http://www.mangle-online.com/view.php?
id=050306234833&kategori=Berita&klasifikasi=Utama
Ditampi ping: 06-03-05/23:48:33
Mapay Raratan Pananggalan Sunda
Roza nyutat pamendak Winker anu nyebutkeun " Ayana pananggalan di hiji
lingkungan masarakat jadi bukti pikeun ngukur darajat paradabanna. Ari
tingkat katalitian pananggalan nuduhkeun ukuran kacerdasan
intelektualna". Pananggalan mangrupa sistim itungan waktu sacara
astronomi. Dina harti, kandel nuansa matematikana, rasionalitas jeung
logikana. Pananggalan lain masalah pangira-ngira, lain masalah
metafisik jeung lain ramalan.
Sagemblengna nyaritakeun lalakon muterna bumi, bulan jeung panonpoe
dina garis puteranana anu ngagem paham "keteraturan" Masih nurutkeun
Ir.Roza, geusan ngabuktikeun pamendak Winkler Prince, leuwih ti 30
taun Ali Sastraamidjaya nu leuwih co nggahna sok disarebat Abah Ali,
ngayakeun panalungtikan Kalender Sunda ( Kala Sunda) anu kacida
telikna. Abah Ali ngajajarkeun data-data pananggalan anu ayeuna
dipake, Kala Masehi, Kala Hijriyah ( Arab) jeung Kala Panata Mangsa
(Jawa). Ku jalan make rumus matematika (matrik), kabuktian Kala Sunda
tetela anu pangakuratna teh. Pikeun ngabuktikeunana, ahirna lajuning
lakuna teh ku jalan mitembeyan nyitak kalender atawa Kala Sunda ieu.
Nu nurutkeun Roza, bakal diteruskeun ngayakeun gempungan jeung para
ahli pananggalan lokal, pananggalan nasional jeung internasional.
Urang Sunda ayeuna geus boga kalender sorangan, kalender Sunda,
sanajan nyebarna ka masarakat mah bakalna teh satahap-satahap,
nungtut. Ieu teh kanyataan anu kudu ditarima. Tanggal 18 januari 2005,
Kalender Sunda geus mimiti dsebarkeun, anu disebut "peluncuran"ana
dilangsungkeun di pendopo bumi dines Walikota Bandung jalan Dalem
Kaum, make upacara adat Sunda anu tartib. Atuh bener-bener ayeuna mah
Sunda boga kalender anu nurutkeun Abah Ali Sastraamidjaya saenyana
lain barang anyar, ngan meureun kakara dicitakna ayeuna. Nurutkeun
Abah Ali keneh, saenyana limaratus taun ka tukang urang Sunda geus
boga pananggalan, jadi sapanjang lima abad tilem, taya anu boga hojah
ngahudangkeunana de ui. Padahal kalender Sunda mah pinunjul malah
adiluhung. Batur oge nyokotna teh tina pananggalan Sunda keur nyusun
kalenderna teh, di antarana Jawa. Saperti anu kungsi ditembrakeun dina
Mangle katompernakeun Januari 2005, sapuluh taun landung Abah Al i
Sastraamidjaya aprak-aprakan, saba lembur saba kampung saba daerah
nyalusur galur pananggalan Sunda. Prasasti-prasasti disungsi, sitrus-
situs ditaliti anu telik, patilasan ge dipapay, taya anu kaliwat jeung
diliwat. Beak sendal salapan sapatu sapuluh, komputer ge gunta-ganti
dina tempona ngadukduk nyusun hasil panalungtikan sakitu taun lilana
teh. Tapi teu panasaran, sugema...sugema pisan, saur Bah Ali anu dina
waktu kalenderna medal yuswana 70 taun. Puluhan, boa ratusan buku
diungkaban diilo keur m uguhkeun angka-angkana.
Leuwih Kolot Genep Abad Tadina mah ceuk Roza, taun 1983 arek mimiti
dicitakna Kalender Sunda teh, tapi tetela kudu nunggu 20 taun,
tinekananana Pebruari 2005 ayeuna, Alhamdulillah. Diharepkeun sakumna
urang Sunda kagupay kame lang jeung kareueusna, kagugah rasa tanggung
jawabna geusan babarengan ngabageakeun medalna Si Kala Sunda ieu,
kagero tanggung jawabna pikeun miara ngamumule sarta mulasara
kalenderna sangkan langgeng mayeng kapakena turta bisa diwariskeun ti
generasi k a generasi. Malem Rebo 18 Januari 2005 teh PABARU ( Taun
Baru) Sunda disebutna, dina Kala Sunda mah ninggangna teh dina poe
ANGGARA pahing tanggal 1 SUKLAPAKSA bulan KARTIKA taun 1941 Caka (
Candrakala) Sunda. Kakara bisa nyitak 1000 kalender ayeuna teh, nya
kitu titajongna kana...waragad. Tapi sabada kalender nyebar, tetela
pada ngabageakeun, jiga-jiga kudu nyitak deui, terus nyitak. Henteu
ari jangji mah ceuk Roza, ngan Insya Allah rek dicoba lamun cukup
waragadna sabab jumlah urang Sunda teh ge us ngahontal 40 juta leuwih.
Ayeuna masih ngagarantungkeun kalender Masehi di imahna teh.
Diharepkeun engke mah di unggal imah urang Sunda ngagantung Kalender
Sunda. Umumna netepkeun pananggalan atawa kalender, kudu dumasar kana
data-data akurat, malah nurutkeun para ahli sajarah mah, kudu dikuatan
ku pertanggung jawaban ilmiah sagala rupa. Ti mana atuh Bah Ali
pamianganana Kalender Sunda.? Sumber datana ti mana? Bah Ali anu
salawasna disarengan ku Ir.Roza sapara kanca henteu galideur,
kayakinanana ku at, kalender Sunda akurat malah saurna pangakuratna.
Aya dua sumber data anu ku Bah Ali sapara kanca dianggap bisa
dipercaya bebeneranana, nu dijadikeun lelemah nyusun Kalender Sunda.
Sumber data anu kahiji, Prasasti Citatah Sukabumi anu disebut
Sanghiyang Tapak, abad 11 Masehi, nu sohor oge disebut prasasti Eyang
Prabu Sri Jayabupati. Nu kadua data Atmadiredja ti Sukabumi, abad 20
Masehi. Nu kahiji, Eyang Prabu Sri Jayabupati; Dina warsa Caka 952
bulan Kartika tanggal 12 Suklapaksa. Hariang Kaliwon Radite Wara
tambir. Mangrupa pananggalan nu panglengkepna sabab ngagunakeun WARA
(wuku). Kadua; Data Aki Atmadiredja , ieu mah kumpulan tulisan nu aya
tumalina jeung Pananggalan Sunda nu dibandingkeun jeung Pananggalan
Jawa. Dina intina ngece skeun, pananggalan Sunda teh saeutikna, 6 abad
leuwih kolot ti pananggalan Jawa. Ieu ngabuktikeun, urang Sunda ti
jaman baheula beh ditueun baheula, bener-bener boga Kalender. Prasasti
Cibadak, Sanghiyang Tapak tea, ditulis taun 952 Cakra Candrak a la (
abad 11 Masehi). Sajeroning kitu, taun 52 Saka, Aki Tirem kacaturkeun
masrahkeun karajaan ka putrana , Nyi putri Rarasati nu ditikah ku Dewa
Warman ti India. Karajaanna nu disebut Salaka Nagara. Tah, taun harita
pamianganana teh, ti mangsa Aki Ti rem masrahkeun karajaan ka putrana,
ditetepkeun jadi taun Hiji Sunda. Samemehna, Aki Tirem teh ngasta
kaprabon Sunda anu nurutkeun taksiran Abah Ali mah di wilayah
Pandeglang ayeuna. Hartina, carita Salaka Nagara jaman Aki Tirem,
ninggang dina abad k adua ( 122 Masehi). Upama dicocogkeun jeung
naskah Pangeran Wangsakerta ( abad 17), ciples pisan.
Terus mun dihubungkeun jeung carita Salaka Nagara jaman Ali Tirem dina
abad kadua ( 122 Masehi), jeung naskah Wangsakerta ( abad ka 17),
katut data Atm adiredja, pananggalan Kala Sunda sabada diitung mundur
ka tukang sacara matematik, tetela datana cocog pisan (ciples), taun
HIJI mangsa ngadegna karajaan Aki Tirem. Gancang Sosisalisasikeun
Leupas tina bener henteuna eta naskah, Roza Mintareja jeun g Abah Ali
Sastraamidjaya anu leuwih ti sapuluh taun metakeun upaya pikeun nyitak
jeung nerbitkeun Kalender , tinekanan bisa ngawanohkeun Kala Sunda ka
seke selerna diwakilan ku para inohong anu hempak ngariung di pendopo
bumi dines Walikota Bandun g sawatara poe ka tukang. Lajuning lakuna,
tangtu bae kudu gancang ngayakeun sosialisasi sangkan urang Sunda, ti
nu luhur tepi ka nu handap areungeuh, luluhurna teh ti jaman baheula
geus boga pananggalan, ayeuna ngawujud dina kalender nu dicitak
moderen.Tinggal sosialisasina. Saenyana nurutkeun Roza jeung Bah Ali,
ti taun salapanpuluhan oge sosialisasi teh geus dipetakeun, tapi
kurang pangbagea ti masarakat. Sakitu pentingna anu disebut Kalender
Sunda, da teu aya anu kageuing, salila ieu teu aya anu n yabit-nyabit,
sumawonna anu natanyakeun, naha Sunda boga kalender atawa henteu? Dina
lokakarya, seminar, Kongres Basa Sunda, dalah dina KIB anu sakitu
internasionalna oge teu disigeung, padahal Bah Ali medar Makalah
ngeunaan Kalender Sunda. Aneh, taya sa urang oge salila ieu anu
kageuing kaelingan, teu aya pisan kontak batin. Taun salapanpuluh tilu
geus rek der nyitak kalender Sunda, tapi teu aya anu mantuan , nya
taun 2005 ayeuna tinekananana teh, sakalian mieling Taun Anyar Sunda
1941 Caka 1927. Tangtu bae dirojong ku hiji panitiya nu digawe ti
bulan Oktober 2004, panitiya Candra Sangkala disebutna, dipupuhuan ku
Roza Mintaredja. Tetela pada ngabageakeun. Sosialisasi saterusna
nurutkeun Roza bakal terus dilakukeun. Bisa jadi oge ka saban daerah,
sanajan moal bisa sakaligus.
Dina Konperensi Internasional Budaya Sunda (KIB) Agustus 2001, Abah
Ali panjang lebar medar makalah anu husus ngeunaan Kala Sunda ieu.
Dieceskeun harita ge, taun limapuluhan, pun aki saur Bah Ali,
ngawurukan hal pananggalan S unda. Tapi harita mah perhatian kana hal
kitu teh kurang pisan. Ngan anu inget keneh teh, aya dua kala Sunda;
KALA SAKA anu dumasar kana Surya atawa panonpoe, jeung KALA CAKA anu
dumasar kana Candra ( bulan ). Kala Surya Saka Sunda, aturanna; Tilu
taun pondok, kaopatna taun panjang. Tapi unggal taun nu beak dibagi
128, dijadikeun taun pondok. Dina taun Hijhriah mah taun pondok teh
sok disebut Taun Kabisat. Ari ngaran-ngaran bulan dina Saka Sunda,
kahiji Kasa, kadua Karo, katilu Katiga, kaopat Kapat, kalima mah
Kalima we, kagenep Kanem, katujuh Kapitu, kadalapan Kawalu, kasalapan
Kasanga, kasapuluh Kadasa, kasawelas Hapitlemah, kaduawelasa Hapitkayu
(sanes Kapit sapertos dina MANGLE 1999). Umur bulan mah piligenti 30-
31 poe, tapi bulan kaduawela s atawa Hapitkayu mah mun ninggang dinu
pondok 30 poe. Nu panjang mah 31 poe. Saminggu dina Kala Sunda disebut
Saptawara lilana tujuh poe. Aya deui Pancawara, eta mah ngan lima poe.
Nu disebut wuku hartina 30 minggu, ngitungna ti poe Minggu ( Radite).
S a windu mah dalapan taun, sarua Sunda, Jawa Bali oge nyebutna
Sawindu. Ari ngaran poe dina Saka Sunda, Minggu Radite, Senen Soma,
Salasa Anggara, Rebo Buda, Kemis Respati, Jumaah Sukra, Saptu Tumpek.
Nu disebut Indungpoe hiji, eta teh 120 taun atawa 1 5 windu. Indungpoe
dua mah lulugu atawa patokan poe jeung pasar nurutkeun itungan Candra
Sunda.
Ari nangtukeun taun panjang taun pondok dina Kala Saka Sunda, unggal
taun nu ciples dibagi 128 jadi taun pondok. Ahir taun Saka Sunda, dina
waktu surya aya di pangkidulna, isukna taun baru. Katepatan Kala Surya
Saka Sunda: Aturan kahiji, tilu kali taun pondok (365 poe), taun ka
opatna taun panjang (366 poe) (3 x 365) + ( 1 x 366) = (4 x 365) + (4x
365)+1 = 1461 poe per 4 taun. Rata-rata sataun = 1461 : 4 = 365.25 poe
per tauun. Aturan kadua : Dina unggal 128 taun jadi taun pondok (
dikurangan sapoe) 128 x 365.25 - 1 = 46751 poe per 128 taun. Rata-rata
sataun : 46751 : 128 = 365.2421875 poe per taun. Ayeuna katepatan Kala
Surya Saka Sunda: Rata-rata sataun = 46751 : 128 = 365.2421875 poe per
taun. Ceuk Astronomi = 365.2422 poe per taun rata-rata. Dina Kala
Surya Sunda = 365.2421875 poe per taun rata-rata. Jadi, aya geseh
atawa kurang 0.0000125 poe per taun rata-rata. Katepatanana = 80,000
taun. Tapi ceuk Atronomi anu anyar, tanggal 01-01-2000 Masehi. Umur
sataun teh rata-rata = 365.24218967 poe per taun. Dina Kala Surya
Sunda = 365.2421875 poe per taun rata-rata. Gesehna = 0,00000217 poe
per taun rata-rata. Katepatanana = 460,830 taun. Kala Candra Caka
Sunda mah aturanana teh ; Dina jero sawindu (8 taun), taun kadua,
kalima jeung kadalapan ninggang di taun panjang, sesana taun pondok.
Dina unggal taun ka-120, dijadikeun taun pondok, atawa dikurangan
sapoe. Ku kituna indung poe taun kasalapanna pindah. Kaistimewaanana :
Minggu = Saptawara =7 poe (=wuku) Pasar = Pancawara = 5 poe. Panca
wuku = 7 x 5 =35 poe. Sawindu = 8 x 354 + 3 poe = 2835 poe . Saterusna
2835 : 35 = 81. Kulantaran ciples, hartina lamun mimitina windu, poe
Senen Manis, ahirna poe Ahad Kaliwon. Masih nurutkeun Abah Ali
Sastraamidjaya, samemeh Islam asup ka Jawa, sajarah urang Indonesia
anu aya angka taunna, tangtu make taun Caka Sunda. Sabab harita ngan
pananggalan eta hiji-hijina anu dipake dina nuliskeun kal a Sajarah.
Kala Caka ieu, ku para ahli sajarah dianggap sarua jeung Saka India
(Kala Surya). Numatak dina mindahkeun kana kala Masehi teh cukup ku
ditambahan 78. Kala Caka Sunda mah, kala Chandra lain Kala Surya.
Cirina make Suklapaksa ( paro caang bulan ) jeung Kresnapaksa ( paro
poek bulan). Nu disebut ngabungbang caang bulan opatwelas (Masehi)
oge, nurutkeun Kalender Sunda mah tanggal 7-8 Masehi. Sabulan teh
dibagi dua, sabagian usum bulan saparo hartina caangna ngan sabagian,
maju ka bulan purnama t epi ka engkena jadi saparo deui, reup weh
poek. Bulan saparo jeung bulan purnama teh lilana antara 14-15 poe.
Dieceskeun ku Ir.Roza Mintareja anu salila ieu nyarengan Bah Ali ,
kajembaran hiji bangsa teh, ebreh tina budi, daya sarta akal katut
elmu pane mu masarakatna. Kala Sunda anu tetela adiluhung pikeun bukti
bae, urang Sunda teh ku budi akal katut elmu panemuna ti baheula mula
geus wanoh kana itung-itungan "KALA NGIDER" atawa KALENDER tea, anu
dipastikeun henteu robah-robah ti abad kahiji Masehi tug tepi ka
kiwari. Nurutkeun Bah Ali jeung Roza, data-data anu kaguar umumna
tulisan dina lontar, prasasti-prasasti, sajarah jeung sajabana. Dina
lontar mah nuliskeun pananggalan teh make taun Saka. Salahsaurang
Pakar Ketimuran Walanda Dubois mah nyangkana tulisan dina lontar teh
kala India, sabab di India oge aya pananggalan Saka. Kala India jeung
Kala Masehi bedana 78 taun. Jadi, hiji taun Saka India, hartina 78
taun Masehi. Sabada ditalungtik nurutkeun Bah Ali Sastraamidjaya,
kakara kapendak jawabanana , taun dina Lontar teh lain Saka India,
tapi Saka Sunda. Da Saka India mah Kala Surya, kapan Kala Sunda mah
Candra atawa bulan. Taun hiji Saka Sunda hartina 122 Saka Masehi.
Bukti sajarah anu make Kala Caka Sunda; ( 1 ), taun 0001 Caka Sunda
lain 0079 M asehi ( 1+ 78), tapi 0122 M. Taun 1000 Caka Sunda laiun
1078 Masehi, tapi 1092 Masehi. Bukti (2), dumasar kana beja ti nagri
Cina, taun132 Masehi aya Raja "Ye-tian (Pulo Jawa) ngaranna " Tiao-
pien" (TIREM). Taun 132 M. mun dipindahkeun kana Caka Sund a lain 132
- 78 =54, tapi ninggang di taun 10 Caka Sunda. Sabab ari taun 54 Caka
Sunda mah keur jaman Dewawarman, lain jaman Tirem. Bukti (3), data
ngadegna Bogor. Ku Prabu Terusbawa, Radite Pon, 09 Suklapaksa, bulan
Yesa (08), taun 591. Caka Sunda = 31 Oktober 695 Masehi Julian.
Tanggal 31 Juni 2001 teh Harijadi Bogor anu ka 519. Nurutkeun Saleh
Danasasmita, ngadegna Pajajaran teh 12 Suklapaksa, bulan Setra (6),
taun 1404 Caka Sunda = 13 Maret - 11 April 1428 Masehi Julian. Ceuk
itungan Kala ngider ; Ngadegna Pajajaran teh 12 Suklapaksa, bulan
Setra 6 taun 1404 Caka Sunda = 14 Juni 1484 Masehi Julian. Ari 12
Suklapaksa bulan Setra 6 teh hartina taun 1937 Caka Sunda. = 9 Agustus
2001 Masehi Gregorian. Kulanaran aya kasalahan mindahkeun pananggalan
tina kala Caka Sunda kana kala Masehi, jadi sabenerna mah nurutkeun
Abah Ali, buku-buku sajarah urang teh kudu diomean atawa direvisi,
dibenerkeun deui. Sabab mun teu dibenerkeun hartina dipertahankeun
dina kaayaan tetep salah. Para ahli sajarah di Jawa Barat memang
kagebrag ku ayana Kalender Sunda ieu teh. Sabab nurutkeun Dr.Hj.Nina
Herlina Lubis Ketua Masyarakat Sejarawan Indonesia cabang Jawa Barat,
kangaranan Kalender atawa pananggalan gede tumalina jeung pedaran
atawa ungkaban sajarah anu salaw asna disartaan bukti-bukti
pananggalan.. Salawasna kudu kitu. Eta pisan sababna, di ruang rapat
kantor Pusat Penelitian Kemasyarakatan dan Kebudayaan Lembaga
Penelitian Unpad anu dipingpin ku Dr.Nina oge, lumangsung lawung catur
atawa dialog anta ra para elmuwan jeung Abah Ali Sastraamidjaya.
Rempeg, aya Arkeolog, Pilolog, Ahli Hisab, Astronom, sumawonna
sejarawan mah. Kasebutna lawung catur jeung para elmuwan, anu disusul
tepusna oge pasti anu tumali jeung bukti-bukti ilmiah. Kulantaran
kitu, Dr.Nina sacara pribadi mairan dina seratan husus. Cindekna,
memeh kalender Sunda ieu disosialisasikeun, Bah Ali dipentes kudu
ngalakukeun pembuktian ilmiah. Aya Panitiya Husus di LIPI (Lembaga
Ilmu Pengetahuan Indonesia).
Cohagna mah pikeun netepkeun soheh teu sohehna. Upama Kalender Sunda
geus ditetepkeun bebeneranana, sajarah jelas kudu direvisi, diomean
deui nurutkeun Bah Ali mah. Saha Bah Ali? Panjangna mah Ali
Sastraamidjaya, putra Sunda nu dilahirkeun di Bandung 27 Oktober 1935.
Ngawalan pend idikan jaman Hindia Walanda di HIS, HLS, HBS, ti dieu
neruskeun ka MULO, saterusna ka MTS ( Midelbare Technic School, ayeuna
mah STM. Tamat taun 1958, ti dinya langsung didamel di Perkebunan
Kabuatren Cianjur. Taun 1969-1970 ngulik elmu komputer di nagr i
Walanda. 1970-1974 tina dunya tehnik langsung mabal ka dunya sajarah
nu tumali jeung kasundaan. 1974-1978, ngiriung aktip di proyek
ningkatkeun kabudayaan Jawa Barat. 1981-1983 masih sabudeureun budaya
Sunda. Ti taun 1972-1990 proses ngarengsekeun buk u ngeunaan
karawitan, aksara Sunda jeung Kala Sunda. 1991 Hak Cita Kalender
Sunda, Aksara Sunda jeung Karawitan.1991 tepi ka ayeuna proses
ngarengsekeun kamus basa Sunda , sosialisasi Kala Sunda jeung
nataharkeun buku Kala Sunda. Ir.Roza Rahmadjasa Mintaredja mah,
arsitek wedalan Universitas Parahiangan, tepi ka taun 2003 jadi Ketua
Harian Kadamas, samemehna kungsi jadi rengrengan panmgurus Pusat
DAMAS. Tepi ka ayeuna jadi Konsultan Perencana PT. Interbumi. [MANGLE
2005]
nHRS
klik di dieu Kangge ngeusian komentar
Komentar anu parantos lebet:
232968 urang anu parantos namu ka website ieu
Kangge Kritik sareng saran tiasa ngirim email ka:
[EMAIL PROTECTED]
---@ Copyright 2003 hak cipta dilindungi undang-undang---
PENTING..!
attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member.
dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa
pencabutan membership.
terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu
mengupdate antivirusnya.
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/
