naha tungtungna kitu nya?. nu geus ngaceng teh, letoy deui jadina. hadeuuuuhhhh... spaneng euy :(
2012/12/19 Ki Hasan <[email protected]> > ** > > > Uwak Awik > Godi Suwarna > > > "POT!" > > Jempling. > > "Pot!" > > Angger jempé. Kuniang hudang, luak-lieuk. Poék. Leungeunna uyup-ayap > nyasaran papan. Papan diketrok-ketrok. Papan disada noroktok. > > "Pot!" > > Simpé sakurilingna. Simpé kakarayapan tina suku nepi kana embun-embunan. > Leungeunna beuki jauh nyasar papan, kacabak nu buleud-buleud. Nu kacabak > ngagurinjal bari pakupis. > > "Aya naon, euy?" cék nu lulungu. > > "Pot?" > > "Heueuh aing!" Nu anyar hudang nyentak, keuheuleun tayohna mah. > > "Ssst! Tong ribut. Monyong!" témbal nu disentak. > > Nu anyar hudang ngangsrod ngadeukeutan nu ngahudangkeun. > > "Dawala?" cék nu anyar hudang. > > "Enya!" témbal Si Dawala pondok. > > "Jadah téh! Lain molor atuh?!" Si Cépot kukulutus bari bebenah deui rék > nuluykeun hanca impianana. > > "Ulah waka molor, Ka!" cék Si Dawala bari ngenyang sarung Si Cépot. > > "Weureu sia téh? Ma enya rék merkosa aing?" omong Si Cépot bari mageuhan > sarungna nu méh ngabaragadal dikenyang ku Si Dawala. > > "Baku ari geus ngacaprak téh! Penting, Ka!" cék Si Dawala. > > "Naon nu penting téh?" Si Cépot panasaran. > > "Batur areuweuh!" Si Dawala ngaharéwos. > > Si Cépot ngarenjag. Manéhna hudang bari susur-sasar, teu nyabak nanaon ari > lain papan mah. Manéhna nangtung nyidik-nyidik kaayaan sakurilingeunana, > weléh teu nénjo nanaon da puguh sakitu mongkléngna. Si Dawala hideng > nyekeskeun paneker. Bréh kotak parongpong, panékér pareum. Si Cépot teu > eureun-eureun gogodeg bari cruk-crek. > > "Ka marana, euy?" cék Si Cépot sanggeus seubeuh gogodeg. > > "Nya éta duka teuing. Basa kuring lilir téh geus teu nyarampak," tembal Si > Dawala. > > "Maraén kitu?" Si Cépot beuki panasaran., > > "Wah, moal enya! Mun maraén gé tangtu kotakna dibawa. Ma enya teu > diringkid kabéh!" > > "Heueuh kétang, nya! Piraku urang ditinggalkeun di dieu. Ka marana atuh > mangkeluk téh?" cék Si Cépot. > > Duanana ngaharuleng. Duanana bingung mikiran pangeusi kotak nu arindit teu > ngiberan heula. Padahal biasana mah mun teu keur dimaénkeun ku Ki Dalang > mah saréréa gé tangtu gemprah, sararé ngareureuhkeun capé, pasedek-sedek > dina kotak nu heureut jeung poék. Ménak jeung somah téh satata dina kotak > mah. Ngareureuhkeun capé saméméh diperih pati deui ku Ki Dalang. > > Ti barang dicipta ku nu nyieunna, kahirupanana téh angger teu robah-robah. > Ki Dalang nu nangtukeun paéh atawa hirupna sakabéh pangeusi kotak. Saréréa > kapaksa teu wasa nanduk kana kahayang Ki Dalang lantaran saréréa kawengku > ku undang-undang darma wawayangan baé, raga taya pangawasa téa. > > "Moal kitu digusuran beurit mah?" cék Si Dawala. > > "Ah, sia mah! Ma enya Radén Gatotkaca dihakan beurit onaman!" témbal Si > Cépot. > > "Kumaha atuh nya?!" cék Si Dawala. > > "Urang susul wé!" cék Si Cépot. > > "Susul ka mana?" Si Dawala panasaran. > > "Ka mana wé da moal jarauh ieuh! Kaluar ti imah Ki Dalang mah tangtu kabéh > dihakan ku anjing!" > > "Nam atuh!" cék Si Dawala. > > "Si Garéng hudangkeun heula!" > > "Di mana molorna nya?!" > > “Di juru biasana mah! Da piraku ari héés di hotél mah!” cék Si Cépot. > > Si Dawala ngahudangkeun Si Gareng. > > "Goblog! Déwék keur ngimpi!" Si Garéng gegebés. > > "Hudang euy! Batur keur murak berekat!" Si Cépot ngaheureuyan. > > "Lebok wé! Tunduh déwék mah!" omong Si Garéng bari tuluy morongkol deui. > > "Tinggalkeun wé Dawala! Antep sina dihakan beurit!" cék Si Cépot. > > Si Cépot jeung Si Dawala ngaleos. Si Garéng ngagurinjal tuluy nuturkeun. > Si Dawala nyekéskeun panékér. Papan kotak ngelewung jangkung. Si Cépot > ngusapan papan kotak nu geus lésang balas dipake lalar liwat. Si Cépot nu > pangheulana nérékél naékan kotak. Manéhna muka tutup kotak. Poék nu aya di > jero kotak kasedekkeun ku darnar témpél nu naplok na bilik luareun kotak. > Si Dawala ngarangsod. Si Garéng nuturkeun. Si Dawala jeung Si Cépot geus > calinutrung dina biwir kotak bari nénjokeun polah Si Garéng nu keur > uyak-uyek teu daék tepi. > > "Ku naon silaing, Garéng?" cék Si Dawala. > > "Gancang naékna euy!" Si Cépot mimiti teu sabar. > > "Mangké! Sarung tikait kana paku! Jadah!" Si Garéng ngutruk. > > Si Cépot gogodeg. Si Dawala gagaro, rudet nenjo kalakuan adi. Sanggeus > sarungna lésot tina paku, Si Garéng ngarangsod deui. Si Dawala metot > leungeun Si Garéng. Bérés tiluanana geus caringogo na biwir kotak. > > "Tuluy ka mana, Ka?" cék Si Dawala. > > "Teuing. Ka mana néanganana, nya?!" Si Cépot ngahuleng. > > "Néangan naon?" Si Garéng rungah-ringeuh. > > "Néangan mangkeluk! Na teu katénjo geus euweuh hiji-hiji acan?" Si Dawala > nyentak. > > "Lain keur murak berekat?" Si Garéng angger rungah-ringeuh. > > "Berekat waduk! Cing sia téh ulah kana hakaneun bae ti popolotot téh, > Gareng!" Si Cépot pipilueun nyentak Si Garéng. > > "Goblog! Naripu ieu téh?" Si Garéng ambek. > > "Hampura euy! Bongan silaing boga beungeut tipueun déwék! Si Dawala > ngusapan punduk Si Garéng nu pupundakan. > > Si Garéng ukur bisa nyampaan dada. > > "Di marana atuh ieu téh?!" cék Si Dawala. > > "Di dalapur meureun, Ka!" Si Garéng nyelengkeung. > > "Sia mah geus dapur deui baé!" Si Cépot nyentak. > > "Ih, saha nu nyaho keur nyoro eusi boboko Pa Dalang." Omong Si Garéng. > > "Bisa jadi tah! Kalaparan meureun wadia-balad téh! Ma’lum tas perang!" cék > Si Cépot. > > "Yu atuh urang téang ka dapur!" cék Si Dawala. > > Si Cépot ngajleng tina biwir kotak dituturkeun ku Si Dawala. Si Garéng nu > ngajleng pandeuri tisolédat nincak cangkang cau. Gebut tibeubeut. Si Dawala > ngabarakatak. > > "Tong gandeng teuing euy! Bisi Ki Dalang hudang,” Si Cépot ngahuit adina. > > Tilu golék leumpang muru panto nu ka tengah imah. Panto ka tengah imah > disurungkeun ku tilu golék. Sanggeus pantona muka, tilu golék téh leumpang > ngeteyep muru panto nu ka dapur. Sakali deui tilu golék nyunyurung panto. > Blak! Kasampak golék-golék séjén keur ngaliud minuhan dapur. Si Cépot jeung > adi-adina nyampeurkeun Citrayuda nu keur andekak nyanghareupan bubuy sampeu. > > "Kumaha damang, Mang?" Si Cépot ngasongkeun leungeun. > > "Pangésto! Ngan tarang nu teu damang téh! Nyanyautan kénéh! Tarik teuing > silaing nonjok déwék téh, Pot!" Citrayuda nampaan leungeun Si Cépot. > > "Hampura. Mang! Lain kahayang kuring! Kuring mah sakadar ditonjokkeun ku > Ki Dalang! " Si Cépot sasadu. > > "Heueuh matak téa gé! Abong kéna dalang kawasa! Teu ngarasakeun kanyeri > batur!" omong Citrayuda bari ngarongkong bubuy sampeu. > > Alakur keur kitu mah. Sanajan sasat ngariung jeung musuh kabuyutan. > Gétréng sotéh pédah digétréngkeun ku dalang. Dihaja sina paraséa. Mun keur > kabeneran manggung sagala dikawasa Dalang. Igel, reundeuk, uteuk, hate, > sora, golék mah teu ngaboga-boga. Ngan sakadar katempuhan pédah golék > dikudukeun jadi golék. > > Sanajan golékna pribadi can tangtu harayangeun jadi golék. > > "Kagungan sesepeun, Mang?" cék Si Dawala. > > Citrayuda ngodok saku kamprétna, ngaluarkeun roko Jisamsu sabungkus. > > "Tiluaneun, Euy!" omong Citrayuda. > > "Nuhun, Mang! Wah, roko ménak yeuh!" Si Cépot nu nampananana. > > "Paméré Kang Suyudana!" cék Citrayuda. > > "Leuheung boga lanceuk jadi raja mah nya, Mang?! Bisa nurut udud!" omong > Si Cépot bari ngabagikeun roko ka adi-adina. Tilu batang séwang. Manehna > opat batang jeung bungkusna. > > Opat golék ngarelepus udud. > > Dapur téh pinuh ku golék. Deukeut jubleg, golék buta ngariung jeung pada > baturna teuing ngobrolkeun naon, da kabéh parepeta jiga nu keur menca. > Golék emban keur pakupis ngasur-ngasur seuneu di hawu, diheureuyan ku golék > tentara Astina nu ngadon saliduru. Golék putri alandéprok dina samak na > bangku bari nyeupah tingbulaéh. Golék tentara Amarta nu pageuh nyekel > disiplin keur ngabring diajar baris, nu séjén ngulincer ngaronda dapur. Aya > ogé nu ngariung kandang, ngadon ngaheureuyan marmot jeung kelenci. > > "Aya naon ieu téh maké ngariung di dapur sagala, Mang?" cék Si Garéng. > > "Aya gempungan! Teuing gempungan naon! Katénjona téh darines naker! Kabéh > ménak ti unggal nagara ngadon gempungan di goahl” témbal Citrayuda. > > "Baruk?! Naha kuring mani teu dihudangkeun, Mang?" cék Si Dawala. > > "Ih, dihudangkeun saréréa gé. Ngan silaing kalah ngalindur tadi téh!” > omong Citrayuda. > > Kurunyung golék emban nanggeuy baki dieusian bubuy sampeu jeung cikopi. > Leumpangna ngagendeyen. Sor, sor cikopi jeung bubuy diasongkeun ka nu > ngariung. > > "Beuki demplon waé, Lis!" cék Si Cépot bari nyabak bujur emban. > > "Ahh, Akang mah!" Emban ngadelék tuluy ngaléos deui. > > "Salam cenah ti Si Garéng, Lis!" Si Dawala ngagorowok. > > "Gandéng ah! Bisi majarkeun enya!" Si Garéng ngagebés. > > "Jeun teuing atuh, Garéng! Da geus jebrog ieuh silaing téh!" Citrayuda > ngosom. Sungutna pinuh ku bubuy sampeu. > > Dapur sahéng. Golék tentara Amarta keur hut-het latihan silat. Golék buta > silih pencétan jeung baturna. Hareupeun kandang, golék pahibut ngepung > marmot nu laleupas tina kandangna. Golék séjén mantuan néwakan marmot, > tuluy digotongan diasup-asupkeun deui kana kandangna. > > Gempungan para ménak réngsé. Panto goah dibuka. Para ménak ngaburudul > ninggalkeun tempat gempungan. Golék nu teu marilu gempungan panasaran > hayang nyaho hasilna. Golék raja jeung golék raja deui, dariuk dina bangku. > Para panglima perang ti unggal nagara cuhcih ngumpulkeun tentarana. Golék > tentara ngatur barisan sanagarana-sanagarana. Tambur ngageder. Tarompét > nérétét. Bandera ngélébét. Gorowok nu paparéntah. Dapur ngaguruh teu puguh > kadéngéna. > > Semar leumpang ngagéyot nyampeurkeun anak-anakna. > > "Tah geuning Bapa! Tas ti mana, Pa?" cék Si Dawala. > > "Tas milu gempungan!" jawab Semar. > > "Éta sok tara nalipak manéh Bapa mah! Ngérakeun! Pilakadar pangkat lurah > bet hayoh milu gempungan!" Si Cépot gegelendeng. > > "Sarua baé deuleu! Sarua golék! Di ménak-ménak di somah-somah ku Ki > Dalang!" omong Semar. > > "Ngobrolkeun nanahaon gempungan téh, Pa?” cék Si Garéng. > > Semar ngahuleng. > > "Tong di dieu ngobrolna! Hayu di ditu tuh, tukangeun gentong!" Cék Semar > sanggeus ngahuleng sawatara lila. > > Semar ngaléos muru gentong dituturkeun ku anak-anakna. Tambur mimiti jempé > kitu deui tarompét jeung gorowok nu paparéntah. Raja ti unggal nagara > narangtung nyanghareupan rahayatna. Raja biantara hareupeun rahayatna > séwang-séwang. > > Semar cingogo tukangeun gentong, handapeun siwur diriung ku anak-anakna nu > papada panasaran. > > "Naon hasilna gempungan téh, Pa?" Si Garéng panasaran. > > "Enya! Pok-pok atuh, Pa! Kesel yeuh!" Si Cépot leuwih panasaran. > > Semar kalah beuki ngahuleng. > > "Ituh? Pikun sugan Bapa mah! Poho deui meureun nya, Pa." cék Si Dawala. > > "Lain pikun anaking! Ngan Bapa téh bingung kudu kumaha nyaritakeunana. > Hésé!" omong Semar. > > Sanggeus réngsé biantarana, golék raja baralik deui ka tempatna. Kadéngé > nu surak ayeuh-ayeuhan. Golék tentara ti unggal nagara sarumanget pisan > ngacung-ngacungkeun tumbak jeung gobangna. Tambur jeung tarompét muni. > Bandéra dikélébét-kélébétkeun. Para panglima nyanghareupan balad-baladna. > Para panglima ngécéskeun naon nu kudu dipigawé peuting isukan. > > "Teu puguh Bapa mah. Hanas dituturkeun ari taeun kalah huleng jentul." Si > Cépot gogodeg. > > Semar ngarenghap. > > "Kieu baé atuh! Hasil gempungan mah tanyakeun wé ka batur! Bapa rék > mamatahan ka maraneh! Inget, maranéh téh geus sawawa. Sing bisa mawa awak. > Ulah rék kabawa ku sakaba-kaba. Kajaba mun maranéh boga kayakinan yén nu > dipiluan téh aya dina jalan bener. Bapa moal rék ngutuh-ngétah ka maranéh > da geus lain barudak satepak deui. Ngan kahadé, sakali deui kahadé, sing > bisa milih jeung miceun! Sakitu..." omong Semar. > > "Har? Ari hasil gempungan naon, Pa?!" Si Garéng molohok. > > "Tanyakeun ka batur cékéng gé!" témbal Semar. > > "Ah, teu puguh Ki Semar mah! Mun ti tadi atuh!" Si Dawala ngaléos > ninggalkeun bapana dituturkeun ku dulur-dulurna. > > Semar ngarahuh. > > "Sanggeus réngsé para panglima ngatur siasat keur isukan, golék tentara > ngagederkeun lagu durma. Durma perang! Golék ménak arunggut-unggutan bagja > nénjo sumanget pasukan. > > Si Cépot sadulur-dulur nyampeurkeun ka Citrayuda. > > "Eureun heula ngawihna, Mang! Aya naon ieu téh?" cék Si Garéng. > > "Urang rék perang peuting isukan!" omong Citrayuda. > > "Ah, pilakadar diperang-perangkeun ku dalang. Asa teu kudu raribut kieu!" > cék Si Cépot. > > "Heueuh! Perang bobodoan ieuh! Perang di nu hajat!" cék Si Dawala. > > "Ih, lain ieu mah! Perang nyaan! Perang kahayang urang!" Citrayuda némpas > bari muril-muril kumis. > > "Baruk? Perang enyaan kumaha?" si Cépot ngembang kadu. > > "Urang rék merangan jelema!" omong Citrayuda. > > Si Cépot molotot. Si Dawala ngahuleng. Panon Si Garéng méh luncat tina > kongkolakna. > > Kulutrak panto dibuka. Ki Dalang ngaléngkah bari mamawa gelas, rék nginum. > Ki Dalang ngajenghok barang mireungeuh wayang balatak di dapur. > > "Manéhna!" Ki Dalang nyorowok. > > "Heuy!" Pamajikanana némbalan ti enggon. > > "Ka dieu geura! Ieu wayang mani balatak kieu." > > Pamajikanana norojol ngaléléké. > > "Masya Allah! Si Nyai meureun! Tadi téh tas anjang-anjangan jeung anak > tatangga!" cék pamajikanana. > > "Na lain carék atuh! Aing mah ...." Ki Dalang gogodeg. > > Ki Dalang mérésan wayang dibantuan ku pamajikanana. > > "Pangmeulikeun bonéka geura budak téh, Kang!" cék pamajikanana. > > Ki Dalang teu némbalan. Manéhna ngaringkid wayang ka gudang dituturkeun ku > pamajikanana. Ki Dalang ngasup-ngasupkeun wayang kana kotak dibantuan ku > pamajikanana. > > "Teu sabaraha ieuh harga boneka téh! Ti batan ngaganggu barang kolot mah!" > > "Heug isuk lah! Isuk ari geus narima duit ti Juragan Kuwu!" > > "Tulus manggung di Juragan Kuwu téh?" > > "Tulus! Peuting isukan!" > > "Har?! Malem Juma’ah lin peuting isuk mah?" > > "Nya éta atuh! Kitu kapalayna!" > > "Kumaha atuh? Mangkaning malem Juma’ah kaliwon!" > > "Teu kukumaha da butuh duit!" > > *** > > MALEM Juma’ah kaliwon jelema tumplek di balédésa. Bubuhan Kuwu nu boga > hajatna, ondangan téh ti suklakna ti siklukna daratang meunang > paginding-ginding. Wayang ngaderes di panggung, dina bagedor. Nayaga geus > hémpak sarila nyanghareupan gamelan. Sindén geus mimiti maén mata jeung Pa > Sunaryo, penilik SD. Ki Dalang kunyam-kunyem bari ngukus. Baledésa bau > menyan. > > Sanggeus réngsé acara pidato, nayaga mimiti nabeuh gamelan. Ger nu lalajo > surak. Nu lalajo nyedek ka hareup sanajan dicarék ku Hansip. Pa Sunaryo > ngiceupan sindén. Sindén unggeuk bari imut. > > Dalang nyabut gugunungan. Beledag! Ponclotna bitu. Seuneu mancawura ka > mana-mana. Dalang jungkir kana lahunan sindén. Nu lalajo tingjarerit. > > "Kepung!" Gatotkaca ngagorowok. > > Golék tentara tarurun tina bagedor. Balédésa dikepung golék tentara. Nu > lalajo hareugeueun, ngajareten dina tempatna. Nayaga kasima. Tukang goong > ngayekyek ngiihan manéh. > > "Nanaonan ieu téh?" Dalang cengkat neger-neger manéh. > > "Hampura, Dalang! Peuting ieu kapaksa kula baruntak! Kula saparakanca geus > bosen diwayang-wayang ku sampéan!" Darma Kusumah leuleuy. > > "Deuleu étah! Baralik deui kana bagedor, siah!" Dalang ngagorowok. > > "Najis! Aing teu sudi kudu kéokan saumur-umur! Kabina-bina teuing > ngaheureuykeun déwék téh, Kunyuk!" Buta térong ngabedega ngajaga panto. > > "Édan! Hayang dicoplok-coplokkeun hulu sia téh? Arasup kana kotak, Siah!" > Dalang pépédéngkréng. > > "Teu sudi! Ulah kéna-kéna jadi Dalang, sampéan! Sanajan aing mindeng > dimeunang-meunangkeun ku sampéan, kula teu téga mun kudu nonjok ari sasama > golék, cuah!" Arjuna nyarita bari ciciduh. > > "Cing sing aréling, Euy!" Dalang leuleuy. > > "Éling pisan ieu ogé! Ku sabab éling, kula teu sudi dimaénkeun peuting ieu > ku sampéan!" cék Werkudara. > > "Yeuh, déwék téh dalang! Atuh nu nyieun silaing téh déwék kénéh! Silaing > kudu nurut ka déwék! Ngarti?" cék Dalang. > > "Teu! Teu ngarti! Kula teu hayang jadi wayang! Mun kitu kula nu nawar > hayang jadi golék, teu nanaon kula rék dikitu-kieu gé! Ieu mah bet barina > gé teu ngimpi-ngimpi acan kudu jadi golék!" omong Dipati Kama. > > "Jadi rék naon ayeuna?" Dalang béak kasabaranana. > > "Cékel sabuk bilang tatu! Urang ukur digjaya mana wayang jeung dalang!" > Suyudana susumbar. > > "Perang! Méméh datang mangsana Baratayuda, kula hayang nyaho nepi ka mana > leuwihna nu nyipta Baratayuda!" cék Batara Kresna. > > "Abdi mah sakadar lalajo, Radén!" cék nu lalajo. > > "Sarua baé! Dalang jeung nu lalajo, sarua teu élingna. Ku naon maranéh sok > resep nyeungseurikeun déwék?" cék Dorna. > > "Enyaan ieu téh nangtang?" Kapala kaamanan kakara kadéngé deui sorana. > > "Teu enyaan pédah naon, Euy? Serius deuleu!" cék Citrayuda. > > Hansip ngangseg. Nu lalajo taraki-taki. Golék tentara mimiti masang gelar > Cakra Bhuya malar kepungan leuwih rapet. Kapala kaamanan niup piriwit. Breg > hansip maraju. Golék panglima tingharaok maréntah anak buahna. Ger tarung > nu anéh téh dimimitian. Jelema ngalawan golék. > > Sanajan laleutik golék awewé-lalaki téh tarungna rancingeus pisan. Jelema > loba nu jungkel-jumpalik diamuk golék. Sanajan dibuntang-banting golék mah > da puguh kai, tangtu kana hudang deui hudang deuina téh. > > Tengah peuting, kapala kaamanan ngajurahroh teu usik deui ditampiling ku > Gatotkaca, Kuwu elél-elélan dicekék ku Kumbakarna, balad buta nu popohoan > mah, sanajan musuh geus paéh kalah hayoh diharakan, tingturuktuk, > tingcareplak. Dasar adat kakurung ku iga. Rahwana ngadon nyanyéréd sinden > ka kolong panggung. Sinden jejeritan diperkosa ku Rahwana. > > Isuk-isuk, jelema kabéh geus peren. Balédésa banjir getih. Mayit > pasoléngkrah teu puguh leunjeuranana. Tinggal Dalang nu tagen kénéh pisan > téh sanajan golék tumplek ngoroyok manéhna. Dalang mesat gobang nu > kabeneran ngagolér, urut meuncit domba. Golék béak dicacag diwalang-walang, > diidek, digaley digélang nepi ka bubuk jiga tai ragaji. Dalang kapaéhan. > > Simpé. Semar sakulawarga, nu teu pipilueun, tingharuleng mireungeuh > balukar perang téh. Si Cépot hideng nancebkeun gugunungan kana bagedor. > Lawang sigotaka ditutup. Carita nu kaleuleuwihi téh urang pungkas nepi ka > palebah dieu! *** > > Dimuat dina Majalah Manglé No. 677, 5 April 1979 > *** > > > -- d-: dudi herlianto :-q paciringan.wordpress.com kunyuk nuyun kuuk, kuuk nuyun kunyuk
