Nepoznati pravoslavni Dubrovnik
Srbi za manje od jednog veka podigli tri crkve u Dubrovniku. – Kako su
dočekivani Njegoš i Vuk Karadžić
Zvonici Blagoveštanske crkve u Dubrovniku (Fotodokumentacija Politike)
„Imate blagoslov, idite u Dubrovnik i pišite istoriju crkve”, poručio je dr
Ireni Arsić episkop zahumsko-hercegovački Grigorije. I narednih pet godina
književna istoričarka iz Beograda tragala je u dubrovačkim arhivama za
dokumentima koja otkrivaju viševekovni napor Srba da u Dubrovniku podignu
pravoslavni hram. Rezultat iscrpnog istraživanja jeste naučna studija „Srpska
pravoslavna crkva u Dubrovniku do početka 20. veka”.
Autorka kaže da je i delu naše stručne javnosti bilo nepoznato da su
pravoslavni Srbi u Dubrovniku podigli tri crkve. Uglavnom se naša
istoriografija bavila Srbima katolicima. Ove godine se obeležava dvostruki
jubilej, 170 godina od podizanja crkve Svetog arhanđela Mihaila na Boninovu i
130 godina osvećenja Blagoveštanskog hrama unutar zidina grada. Inače, prva
pravoslavna crkva, posvećena svetom Đorđu, osveštana je 1800. godine i nalazi
se na Posatu.
Zato nije čudno što je ova bogato ilustrovana spomenica izazvala veliku pažnju
i na nedavnom Sajmu knjiga u Beogradu. Interesovanje za ovo delo pokazale su i
kolege sa zagrebačkog Filozofskog fakulteta i iz Leksikografskog zavoda. Knjiga
koju su zajednički izdali Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska, Srpska
pravoslavna crkvena opština u Dubrovniku i beogradski „Ars Libri” štampana je
na dva pisma – ćirilicom i latinicom ijekavicom.
„O pravoslavcima u Dubrovniku se veoma malo pisalo, postoje radovi o crkvi u
Dalmaciji gde je Dubrovnik uglavnom bio jedno poglavlje. Episkop Nikodom Milaš
je o Pravoslavnoj crkvi u Dubrovniku poslednji pisao i ta je knjiga izdata
1913. godine”, kaže Irena Arsić, čija je uža specijalnost istorija kulture
Dubrovnika.
Srpski vladari su vekovima održavali veze sa slobodnim gradom Dubrovnikom.
Ostali su brojni tragovi o posetama srpskih velikaša Dubrovačkoj republici.
Mnogi Dubrovčani u ono vreme bili su oduševljeni srpskim manastirima. Tako je
Nikola, otac Ruđera Boškovića, kao izvrsni poznavalac srpskih zemalja bio
veliki poštovalac kulta Svetog Save. Diplomata Jeketa Palmotić u jednom epu
opevao je dirljiv prijem u manastiru Mileševi posle razornog zemljotresa koji
je 1667. godine pogodio Dubrovnik.
Ali, uprkos obećanjima Dubrovačke republike bosanskom vojvodi Sendalju Hraniću
1434. godine, Srbi u ovom gradu na pravoslavnu crkvu čekali su naredna tri i po
veka. Pisac i filozof dum Ivan Stojanović je pisao: „Dubrovnik nije trpio druge
vere na svom zemljištu”. Sa tako krutim stavom dubrovačke uprave nije se slagao
istoričar i pravnik Lujo Vojinović koji je smatrao da „tvrdoglavo odricanje
Dubrovnika da pravoslavnima dozvoli slobodu vršenja liturgije bijaše politička
zabluda i znak staračke slabosti...”
Ali, posle Francuske revolucije došlo je, kako ističe, Irena Arsić, do
slabljenja dubrovačke države što je omogućilo da Srbi pravoslavci 1790. godine,
na osnovu zakona o bratstvima, osnuju crkvenu opštinu. Deset godina kasnije
osvećena je prva pravoslavna crkva izvan gradskih zidina na Posatu. Tek 1804.
godine dozvoljeno je da pravoslavni sveštenik stalno boravi u gradu.
Uz crkvu se okupljala nevelika, ali privredno moćna pravoslavna zajednica.
Irena Arsić kaže da je i prema srpskim, ali i hrvatskim izvorima u 19. veku u
Dubrovniku Srba bilo između 300 i hiljadu. Najistaknutiji Srbi u to vreme
aktivno su učestvovali u društvenom, privrednom i kulturnom životu Dubrovnika.
„Neverovatno je kakvu su snagu, moć i uticaj imali najugledniji pravoslavni
Srbi u Dubrovniku 19. veka. Đorđe Nikolajević, rodom iz Srema, odlikovan je i
od ruskog i od austrijskog cara. Iako je bio lojalan građanin Austrougarske, na
miran i diplomatski način je uspevao da od Beča dobije dozvolu da se ćirilica
uvede u školu i sud, a da se crkva tako uredi da bude bliža narodu. Zatim, tu
je izdavač Jovo Lainović iz Novog koji se kretao u plemićkim krugovima i
učestvovao u osnivanju Narodne štionice (čitaonice) dubrovačke 1867. godine.
Iako formalno neobrazovan, trgovac Božo Bošković bio je član dubrovačke uprave,
a pisao je pisma koja imaju literarnu vrednost. Boškovićevom zaslugom i novcem
podignut je saborni Blagoveštanski hram u centru Dubrovnika”, priča Irena
Arsić.
Gosti Srba u Dubrovniku bili su i Vuk Karadžić i vladika Petar Petrović Njegoš.
Kako kaže autorka knjige, Vuk je nekoliko puta dolazio u Dubrovnik i bio je
rado viđen gost kod Srbina, ruskog konzula Jeremije Gadžića.
„Dolazak Njegoša u Dubrovnik izazivao je pometnju. Vlast je odmah uputila
upozorenje da mu ne treba ukazati pažnju koja mu pripada. Dočekalo je ga samo
pedesetak Srba i ruski konzul, ali ne i Đorđe Nikolajević koji je već bio
rukopoložen za sveštenika. Crnogorski poglavar je znao da Nikolajević mnogo
radi za pravoslavnu opštinu, ali i da je podanik Beča”, objašnjava Irena Arsić
složenost prilika u kojima su pravoslavni Srbi živeli u Dubrovniku.
Iako Irena Arsić nije crkveni istoričar, episkopi Atanasije (Jevtić) i
Grigorije nisu imali nikakvu primedbu na njenu knjigu. Autorka kaže da je u
2008. godini planirana i promocija knjige u Dubrovniku, ali da očekuje da se
„Srpska pravoslavna crkva u Dubrovniku do početka 20. veka” pojavi i u
knjižarama na Stradunu.
Milenko Pešić
[objavljeno: 02.12.2007.]
<http://www.politika.co.yu/detaljno.php?nid=49558&printable=1>
http://www.politika.co.yu/slike-porubrikama/icon-print.gif
<mailto:?subject=http://www.politika.co.yu/&body=Pogledajte:%0Ahttp://www.politika.co.yu/detaljno.php?nid=49558>
http://www.politika.co.yu/slike-porubrikama/icon-send.gif pošaljite
<http://www.politika.co.yu/komentar.php?nid=49558&action=posalji> komentar |
pogledajte <http://www.politika.co.yu/komentar.php?nid=49558> komentare (5)
http://www.politika.co.yu/detaljno.php?nid=49558
<<image001.gif>>
<<image002.gif>>
