaan carita wangunan istana Pajajaran jeung carita Dewi Asri.
LUAR BIASA
Saeutik nyaho tapi nyababkeun mata si kuring spk kabuka. Sakitu beungharna
geuning budaya Sunda teh. Kasawang, sakitu lobana budaya di Indonesia....si
kuring spk aya di mana? Si Kuring spk saha nu boga?
Abah Ucup, Kang Didi, Kang Dedy mibanda sorotna sewang-sewangan.
Mutiara-mutiara tatar Sunda nu boga rohna sewang-sewangan. Lalampahan si kuring
spk, ROAD TO HOLY LAND[*] masih tetep rek maluruh mutiara-mutiara nu masih
keneh nyumputkeun cahyana. ROAD TO HOLY LAND rek maluruh akarna....ROAD TO THE
ROOT....kawasna mah bakal jadi lalampahan panjang si kuring spk, nomnoman
kosmopolitan nu keur neangan akarna.....
---------------------------------
[*] ROAP TO HOLY LAND digunakeun ku si kuring spk ngan ukur gagah-gagahan
tadina mah. Tapi ahirna mah aya motip nu leuwih dari ngagenaken ieu terminologi
teh. Aya alesan nu kuat ku naon sababna si kuring mae kalimah ROAD TO HOLY
LAND. Si kuring nyoko kana katerangan nu aya dina tulisan Dr. Agus Aris
Munandar nu eusina ngeunaan panalungtikan situs Sindanbarang jeung
sabudeureunana. Dina sababaraha naskah Sunda kuno disebutkeun yen Sindangbarang
disebut Lembur Luhur nu maksudna tempat suci di suku Gunung Salak. Pak Agus oge
nyebutkeun dina tulisanana, yen tina lobana punden berundak diduga kungsi aya
kagiatan kaagamaan di Sindangbarang sabudeureun abad 15-16. Ieu tulisan teh
masih mangrupa penelitian awal nu masih dilanjutkeun. Eta pamanggih teh
dikuatkeun oge ku kapanggihna menhir, batu dakon, batu yantra, batu pelor,
jeung batu tapak suku (tapak suku manusa). Ieu ROAD TO HOLY LAND teh sebutan
sejen tina Lalampahan ka tanah suci. Tanah suci di dieu lain tanah suci
dina agama Islam, atawa oge Land of Religions di Yerusalem. Lalampahan ka
tanah suci ieu ngan digunakeun ku si kuring spk dina raraga ngaapresiasi jeung
wujud katakjuban si kuring spk ka Sindangbarang dina konteksna abad 15-16an.
<embed src="http://images.multiply.com/multiply/horizontal-headshot-badge.swf";
type="application/x-
---------------------------------
Shape Yahoo! in your own image. Join our Network Research Panel today!
