Sinemadan anlayan var m�?IMF’nin 2012 ve 2013
y�llar� i�in b�y�me beklentileri ge�enlerde bas�na s�zd�. IMF,
beklentileri a�a�� �ekmeye haz�rlan�yor. Yani global ekonomi
k���lmeye devam ediyor.2007’den bu yana finansal krizden bir
t�rl� kurtulamad�k. Ne yap�lmas� gerekti�ini s�yleyebilecek
iktisat��lara maalesef sahip de�iliz. Acaba neden bulmakta �ok
ba�ar�l� olan iktisat��lar, ��z�m bulmakta neden o kadar
ba�ar�l� de�iller?
K�resel finansal kriz bir kaza ya da do�al afet olmad���na g�re iktisat��lar bir �eyi g�rmezden geliyorlar; peki ama neyi? Ekonomi para, para da ekonomi demektir. Bu tan�m� bug�n kabul etmeyecek �ok az insan vard�r. Ekonomi paran�n icad� ile ba�lamasa da zaman i�inde paran�n bilimi haline d�nm��t�r. En az�ndan s�radan insanlar i�in ekonomi paradan ba�ka bir �ey de�ildir. Az �nce paran�n ekonomi ve ekonominin de para oldu�unu kabul etmeyecek �ok az insan oldu�unu s�ylemi�tik, kimdir onlar dersiniz? Ekonomi ve finans d�nyas�ndan uzak olanlara tuhaf gelebilir ama maalesef ger�ektir. Neoklasik teori denilen modern serbest piyasa teorisine g�re, ya da daha a��k s�ylersek bug�nk� ekonomik sistemin savunucusu ekonomistlere g�re, para ekonomi demek de�ildir. O nedenle de t�m ekonomik modellerin d���nda b�rak�lm��t�r. �a��rt�c� gelebilir ama bu b�yledir. Para ve kredi ekonomiye y�n veren t�m modellerin d���nda tutulmaktad�r. Bir�oklar�, �yleyse finansal krizin nedeni anla��lm��t�r diyecektir; paran�n ekonomi oldu�unu bilmeyenler neyi biliyor olabilirler ki?.. Finansal piyasalar sinema d�nyas� ile bir�ok ortak y�ne sahiptir. �o�u zaman herkesin seyirci oldu�u bir d�nyad�r piyasalar. �ok az yat�r�mc�n�n yer ald��� bir film s�rekli g�sterilir. D�nyan�n %99’undan fazlas� ise zaman zaman oyuna kat�lsa da seyirci olmaktan �teye gidemez. Acaba sinema d�nyas�n�n nas�l i�ledi�ini anlasak, finansal piyasalar� anlama e�ilimimizi g��lendirebilir miyiz? Sinema tarihinin bir�ok otoriteye g�re en �nemli filmi 1942 y�l�nda yap�lan Casablanca adl� filmdir. Humphrey Bogart ve Ingrid Bergman’�n oynad��� film 2002 y�l�nda ABD Film Enstit�s� taraf�ndan t�m zamanlar�n en iyi a�k filmi olarak se�ilmi�tir. Her sahnesi izleyicilerin kolay kolay unutamayacaklar� �arp�c� diyaloglarla dolu olan filmin sinema end�strisine daima ilham verdi�i otoritelerin ortak kabul�d�r. Uzmanlar� �yle diyorsa sekt�r�n de ona g�re hareket etmesi do�al kar��lanmal�d�r. Hayat�n�, pop�ler sanatlarda zirveye ��km�� ki�ilerin ne kadar bilgisiz oldu�unu d�nyaya g�stermeye adayan, ayn� zamanda TelevisionWeek adl� derginin de edit�r� olan Chuck Ross (daha �nce ba�ka deneylerini de anlatm��t�k) bir deney yapmaya karar verir. Casablanca filminin senaryosunu oturup yeniden yazar. Sadece iki ba� karakterin isimlerini de�i�tirir (Rick ve Ilsa’y� Sam ve Dooley yapar) ve senaryonun ad�n� filmdeki �nl� �ark�lardan biri olan “Everybody Comes to Rick’s” (Herkes Rick’in yerine gelir) olarak d�zeltir. Yazar olarak da uydurma bir isim yazarak ABD’nin en b�y�k 217 sinema ajans�na g�nderir. Gelin �imdi hep beraber d�nya sinemas�na y�n veren ajanslar�n senaryoya ne cevap verdiklerine bakal�m: Bir�ok ajans senaryoyu farkl� nedenlerle okumadan iade eder. 38 ajans senaryoyu berbat bularak reddeder. 3’� filmi hemen �ekmek i�in Chuck Ross’u arar. 1’i romana �evrilirse daha ba�ar�l� olabilece�ini s�yler. 33 ajans eski bir filme benziyor olabilece�ini s�yler. Bunlardan 8’i Casablanca’ya �ok benzedi�ini belirtir. Bu 217 ajans i�inden ise sadece biri eserin Casablanca oldu�unu s�yler. San�yoruz bu deney ile �nl� yazar William Goldman’�n senaristler i�in s�yledi�i “Hi� kimse hi�bir �ey bilmiyor” s�z� birazc�k anlam�n� bulacakt�r. Sinema ajanslar�, kendi varl���n� bug�nlere ta��yan en �nemli filmlerden birini tan�m�yor olmas� gibi neo-klasik iktisat��lar da ekonomi ile a� anlama gelen paray� ekonomik modelleri i�ine koymayarak onu hala tan�yamam�� olduklar� izlenimi vermektedirler. Para ve kredi neo-klasik iktisat modelleri i�inde kendine yer bulamamaktad�r. �ktisat��lar paray�, piyasalarda yap�lan al��veri�i barter ya da takas olarak de�erlendirdikleri i�in tarafs�z bir arac� olarak kabul etmektedirler. �te yandan kredileri de ekonomik performans �zerinde �nemli etki yaratabilecek bir g��te g�rmemektedirler. K�saca birinin borcu birinin varl���d�r �eklinde de�erlendirerek, sat�n alma g�c�n�n krediler taraf�ndan etkilenmeyece�ini belirtmi�lerdir. Peki, sizce bu do�ru olabilir mi? Asl�nda tipik bir takas ekonomisinde bu kabullenme %100 do�rudur. Yani bankalar sadece m��terilerinden toplad�klar� mevduat� kredi olarak verseler neo-klasik iktisat��lar�n s�ylemi do�ru olacakt�r. Fakat bug�nk� finansal sistem, zincir i�indeki kredi yaratmaya yetkili kurulu�lar�n farkl� y�ntemlerle de para yaratabilece�ini g�stermektedir. G�lge bankac�l�k sistemi i�indeki mekanizmalarla nas�l para yarat�labilece�i art�k herkesin bildi�i bir ger�ektir. Ya da daha a��k bir �rnekle s�ylersek Fed ve ECB gibi merkez bankalar�n�n bast�klar� ve piyasaya s�rd�kleri paran�n kar��l��� bulunmamaktad�r. �yleyse neo-klasik iktisadi g�r���n piyasa realitesini yans�tt���n� s�ylemek pek m�mk�n olmayacakt�r. Finansal krizi yaratan konut kredilerinin sat�n alma g�c�n� nas�l artt�rd��� ortadad�r. Paran�n ya da kredinin hala tarafs�z bir arac� oldu�unu s�ylemek ekonomi a��s�ndan pek m�mk�n de�ildir. Paran�n ve kredinin ekonomistler taraf�ndan modellerin d���nda b�rak�lmas� olgusu, k�resel krizin neden olu�tu�unu ve neden i�inden bir t�rl� ��kamad���m�z� san�yoruz t�m a��kl���yla anlatmaktad�r. Sinema sekt�r� sinemadan ne kadar anl�yorsa neo-iktisat��lar da ekonomiden o kadar anlamaktad�rlar. Peki �yleyse sinemadan anlayan var m�? --
-- |
