Epa,
Ba bai Ander, hemendik nabil eta oraindik eztabaidan!
Eta zuri, Asier, gripiak behintzat zorroztasuna ez detsu kamustu! Ta ederto
guztiakin ados ez egotia, danak ados egonda eztabaidarik ez, ta eztabaidarik
gabe, dana gainazalian geratzen dalako normailian. Zeure mezu berrixakin
konforme nago, baina zenbait kontu gehixago gehitu leikez:
1. Arriskutsua da. Hartu beharreko babes neurriak ikaragarriak dira (azken
produktuaren garestitzera daramana). Eta gerra edota terrorismo egoera
batian, zentralak objektibo militar edo terrorista bihur daitezke. Babes
neurri teknikoetaz gain, babes militarren beharrean. Sua erabiltzen
ikastiakin alde piskat dago.
Lehergailu atomiko bat egitea ez omen da erraza, purutasun handiko laginak
behar direlako. Baina oinarrian, oso erraza da (Wikipedian agertzen den
informazioarekin nahikoa da jakiteko zer behar den lehergailua egiteko!
http://en.wikipedia.org/wiki/Atomic_bomb). 235U kantitate nahikoa izanez
gero eta zenbait injeniari trebe, eta listo... (beldurgarria benetan!).
Baina are errazagoa dena: " lehergailu zikina" delako bat egitea. BBC-n,
duela pare bat urte, horren gainean dokumental interesgarria eman zuten.
Kontua da horrelako lehergai batekin materiale erradiaktiboa barreiatzen
dela (adibidez, London-en, dokumentalean hipotesi hori egiten zuten).
Leherketa atomikorik ez da gertatzen baina ingurune guztia erradiaktiboki
kutsaturik geratzen da, dituen ondorio txar guztiekin...
2. Kyotokoa ez dakit horrela dan. Irakorria dut nonbait Kyoto protokoloa
betetzeko alternatibetatik kanpora utzi dutela erauzketa kontuagatik.
Litekena da zuk arrazoi izatea, ez dakit ziur.
3. Hobe zentral inguruetan bizi direnentzat horrela balitz. Zoritxarrez,
zentral askotako inguruetan kutsadura mota hori aurkitzen da. Orduan,
bixetako bat, edo ohikeriaz beraiek dosi bajuko isurketak egiten dituzte
(tximiniatako gasarekin batera), edo aipatzen ez diren istripu txikiak
gertatzen dira, ohikeriaz.
Izan liteke, eta tristea da benetan, horrelakorik erraz ekidin
daitekeelako.. Zorionez, geroz eta argiago ditugu erradiaktibitateak
eragiten dituen kalteak zeintzuk diren (eta dituen gauza onak ere, adibidez
medikuntzarako). Akordatzen, duela 20 bat urte edo, nola nahiko iskanbila
sortu zen tximistorratz erradiaktiboak zirela eta? Badirudi elementu
erradiaktiboak erabiltzen zirela zenbait tximistorratz motatan, eta
horrelako tximistorratzak leku askotan zeuden. Hori jakitean,
tximistorratzak kendu zituzten. baina gaur egunean erradiaktibitate-iturri
askotxo ditugu inguruan: ospitaletan, kea detektatzeko tresnetan, etab.
4. Garestia da. Erreaktore nuklear bat eraikitzearen prezioa
estratosferikoa da. Inbertsioa, multinazional handiek bakarrik egin
dezakete, gobernuen laguntzaz. Gero bai, sortutako kW kopurua ere
estratosferiko edo ionosferiko izan daiteke, baina nere iritziz, kontutan
izanda hondakinekin dagoen arazo eta irtenbide eza, eta babes neurrien
areagotze etengabea, bere benetako prezioa Pierre Morvanek jartzen duenetik
askoz gorago dagoela (infinitotik gertuago prezio horretatik baino).
Egia da sekulako dirutza behar dela, baina egia da ere urte askotarako
balioko duen inbertsioa dela (40-60 urte), beraz, lortzen den elektrizitate
kopurua eta urte guztiak kontutan hartuta, inbertsioa errentagarria omen da.
Agian arrazoi duzu, eta askoz garestiagoa da. Baina Pierre Morvan hori ondo
informatutako pertsona behako luke izan, COGEMA-ko (erregai nuklearrak
tratatzen dituen enpresa garrantzitsuenetakoa da: www.cogema.fr)
komunikazio-arduraduna izan baitzen. EDF-ko web orrian ere, eta beste
zenbait lekutan, antzerako balioak agertzen dira (hori bai, leku hauek
pro-nuklearrak dira). Eta bitxitasun modura, hauxe esan zidaten duela
gutxi: EDFk, Frantziako elektrizitate ekoizle nagusiak, partikularrek
ekoizten duten elektrizitatea (eguzkitik lortutakoa) erosten du... EDF-k
berak saltzen duen elektrizitatearen prezio bikoitzean!
5. Uranio-238 ustiatzeko bidea hartzeko arrisku hori hor dago. Posible da
horrekin aurrera egitea, eta posible baita ere 100 urte baino gehiago
irautea, baina...zenbat gehiago? zenbat meatze ireki behar dira, zenbat
zauri berri jada egoera kaxkarrean dagoen planetari? Erauzketa makineriaren
energi iturria zein izango da? Robotek egingo al dute lan toki osasungaitz
horietan? edo gizateriak aurrera egingo al du ohiko esklabutza
sistemarekin? Ez al dugu inoiz hobetu behar?
Ez nuke "arriskutzat" joko 238U erabili ahal izatea, aurrerapen itzelatzat
baizik (alde batera utzita nuklearra ona edo txarra den eztabaida). Leku oso
arriskutsuetan, jadanik makinaz egiten omen dute erauzketa
(erradiaktibitatea oso altua den zenbait mehatzetan, uste dut bat Kanadan
dagoela). Eta planetaren ustiaketari buruz... iruditzen zait niri,
nuklearra erabili ala ez erabili berdin izango dela: geroz eta mehatz
gehiago beharko ditugu, eta geroz eta gehiago urratuko dugu Lurra. Puntu
hau, sistema ekonomikoarekin zerikusi gehiago du erabiltzen den energi
iturri partikularrarekin baino.
6. Arrazoi osoa daukazu. Bietan isurtzen da CO2 gasa. Bien artean ordea,
kuantitatiboki egin ezkero konparaketa hori alde nabarmena dago. Plaka
baten materialeak birziklagarriak izan daitezke, horretaz gain bizitza
luzea daukate. 35 urtetako plaka fotovoltaikoa martxan ikusia dut (garaiko
eraginkortasunarekin, baina funtzionamendu onarekin, ondo amortizatua).
Berriz ere, eta dakidanaren arabera, uranioa oso ondo erabiltzen da eta
baita birziklatu ere. Eta zentralek bizitza luzea dute (40-60 urte inguru).
Edozer birziklatzen duzula ere, inoiz ezin izango duzu %100 birziklatu
(perpetuum mobila ere ezin da existitu!). Adibidez: plaka fotovoltaikoetan
erabilitako silizioa birziklatu daiteke, bai, baina beste plaka bat egiteko
erabili nahi bada, silizioa txikitu, urtu eta birkristalizatu behar da, eta
horrek energia behar du. Baina bai: birziklatu daitezkeen materialeak
erabili behar ditugu, ahal bada. Plaka fotovoltaikoen etekin " txikia",
ikerketa faltarengatik izan daiteke, eta beharbada urte batzuren buruan
askoz hobeagoak izango dira, ikusiko dugu.
7. Militarrei buruz...hobe ezer ez esatea, eta Chirac bezalako politikoez
gutxiago. Kuriositate bezala, esan behar, orain dela gutxi eskuratu dudala
Geiger kontatzaile bat (erradioaktibitate neurgailua) eta AEBetako enpresa
batek egina izaki, inkesta oso xelebrea bete behar izan dudala, bonba
nuklear, kimiko edo interes terroristetatik at nagoela ziurtatzeko (yankien
gauzak).
Militarrei buruz, hobe asko esatea! Jendeak jakin dezan nolakoak izan
daitezkeen... Eta Chirac-i buruz, ezer berririk ez: ez banago oker, hura zen
Frantziako presidentea Mururoako bonba frogatu zutenean. Ironikoki, zientzia
aurrera doa, eta harekin batera armak ere: orain, bonba bat jaurti ordez,
simulazioak egiten dituzte Frantzian, eta oso ziur dakite bonba diseinu
berriak funtzionatuko dutela behar izanez gero (eta ez da txantxa!).
Geiger kontatzaileari buruz: badirudi EEBBtan gazte batek (12-16 urte
bitartean, ez dut gogoan adina), Geiger kontatzaile bat egin zuela,
ezdakitnon lortutako eskuliburu bat erabilita. Nuklearrarekin itsututa
zegoen. Eta bere zentraltxoa muntatzeari ekin zion. Materiale erradiaktiboa
ere lortu zuen: su alarmetatik, aintzinako erlojuetatik (lehen, gauean argia
ematen zuen margoa, erradiaktiboa zen!), eta beste zenbait lekutatik. Eta
azkenean, dena bildu eta erreakzio nuklera txiki bat hasteko gai izan omen
zen. Bere etxea deskontaminatu behar izan zuten azkenean!! (eta hau ere ez
da broma, ITV-4 telebistan emandako programa batean azaldu zuten). Urduri
nago orain: Geiger kontatzailea duzu jada, zeintzuk dira zure hurrengo
planak? :-)
Liburua: eskerrik asko eskaintzagatik, saiatuko naiz nonbaiten lortzen, eta
ea nire zalantzak desagertzen diren ere...
Ondo izan,
Oier
PD: nuklearra modan dago, eta baita energien kontua ere. Zenbait mintegi
egongo dira Donostian (bat nuklearrari buruz behintzat) otsailean:
http://www.gipuzkoakultura.net/boletin/energia/index.htm
_______________________________________________
Adi gero, mezuak bidaltzeko: [email protected]
http://www.eibar.org/zerrenda
harpidetza eteteko: [EMAIL PROTECTED]
