Η ιστορία τού Οίκου Τυφλών της Ελλάδος (Μέρος 21ο: Κεφάλαιο Γ - 3ο υποκεφάλαιο - Έτη 1909 έως 1916) Η διπλωματική εργασία της Βιβής Τσαβαλιά στο Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών «Πολιτική Επιστήμη και Ιστορία» - Κατεύθυνση: Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. (Μέρος 21ο: Κεφάλαιο Γ - 3ο υποκεφάλαιο - Έτη 1909 έως 1916).
Έτος 1909. Ο Οίκος τίθεται από το 1909 και μετά υπό την προστασία της πριγκίπισσας Μαρίας, η οποία μάλιστα κάνει δωρεά κατά το έτος αυτό ύψους 500 δραχμών και 1420 χρυσών φράγκων για την αγορά ενός τυπογραφείου. Από τα χρήματα αυτά παραγγέλθηκε μία εκτυπωτική μηχανή αντί 895,85 φράγκων και ένα πιεστήριο. Με το υπόλοιπο δε ποσό, επρόκειτο να παραγγελθούν οι αναγκαίες για την εκτύπωση πλάκες και εκτυπωτικό υλικό. Κατά το 1908 οι τρόφιμοι ανέρχονται σε 16 (10 αγόρια και 6 κορίτσια, ηλικίας από 8 έως 14 ) και εξαιτίας της αύξησής τους νοικιάστηκε και το διπλανό οίκημα από εκείνο όπου εστεγάζετο μέχρι τώρα, προκειμένου να γίνει ενδιαίτημα για τα κορίτσια, προστέθηκε δε στο ίδιο το κτήριο ένα μικρό διαμέρισμα για να γίνεται η διδασκαλία των τροφίμων. Η Εφορεία τού Οίκου Τυφλών με το κληροδότημα του Ν. Αμπέτ αγόρασε οικόπεδο δίπλα στην Αγία Ελεούσα στη μεγάλη λεωφόρο που περνούσε ο τροχιόδρομος Αθηνών-Φαλήρου, έκτασης 10.000 πήχεων, αντί τού ποσού 20.105,25 δραχμών. Το υπόλοιπο κληροδότημα, μετά την αγορά τού οικοπέδου, παρέμεινε κατατεθειμένο σε χωριστό λογαριασμό εντόκως και ανερχόταν σε 69.416,70 δραχμές. Σύμφωνα με τη λογοδοσία τής Ειρήνης Λασκαρίδου τού 1909, ο περιορισμένος αριθμός των τροφίμων τού Οίκου Τυφλών οφείλεται αφενός μεν στην άγνοια και την αμέλεια των γονέων, στην κακοβουλία των οικείων οι οποίοι εκμεταλλεύονται τη δυστυχία τους και αφετέρου στην οικονομική ανεπάρκεια του ιδρύματος. Κάθε μήνα οι τρόφιμοι ετύγχαναν τιμητικών διακρίσεων οι οποίες εξαρτιόνταν όχι μόνο από την επίδοσή τους στα μαθήματα, αλλά και από τον συνυπολογισμό της συμπεριφοράς τους και τα κατασκευασθέντα από αυτούς χειροτεχνήματα. Αυτό συνέβαλε στο να διεγείρει τη διάθεσή τους για πρόοδο και στην μεταξύ τους ευγενική άμιλλα. Σε όσους λάμβαναν διάκριση τους ανέθεταν εργασίες που αποδείκνυαν ότι χαίρουν της εμπιστοσύνης της διεύθυνσης ως προς τις ικανότητές τους και λάμβαναν κατά προτεραιότητα μέρος σε ωραίους περιπάτους. Τις Κυριακές και τις γιορτές τα παιδιά ντύνονταν εορταστικά, πήγαιναν στην εκκλησία ή διάβαζαν το Ευαγγέλιο και έψελναν και αν ο καιρός ήταν καλός πήγαιναν περιπάτους ή εκδρομές. Επίσης έτρωγαν καλύτερο φαγητό, φρούτα ή γλυκά το μεσημέρι, εκτός του καθιερωμένου απογευματινού δειλινού. Με τη διδασκαλία και την ευχάριστη διαβίωση, όπως παρατηρεί η Λασκαρίδου, τα παιδιά τα οποία ήταν πριν μελαγχολικά και παρουσίαζαν αφύσικες τάσεις, όπως συσπειρωμένα στο έδαφος με τα χέρια στα μάτια τους ή κινούμενα σπασμωδικά και νευρικά, μετά την παραμονή τους και την παρακολούθηση του προγράμματος στον Οίκο Τυφλών, είναι πλάσματα γεμάτα ζωή, που χαίρονται και γελούν, παίζουν παιχνίδια όπως και τα άλλα παιδιά, διοργανώνουν μικρά πανηγύρια, παίζουν πόλεμο με ξύλινα όπλα, χάρτινες σημαίες και περικεφαλαίες, μοιράζουν προσκλήσεις προκειμένου να βαφτίσουν τις κούκλες τους, χορεύουν, παίζουν μικρές θεατρικές κωμωδίες και δοκιμάζουν να συντάξουν εφημερίδα. Αξιοσημείωτο δε είναι, ότι από τις αγαπημένες ενασχολήσεις τους κατά τις μέρες αυτές, ήταν η ανάγνωση βιβλίων και η αλληλογραφία με τους οικείους τους. Τα παιδιά επιδίδονταν με μεγάλη δεξιοτεχνία στη χειροτεχνία κι έτσι τα μεγαλύτερα από αυτά δέχονταν παραγγελίες για επιδιόρθωση «καλαμοπλέκτων» καρεκλών, με αντίτιμο από 3 έως 5 δραχμές. Επίσης κατασκεύαζαν αμπαζούρ από χάντρες, που είχαν αποκτήσει μεγάλη φήμη στη μεγαλοαστική αθηναϊκή κοινωνία, καθώς και καλάθια διαφόρων μεγεθών από ψάθα και χόρτο. Τέλος, ύφαιναν στον αργαλειό με μεγάλη επιδεξιότητα. Τα κατασκευαζόμενα είδη τιμολογήθηκαν και άρχισαν να πωλούνται κανονικά από το παράρτημα της σχολής, ιδίως καθίσματα, πλεκτά ξεσκονιστήρια, ηνία, διχτυωτοί σάκοι, τσόχινα υφαντά χαλιά και μαξιλάρια και πλεκτές παντόφλες από χόρτο. Η Λασκαρίδου εκφράσει τον θαυμασμό της για την επίδραση που ασκεί πάνω στους τυφλούς μαθητές η ανάγνωση βιβλίων. Δείχνουν να την προτιμούν περισσότερο από κάθε άλλη ενασχόληση: «Μόνον όστις έζησε μετά των παιδίων μας δύναται να ομολογήση οποίαν σημασία έχει το βιβλίον δι΄ αυτά. Είναι κουρασμένα; η ανάγνωσις τα αναπαύει; είναι άτακτα; εν βιβλίον τα ησυχάζει ευθύς; είναι λυπημένα; αναγινώσκουν και παρηγορούνται. Όταν ακούωμεν τους μεγαλειτέρους μας εκφράζοντας θαυμασμόν εν των μέσω σελίδος τινός της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδος ή ενθουσιασμόν δια τινα ηρωϊκήν νίκην της Επαναστάσεως, δεν εκπληττόμεθα τόσον, όσον όταν βλέπωμεν εκ των μικρών μας και αυτόν τον ασθενικώς νωθρόν και κωμικώς λαίμαργον Κυριάκον μας θέτοντα υπεράνω πάσης άλλης απολαύσεως την ανάγνωσιν νέου τινός βιβλίου. Όστις είπει, ότι οι τυφλοί δεν χρειάζονται πολλάς γνώσεις, εκείνος δεν εγνώρισεν ή δεν ηγάπησεν αυτούς. Πώς να αισθανθεί ενδιαφέρον δια την ζωήν όστις ουδέν εξ αυτής γνωρίζει; Το βιβλίον είναι το φως των αομμάτων; αυτό γεννά την σκέψιν; και η σκέψις παρασυρομένη από τα αισθήματα τα πηγάζοντα εκ της θιγομένης ευαισθησίας της καρδίας τι άλλο είναι ει μη η ψυχική έξαρσις προς τα άφθαστα ύψη του αιωνίου τελείου;» Από τον Οίκο Τυφλών μπορούσαν να προμηθευτούν οι τυφλοί υλικά για γραφή και ανάγνωση, όπως: χαρτί, μικρές πινακίδες από αλουμίνιο εν είδει σημειωματαρίου μαζί με κέντρο (6,50 δρχ.), κατάλληλες πινακίδες για αντιγραφή με κέντρο (9 δρχ.), μηχανές για αντιγραφή συστήματος Picht (92 δρχ.), τυπωμένες σελίδες από λευκοσίδηρο για διευκόλυνση της ανάγνωσης των αρχαρίων (30 λ.) και πολλά άλλα είδη χρήσιμα για τους τυφλούς. Μορφωμένες αστές της εποχής στις προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες αντέγραφαν με πινακίδα ή με τις ειδικές γραφομηχανές βιβλία στην γραφή Braille. Συγκεκριμένα, στη Γαλλία την εποχή εκείνη υπήρχαν 1500 εθελοντές και εθελόντριες που επιδίδονταν ερασιτεχνικά σε αυτή την ενασχόληση. Η Λασκαρίδου έκανε έκκληση να ενδιαφερθούν και στην Ελλάδα άτομα να ασχοληθούν με την αντιγραφή αντίστοιχων βιβλίων, την επιλογή των οποίων θα έκανε η διεύθυνση του Οίκου Τυφλών. Στη βιβλιοθήκη του ιδρύματος υπήρχαν μέχρι τότε οι παρακάτω τίτλοι βιβλίων: 1) Γραμματική τής Ελληνικής Γλώσσης τής Ειρήνης Λασκαρίδου, 2) Εικόνες παιδικού βίου τής Αικατερίνης Λασκαρίδου, 3) Εκδρομή δύο παίδων εις Πειραιά τής Ειρήνης Λασκαρίδου, 4) Ιστορία τής αρχαίας Ελλάδος, Σκορδέλη και Αρ. Κουρτίδου, 5) Ιστορία τής νεωτέρας Ελλάδος, Αρ. Π. Κουρτίδου, 6) Ο μικρός έμπορος, Βάμπα, 7) Ο Μαργαριταρένιος Σταυρός. Η επαίτις, από το γαλλικό, 8) Η μικρά αλώπηξ. Ο Γερολάμπρος, από το γαλλικό, 9) Παιδικά αναγνώσματα, από το αγγλικό από την Αμ. Βαλσάμου, 10) Παραμύθια τού Γ. Δροσίνη. Οι επισκέψεις μελών επιφανών οικογενειών τής αθηναϊκής κοινωνίας συνεχίστηκαν και το 1909, προεξαρχούσης της βασιλόπαιδος πριγκίπισσας Μαρίας. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1910. Το 1910 για πρώτη φορά η Ελλάδα μετείχε στο παγκόσμιο τυφλολογικό συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη τον μήνα Ιούλιο, στο οποίο αντιπροσωπεία τού Οίκου Τυφλών έκανε ανακοινώσεις για τις εκπαιδευτικές προόδους των τυφλών τής χώρας και όπου εκτέθηκαν χειροτεχνήματα των τροφίμων. Μεγάλη φροντίδα για την ομαλή σωματική ανάπτυξη και υγεία των τροφίμων επεδείκνυε η διεύθυνση του Οίκου Τυφλών και τηρούσε συγκεκριμένα συγκριτικά στοιχεία για την κατάσταση των μαθητών κατά την είσοδό τους στο ίδρυμα ως την ημέρα παράθεσης σχετικού πίνακα στη λογοδοσία τού 1910: (Πηγή φωτογραφίας: Λογοδοσία Οίκου Τυφλών, έτους 1910, Αρχείο Ειρήνης Λασκαρίδου, ΕΛΙΑ, αταξινόμητο, σελ. 12). Κατά το 1910 πάνω από 500 άτομα επισκέφθηκαν το ίδρυμα, μεταξύ των οποίων πολλοί Ανατολίτες, Κρήτες, Ομογενείς, καθώς και μαθητές και μαθήτριες τού Διδασκαλείου των Νηπιαγωγών, της Γ τάξης του Διδασκαλείου του εσωτερικού Αρσακείου, του Παρθεναγωγείου Αθηνών Α. Σκορδέλη και Σ. Χουρμούζη, του Παρθεναγωγείου Πειραιώς αδελφών Παπακώστα και του Δραγατσείου Λυκείου. Για πρώτη φορά από την λειτουργία τού Οίκου Τυφλών, δύο τρόφιμοι προσβλήθηκαν από τύφο, οι οποίοι μετά από δωρεάν νοσηλεία δύο και τριών μηνών αντίστοιχα στο νοσοκομείο των παίδων αποθεραπεύθηκαν πλήρως, χωρίς να επεκταθεί η νόσος και σε άλλους μαθητές. Μεταξύ των προσφορών σε είδος, εκτός των καθιερωμένων γλυκισμάτων και χρηματικών δωρεών για περιπάτους των μαθητών, σημειώνουμε τη δωρεά ενός ανάγλυφου γεωγραφικού χάρτη από δέρμα, την προσφορά ενός θαλάσσιου πλου στον κόλπο τής Σαλαμίνας μέχρι την Ελευσίνα για όλους τους μαθητές, ένα δέρμα φιδιού και νύχια λιονταριού. Προφανώς, μετά από ενέργειες του Οίκου Τυφλών, για τη διάδοση του έργου και την ανεύρεση μαθητών, το υπουργείο των Εσωτερικών εκδίδει εγκύκλιο υπ΄ αριθμ. 27817 και με ημερομηνία 18 Σεπτεμβρίου 1910, απευθυνόμενη προς τους νομάρχες, τους οποίους καλεί να ζητήσουν από τους οικείους δήμους αφενός μεν να γίνουν συνδρομητές στον Οίκο Τυφλών και αφετέρου, μέσω των δασκάλων, των αστυνομικών αρχών και των ιερέων, να κάνουν γνωστό στους γονείς των τυφλών παιδιών την ύπαρξη και την λειτουργία τού ιδρύματος και να τους παροτρύνουν να αποστείλουν τα παιδιά τους προς φοίτηση, εάν μεν έχουν την οικονομική ευχέρεια ιδίοις εξόδοις, διαφορετικά με έξοδα τού Δήμου στον οποίο ανήκουν, τα οποία θα εγγράφονται στον οικείο προϋπολογισμό και θα είναι ύψους 600 δραχμών ετησίως. Τέλος, η Ιερά Σύνοδος εξέδωσε ποιμαντορική εγκύκλιο, προκειμένου να αναγνωστεί σε όλους τους ιερούς ναούς, κατά την ημέρα τής Κυριακής τού Τυφλού, με παραινέσεις για την ενίσχυση του δίσκου, ο οποίος περιφέρεται την ημέρα αυτή για την ενίσχυση της δράσης τού Οίκου Τυφλών Καλλιθέας. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1911. Το 1911 οι τρόφιμοι αυξάνονται σε 20. Στην περιουσία του Οίκου Τυφλών προστέθηκε και το κληροδότημα του Παναγή Χαροκόπου, το οποίο ανερχόταν σε 3000 δραχμές ετησίως. Επίσης, η πριγκίπισσα Μαρία έκανε δωρεά 1000 δραχμών καθώς και «ωραιότατον κλειδοκύμβαλον Pleyel» και ο διάδοχος έκανε δωρεά 1000 δραχμών, χάρη στην οποία περιέλαβε στη στέγη του μικρή τυφλή και ορφανή από την Μακεδονία. Η Εθνική τράπεζα εξακολούθησε την υποτροφία δύο τροφίμων, καθώς και άλλοι φιλάνθρωποι που θέλησαν να κρατήσουν την ανωνυμία τους. Η τράπεζα Αθηνών ανέλαβε την υποτροφία ενός μαθητή από το 1911. Επίσης, κατατέθηκαν 2560 δραχμές από ανώνυμη κυρία σε μνήμη της Ελένης Ζαρίφη, προκειμένου να διατεθούν για την υποτροφία και άλλου μαθητή. Η Ελληνική κυβέρνηση συνέδραμε στο έργο του Οίκου Τυφλών με χίλιες δραχμές. Άλλοι δωρητές προσέφεραν μικρότερα ποσά. Παρ΄ όλες τις προαναφερθείσες υποτροφίες, ο Οίκος Τυφλών ιδίοις εξόδοις διατηρούσε εννέα άπορους τυφλούς. Ήδη κατά το 1911 άρχισε ανεγειρόμενο με κληροδότημα του Νικόλαου Αμπέτ, μεγαλοπρεπές οίκημα στο προς τούτο ήδη αγορασθέν οικόπεδο δίπλα στην εκκλησία της Αγίας Ελεούσας στην Καλλιθέα. Το έργο προϋπολογίστηκε σε 130.000 περίπου, ενώ το κληροδότημα ανήλθε εντόκως σε 92.000 δραχμές. Την ιατρική περίθαλψη κατά το έτος αυτό προσέφεραν ανιδιοτελώς οι: Νικόλας Π. Κυριακός (παιδίατρος), Μιλτ. Λούκας (γιατρός), Παν. Κρέμος (γιατρός), Ιωάννης Μπίστης (οφθαλμίατρος) και Λυκούργος Κόκκορης (οδοντίατρος). Η Ειρήνη Λασκαρίδου στη λογοδοσία της, προκειμένου να αποδείξει τα αποτελέσματα της παρεχόμενης εκπαίδευσης επί τέσσερα έτη στον Οίκο Τυφλών, παραθέτει χαρακτηριστική επιστολή μαθητή, η οποία συνοψίζει την αλματώδη εξέλιξη παιδιών. Η επιστολή έχει ως εξής: «Καλλιθέα Αθηνών 8 Ιανουαρίου 1912. Αγαπητοί μοι γονείς και αδελφοί. Από τας ημέρας καθ΄ ην έλαβον την τελευταίαν σας επιστολήν και είδον την θλιβεροτάτην είδησιν της απωλείας του προσφιλούς μας εξαδέλφου συμμερίζομαι την μεγάλην σας λύπην. Φευ! ήτο η τελευταία φορά προ δύο ετών όπου τον είδον! Εις την αγαπητήν μου θείαν και θείον εκφράζω τα θερμά συλλυπητήριά μου. Σας ευχαριστώ πολύ δια τα ευχάς του νέου έτους... Την παρελθούσαν εορτήν των Χριστουγέννων, ην προ πολλού ανεμένομεν, διήλθομεν εν πλήρει ευχαριστήσει. Από της παραμονής της εορτής ταύτης ήρξατο μέγιστη κίνησις και ζωηρότης, μετά χαράς δε παραλαμβάναμεν τα γλυκίσματα και δώρα των πολλών φιλόστοργων προστατών μας. Την δε επομένην το απόγευμα εκλήθημεν πάντες εις την οικείαν της Κας Διευθυντρίας μας, όπου εψάλλαμεν επίκαιρους Εκκλησιαστικούς ψαλμούς, ηκούσαμεν ωραία διηγήματα και διεσκεδάσαμεν. Την δευτέραν ημέραν άπαντες ομού επεσκέφθημεν εις Παλαιόν Φάληρον τον ζωολογικόν κήπον, όπου ως πάντοτε πολύ εγελάσαμεν. Η ημέρα ήτο καλή και η θερμοκρασία ευχάριστος? αλλ΄ ο πνέων άνεμος ήτο νότιος και ότε επλησιάσαμεν εις την ακτήν ηκούσαμεν την θάλασσαν, ήτις ήτο λίαν ταραγμένη και εφαίνετο εις την φαντασίαν του ανθρώπου μεγαλοπρεπείς. Ωσαύτος και τας ημέρας του νέου έτους επεκράτησεν εν τη Σχολή μας μεγαλειτέρα έτι φαιδρότης. Την παραμονήν εκάμαμεν μια μικράν εορτήν ες ην εψάλλαμεν και απηγγείλαμεν ποιήματα ιδικά μας επαίξαμεν εις ορχήστραν και τέλος και μιαν κωμωδίαν παιζομένην υπό πέντε προσώπων και ονομαζομένην "Ο Απειθείς". Εις ταύτην δε έλαβα και εγώ μέρος, παίζων το μέρος της Φρώσως. Ω! αν ήσθε πλησίον μου να ιδήτε πώς είχον γίνει κόρη πόσον θα εγελούσατε. Μετά ταύτα η καλή μας Κα Ειρήνη έκοψε την πήτταν και κατόπιν εμοίρασε τα δώρα. Εκτός άλλων πολλών παιγνίων, οι 4 συμμαθηταί μου και εγώ ελάβομεν, ως μεγαλείτεροι, ανά εν χρηματοφυλάκιον με πέντε δραχμάς, όσοι δε εκ των μαθητών της Σχολής γνωρίζουν μουσικήν έλαβον ωραία βιβλία με τερπνά τεμάχια? εγώ έλαβον και δια πιάνον και δια μανδολίνον. Αλλά και η επόμενη ημέρα ήτο διασκεδαστικότατη, διότι και πάλιν εκλήθημεν εις την οικίαν της Κας Διευθυντρίας μείναντες μέχρι της ογδόης εσπερινής ώρας. Εκεί... Ανεχωρήσαμεν ευχαριστούντες εκ βάθους ψυχής την φιλόστοργον ημών μητέρα Καν Ειρήνην και παρακαλούντες τον Ύψηστον όπως διαφυλάττη επί σειράν πολλών ετών τον καλόν μας αυτόν άγγελον. Επίσης και τας επομένας ημέρας διήλθομεν πολύ ευχάριστα και αύριον πλέον αρχίζομεν και πάλιν κανονικώς τα μαθήματά μας. Ταύτα είναι τα γεγονότα των ημερών, αίτινες δυστυχώς παρήλθον. Ελπίζων ότι άπαντες οι εν τω οίκω απολαμβάνετε άκρας υγείας, σας ασπάζομαι γλυκά, ο αγαπών σας υιός και αδελφός. Νικολάκης». Η βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με τους παρακάτω τίτλους βιβλίων στη γραφή Braille: . Αναγνωσματάριον. Βλασίου Σκορδέλη: 4 τόμοι . Ο Αιμίλιος. Μετάφρασις Βαμπά: 1 τόμος . Απόδειπνον Μικρόν: 1 τόμος . Αινίγματα: 1 τόμος . Αρχαία ελληνική μυθολογία. Εκ του γερμανικού: Ε. Λ.: 5 τόμοι . Γραμματική κατά τας απαιτήσεις της στιγμογραφίας. Μέρος Α΄: Ειρ. Λασκαρίδου: 1 τόμος . Γουλιέλμος Δαίρπφελδ: Κ. Μ.: 1 τόμος . Δαίδαλος και Ίκαρος: 1 τόμος . Διηγήσεις αγωνιστού, Γεωργίου Δροσίνη: 2 τόμοι . Ελληνικόν Αλφαβητάριον, Ειρ. Λασκαρίδου Μέρη τρία: 3 τόμοι . Εκδρομή δύο παίδων εις Πειραιά. Ο κρυμμένος θησαυρός: Ε. Λ.: 1 τόμος . Εικόνες παιδικού βίου, Αικατερίνη Λασκαρίδου: 2 τόμοι . Ελληνικόν αναγνωσματάριον, Χαρ. Παπαμάρκου: 6 τόμοι . Ιστορία της Αρχ. Ελλάδος, Βλ. Σκορδέλη και Αρ Κουρτίδου: 2 τόμοι . Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, Αρ. Π. Κουρτίδου: 3 τόμοι . Κέρκυρα, Γ. Τσοκοπούλου: 1 τόμος . Ο μικρός έμπορος, Μετάφρασις Βαμπά: 2 τόμοι . Το μικρόν αρνίον, Μετάφρασις Δασκαλάκη: 2 τόμοι . Ο μαργαριταρένιος σταυρός. Η Επαίτις, Εκ του γαλλικού: 1 τόμος . Η μικρά αλώπηξ. Ο Γερολάμπρος, Εκ του γαλλικού: 1 τόμος . Ολιγόστιχα. Παραγγέλματα. Παροιμίαι: 1 τόμος . Παραμύθια δανικά Άνδερσεν, Μετάφραση Δ. Βικέλα: 3 τόμοι . Παραμύθια ελληνοπαίδων, Αρσινόης Παπαδοπούλου: 2 τόμοι . Παιδικά αναγνώσματα, Εκ του αγγλικού Αμ. Βαλσάμου: 3 τόμοι . Παραμύθια, Γεωργ. Δροσίνη: 2 τόμοι Συλλογή παιδικών ποιημάτων, Διαφόρων Ελλήνων Ποιητών . Μέρος Α΄. Θρησκεία: 1 τόμος . Μέρος Β΄. Φύσις: 1 τόμος . Μέρος Γ΄. Βίος: 1 τόμος . Μέρος Δ΄. Οικογένεια: 1 τόμος . Μέρος Ε΄. Πατρίς: 2 τόμοι . Μέρος ΣΤ΄. Μύθοι: 1 τόμος . Μέρος Ζ΄. Ανάμικτα: 2 τόμοι. . Η τέρψις των Παίδων, Αικατερίνη Λασκαρίδου: 2 τόμοι . Ταξίδιον του έτους 1910 (Επιστολαί), Ειρ. Λασκαρίδου: 2 τόμοι . Φυσιογνωμία: Σπύρος Σαμάρας, Παύλου Νιρβάνα: 1 τόμος Γαλλικά . Abrege orthographique Francais: 1 τόμος . Arithmetique Elementaire: 1 τόμος . Histoire de France (Recueil Des Resumes). Ernest Lavisse: 1 τόμος . Index de Notation classique: 1 τόμος . Deux Contes par Perrault: 1 τόμος . Lectures pour l΄ Adolescent: 2 τόμοι . Methode de lecture: 1 τόμος . Choix de Contes pour Enfants: Schmid: 2 τόμοι Γερμανικά . Erganzungen zum Brailleschen - Musikschrift - System: 1 τόμος . Zahlentafel: 1 τόμος Μουσική . Bluten aus dem Kindergarten Op. 130 Heft 1 und 2: A. Loschhorn: 1 τόμος . Extrait de la methode de Violon: Ch. de Beriot: 2 τόμοι . Etudes de la Velocite pour piano: Ch. Gzerny Op. 299: 1 τόμος . Methode de Piano pour les Enfants: Ad. le Carpentier: 1 τόμος . Retraite, Marche: E. Patierno (Mandoline et Piano) . Mademoiselle: E. Mezzacapo: 1 τόμος . Extrait: La fille du regiment: Ferd. Beyer (Piano): 1 τόμος . Cavvaleria Rusticana. Intermezzo: P. Mascagni (Piano): 1 τόμος . Sourire d΄ Avril. Valse: M. Δ.: 1 τόμος Παρατηρούμε ότι η βιβλιοθήκη, εκτός από λογοτεχνικά έργα, εμπλουτίστηκε και με βιβλία ξενόγλωσσα γαλλικής και γερμανικής, καθώς και εκμάθησης μουσικής. Η αύξηση του αριθμού των βιβλίων οφείλεται στην αντιγραφή τους από τους πιο ικανούς τροφίμους για αντιγραφή, εκτύπωση και βιβλιοδετική. Από τους πλέον επωνύμους που επισκέφθηκαν τον Οίκο Τυφλών κατά το 1911, αναφέρουμε τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Φώτιο και την ταμία του Παγκόσμιου Γυναικείου Συνδέσμου από τον Καναδά κυρία Sophie Sanford. Κατά το πραναφερθέν έτος διενεργήθει λαχειοφόρος αγορά υπέρ του έργου του Οίκου Τυφλών, κατά την οποία οι τρεις πρώτοι λαχνοί κέρδιζαν μία σιγαροθήκη, μία σπιρτοθήκη και μία πίπα αξίας 800 περίπου δραχμών, προσφερθείσες από ανώνυμο δωρητή και ο τέταρτος λαχνός κέρδιζε ένα βελούδινο μαξιλάρι διακοσμημένο με έγχρωμη πυρογραφία, προσφερθέν από την δεσποινίδα Emma Gropengiesser. Εκτός από αυτά, άλλοι 130 τυχεροί κέρδισαν εργασίες των τυφλών και άλλα αντικείμενα, που πρόσφεραν δωρητές για το σκοπό αυτό. Το «Πρότυπο Εκπαιδευτήριο» του κυρίου Ηλ. Κωνσταντινίδου και η «Ελληνο-γαλλική Σχολή του κυρίου Μεταξά», διενήργησαν έρανο και αγόρασαν διάφορα μουσικά όργανα για την μουσική εκπαίδευση των μαθητών του Οίκου Τυφλών, όπως: 1 βιολί, 1 πλαγίαυλο, 1 μαντολίνο, 1 κιθάρα και 1 βιολοντσέλο. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1912. Το 1912 αποπερατώνεται το κτήριο του Οίκου Τυφλών και εγκαθίστανται σ΄ αυτό οι τρόφιμοι και όλες οι υπηρεσίες του. Συνολικά κόστισε 167.884,90 δραχμές και το υπόλοιπο του ποσού από το κληροδότημα του Αμπέτ συμπλήρωσε από τα δικά του έσοδα ο Οίκος Τυφλών, έτσι ώστε τα επόμενα έτη ήταν φυσικό να αναμένεται κάποια οικονομική στενότητα στη λειτουργία του. Το νέο κατάστημα περιείχε όλα τα αναγκαία διαμερίσματα για διδασκαλία και εργασία των τροφίμων και η Εφορεία προέβλεπε ότι θα μπορούσε να περιθάλψει έως και 40 τροφίμους, αλλά και έφηβους τυφλούς οι οποίοι θα μπορούσαν να εργάζονται στα εργαστήρια, εάν ιδρύονταν εκτός Σχολής τα αντίστοιχα υπνωτήρια. Παρ΄ ό,τι εθνικές ανάγκες (βαλκανικοί πόλεμοι) έθεσαν σε δεύτερη μοίρα το ενδιαφέρον του κοινού για εισφορές στον Οίκο, εν τούτοις, οι συνήθεις φιλάνθρωποι εξακολούθησαν να προσφέρουν τον οβολό τους και δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μειώσεις των εσόδων. Νέες υποτροφίες προσφέρθηκαν μία για έναν τυφλό κερκυραίο από την Διαχειριστική Επιτροπή του κληροδοτήματος του Παλατιανού και μία από το υπουργείο Εξωτερικών. Πρέπει να αναφερθεί και το κληροδότημα της Φανής Μ. Ζαρίφη που ανερχόταν σε 250 λίρες. Οι τρόφιμοι το 1912 ανέρχονται σε 22, οι 11 από τους οποίους συντηρούνταν με έξοδα του Οίκου Τυφλών. Επίσης, στον κατάλογο των τροφίμων αναφέρεται και ο πρώτος αυτοσυντήρητος μαθητής του Οίκου Τυφλών, ο Ευάγγελος Πλουμιστός, από την Κορινθία. Την άνοιξη του 2012 ενέσκυψε επιδημία ιλαράς στο ίδρυμα, η οποία ταλαιπώρησε για αρκετούς μήνες τους τροφίμους, χωρίς ωστόσο να τους αφήσει κάποια αναπηρία. Η πρώτη διανυκτέρευση των μαθητών στο νεοανεγερθέν Αμπέτειο Μέλαθρο, όπως ονομάστηκε το κτήριο προερχόμενο κυρίως από το κληροδότημα του Ν. Αμπέτ, έγινε στις 30 Αυγούστου 2012. Πολύ σημαντική ήταν για τους τυφλούς μαθητές η προσφορά του Ωδείου Αθηνών, το οποίο τους επέτρεψε να παρακολουθήσουν δωρεάν τις περισσότερες συναυλίες του Δημοτικού Θεάτρου. Ο καθηγητής του ωδείου κύριος Γ. Χωραφάς προσεφέρθη να παραδίδει δωρεάν μαθήματα βιολιού σε ταλαντούχους μαθητές και ο κύριος Λ. Πιτσούλης προσεφέρθη να συνοδεύει τους τροφίμους σε θαλάσσια λουτρά. Πολλοί νέοι τίτλοι λογοτεχνίας γαλλικών και διδασκαλίας της μουσικής προστέθηκαν στη βιβλιοθήκη Braille του Οίκου Τυφλών και κατά το έτος αυτό. Την άνοιξη του 1912 τον Οίκο Τυφλών επισκέφθηκε ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος και όταν τα μικρά παιδιά τον περιστοίχισαν ρωτώντας «Πότε θα πάρωμεν την Κρήτην;» αυτός απάντησε συγκεκριμένα «Μα πολύ γρήγορα ελπίζω». Επίσης επισκέφθηκε τον Οίκο η Μαρίκα Κοτοπούλη, η οποία απήγγειλε στους μαθητές ποιήματα. Και κατά το έτος αυτό προσφέρθηκαν πολλά μουσικά όργανα και κλινοσκεπάσματα, εκτός των συνήθων προσφορών σε γλυκίσματα, καθώς και χρήματα ώστε να διαχωριστούν τα δωμάτια και να τοποθετηθούν ερμάρια. Επίσης, προσεφέρθη ένα άριστα διατηρημένο λουτρό, χαρτί για γράψιμο, μαλλί για πλέξιμο, ένα ακόμα κλειδοκύμβαλο Pleyel από την πριγκίπισσα Μαρία. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1913. Το 1913 προστέθηκαν στην περιουσία του Οίκου Τυφλών τρία νέα κληροδοτήματα: 1) 5.000 δραχμές από την Αργυρώ Πασπάτη, 2) 2.000 δραχμές από τον Περικλή Αργυρόπουλο και 3) 1.000 δραχμές από την Ιωαννίδου. Επίσης, παρελήφθη και κληροδότημα του περασμένου έτους (2.500 δραχμές) του Στυλιανού Χριστοδουλίδη. Οι μαθητές ανήλθαν το 1913 σε 23, ενώ αποχώρησε ο πρώτος μαθητής λόγω υπέρβασης της ηλικίας και η αποχώρηση αυτή έδωσε αφορμή σε πολλές σκέψεις. Συγκεκριμένα, η Εφορεία και η διευθύντρια προβληματίστηκαν για την τύχη των αποφοίτων, πολλοί από τους οποίους ήταν ορφανοί ή εγκαταλειμμένοι και φιλοδοξούσαν να χτίσουν ένα οικοτροφείο, στο οποίο οι απόφοιτοι θα μπορούσαν διαμένουν ξεχωριστά από τους τροφίμους και να εργάζονται στα εργαστήρια του Οίκου, ώστε να κερδίζουν τα προς το ζην. Η Εφορεία γνωστοποίησε ότι πούλησε την οικία επί της οδού Λυκείου -η οποία είχε αγοραστεί πριν από μερικά έτη προς 30.550 δραχμές- αντί 40.000 δραχμών και έτσι έμεινε κέρδος 9.450 δραχμές. Το 1913 οι τρόφιμοι ήταν 25 και -όπως προαναφέρθηκε- δόθηκε το πρώτο απολυτήριο στον τρόφιμο της Σχολής Ιωάννη Γαλαίο: «ΟΙΚΟΣ ΤΥΦΛΩΝ. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟΝ. Ο Ιωάννης Γαλαίος εκ Θήρας, ετών 17, διαμείνας ως οικότροφος εν τη εν Καλλιθέα Σχολή επί 6 και 1/2 έτη επεδείξατο διαγωγήν κοσμίαν. Περατώσας δέ την Ε΄ τάξιν εκρίθη άξιος εις μεν τα μαθήματα του βαθμού 9, εις δε την Μουσικήν 8, εις δε την Χειροτεχνίαν 10. Εφ΄ ο δίδεται αυτώ το παρόν απολυτήριον. Καλλιθέα, Σεπτέμβριος 1913. Η Διευθύντρια της Σχολής, Ειρήνη Λασκαρίδου. Ο Πρόεδρος της Εφορείας, Ο Αθηνών Θεόκλητος». (Πηγή φωτογραφίας: Λογοδοσία Οίκου Τυφλών έτους 1913, Αρχείο Ειρήνης Λασκαρίδου, ΕΛΙΑ, αταξινόμητο, σελ. 10). Το 1913 επισκέφθηκε τον Οίκο η τυφλή Αλσατή Betty Yung, την οποία είχε πρωτογνωρίσει η Λασκαρίδου κατά την μετάβασή της στο εξωτερικό, προκειμένου να επιμορφωθεί, προτού αναλάβει τη διεύθυνση της Σχολής. Η Yung, προκειμένου να συγκεντρώσει τα χρήματα για το ταξίδι, δίδασκε κλειδοκύμβαλο, αντέγραφε μουσική και έφτιαχνε διάφορα εργόχειρα τα οποία πουλούσε. Στις 26 Δεκεμβρίου 1913 στον Παρνασσό οι τρόφιμοι του Οίκου Τυφλών έδωσαν παράσταση υπέρ του Οίκου: Οι τιμώμενοι μαθητές για την απόδοσή τους σε διάφορες δραστηριότητες, εκτός του ότι κατά προτεραιότητα συμμετείχαν στις εκδρομές και στις άλλες εξωτερικές εκδηλώσεις, από το 1913 εάν εμφάνιζαν βαθμό 9 και στη συμπεριφορά 10, λάμβαναν 10 δραχμές την πρώτη φορά για προσωπική απόλαυση και κατόπιν κατατεθειμένες στην τράπεζα της Ανατολής, έτσι ώστε αποφοιτώντας να έχουν ένα μικρό κομπόδεμα. Επίσης, αποφασίστηκε, για όσους διακρίθηκαν στη μουσική να βραβευτούν, λαμβάνοντας από ένα βιολί που είχε ήδη προσφερθεί από δωρητές. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1914. Στη λογοδοσία του 1914 πληροφορούμαστε ότι η Ειρήνη Λασκαρίδου κατά το προηγούμενο έτος είχε παντρευτεί τον Τυπάλδο Χαριτάτο. Ωστόσο ο γάμος αυτός διήρκεσε επί λίγα χρόνια μόνο και έληξε το 1916. Κατά το 1914 πουλήθηκε η οικία Σεβαστοπούλου, η οποία απέφερε κέρδος 2.500 δραχμές χωρίς βάρη. Επίσης, η νομική υπόσταση της Εταιρείας τακτοποιήθηκε, με την τροποποίηση του καταστατικού, σύμφωνα με τον νόμο περί σωματείων, από την έκτακτη Γενική Συνέλευση. Έτσι από τις 26 Νοεμβρίου 1914 και με την απόφαση υπ΄ αριθμ. 6049 «των εν Αθήναις πρωτοδικών», ο Οίκος Τυφλών ενεγράφη στο Μητρώο των αναγνωρισμένων σωματείων. Ο αριθμός των μαθητών ανέρχεται σε 32 και προσέρχεται ως τρόφιμος στη Σχολή ο Δημήτριος Χρυσαφίδης από τα Καλάβρυτα, ως αυτοσυντήρητος, αφού προέρχεται από εύπορη οικογένεια και ο οποίος για πολλά χρόνια θα διδάξει βυζαντινή μουσική στον Οίκο Τυφλών. Το διαιτολόγιο των τροφίμων του 1914, παρότι έχουν προηγηθεί οι δύο βαλκανικοί πόλεμοι, έχει ξεσπάσει ο Α΄ Παγκόσμιος και η χώρα διέρχεται δύσκολες στιγμές, εξακολουθεί να αποτελείται από ικανοποιητικές μερίδες και πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά, παρ΄ ότι έχουν μειωθεί οι πρωτεϊνούχες τροφές και το γάλα. Έχει, ωστόσο, βελτιωθεί το παρεχόμενο δείπνο. Στις προσφορές σε είδος αυτής της χρονιάς ιδιαίτερη θέση κατέχει ένας φωνόγραφος με πολλούς δίσκους, μία βάρβιτος, δωρεάν διδασκαλία βαρβίτου, δύο τόπια ύφασμα ένα μεταξωτό και ένα βαμβακερό. Από τις επισκέψεις ξεχωρίζουμε εκείνη του μεγάλου ευεργέτη, ομογενούς, Βασίλη Ζαχάρωφ. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1915. Η εμπόλεμη κατάσταση σε όλη την Ευρώπη κατά το 1915 επηρέασε πάρα πολύ και τον Οίκο Τυφλών, αφενός μεν λόγω της ανατίμησης όλων των ειδών πρώτης ανάγκης και αφετέρου λόγω της παντελούς έλλειψης πρώτων υλών για την ανάπτυξη της καλαθοποιΐας και άλλων χειροτεχνημάτων. Ως εκ τούτου, η Εφορεία προχώρησε σε συμφωνία με έναν τεχνίτη, ώστε να αναλάβει αυτός την οργάνωση και τη λειτουργία του εργαστηρίου καλαθοποιΐας, το οποίο προοριζόταν για τους εφήβους τυφλούς και είχε στεγαστεί προσωρινά στο Πτωχοκομείο Αθηνών, όπου παρέμεναν προσωρινά και 2 αποφοιτήσαντες του Οίκου, αλλά στη συνέχεια η εγκατάσταση του εργαστηρίου ανεστάλη εξαιτίας έλλειψης της αναγκαίας πρώτης ύλης. Επίσης κατά το 1915 παρατηρείται σε όλη την Αθήνα, και ιδιαίτερα στην Καλλιθέα, μεγάλη λειψυδρία, αλλά παρά τα αυξημένου κόστους υδραυλικά και εξυγιαστικά μέτρα που διενεργήθηκαν, δεν υπήρξε σημαντική ανακούφιση από το πρόβλημα αυτό. Οι βασικότερες δωρεές για το 1915 ήταν: της Ειρήνης Αλ. Μιχαληνού (10.000 δραχμές), τα κληροδοτήματα Ε. Αφεντάκη (4.450 δρχ.), του Π. Αργυρόπουλου (2.000 δρχ.) και της κυρίας Αγγελικής Καλογερά (2.000 δραχμές). Σημαντική ήταν η συνεισφορά του προϊόντος της περιφοράς του δίσκου κατά την Κυριακή του Τυφλού, ποσό το οποίο ανήλθε σε 12.364,65 δρχ., το οποίο κάλυψε τα έξοδα διατροφής των τροφίμων και του προσωπικού κατά τη δύσκολη αυτή χρονιά. Στη λογοδοσία της η διευθύντρια κάνει έκκληση σε όσους ενδιαφέρονται να κάνουν δωρεές σε είδος, να προσφέρουν μουσικά όργανα, όπως: κλειδοκύμβαλο, βιολοντσέλο μεσαίο, βιολί, μαντόλα του σολ, κλαρινέτο και στρατιωτική σάλπιγγα, καθώς και ζώα ταριχευμένα και ανάγλυφους χάρτες, παπούτσια καινούργια ή μεταχειρισμένα και ενδύματα, ομοίως. Από τους επισκέπτες του 1915 ξεχωρίζουμε την πριγκίπισσα Μαρία, τον μητροπολίτη Αθηνών, πολλά γνωστά διδασκαλεία και σχολεία, καθώς και την καλλιτέχνιδα κυρία Νίνα Φωκά. Φιλάνθρωποι δωρητές εισάκουσαν την έκκληση του προηγούμενου έτους και προσέφεραν πολλά από τα αιτηθέντα μουσικά όργανα και ταριχευμένα ζώα για την εκπαίδευση και εκμάθηση των τυφλών μαθητών. Κατά τη διάρκεια μεγάλης λαϊκής γιορτής που διεξήχθη στο Ζάππειο τον Μάιο του 1915, ο Οίκος Τυφλών εξέθεσε χειροτεχνήματα των τροφίμων του, τα οποία χαρακτηρίστηκαν «κομψοτεχνήματα». Στις 25 Ιουνίου του ίδιου έτους το πριγκιπικό ζεύγος, Γεώργιος και Μαρία, αφού πήραν το λουτρό τους στις Τζιτζιφιές -όπως συνήθιζαν- εξερχόμενοι έτυχαν θερμής υποδοχής και παρατεταμένων ζητωκραυγών από τους τροφίμους τού Οίκου Τυφλών, οι οποίοι είχαν εκδράμει εκεί. Οι τρόφιμοι και κατά το 1915 ανήλθαν σε 32, από τους οποίους 19 αγόρια και 13 κορίτσια. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1916. Κατά το 1916, τρίτο έτος του πανευρωπαϊκού πολέμου, η κατάσταση στον Οίκο Τυφλών έχει επιδεινωθεί, δεδομένου ότι ενώ τα μεν έσοδα μειώθηκαν, οι δαπάνες διπλασιάσθηκαν και για το λόγο αυτό η Εφορεία αναγκάστηκε να προχωρήσει σε μεγάλες οικονομίες, προσπαθώντας να μην επιβαρύνει για τον λόγο αυτό, όσο το δυνατόν, τη λειτουργία του Ιδρύματος. Είναι η πρώτη χρονιά που ο ισολογισμός δεν παρουσιάζει περίσσευμα, μιας οι 1.669,90 δραχμές που περίσσεψαν, κρατήθηκαν για τυχόν επείγουσες ανάγκες, λόγω της μεγάλης ανατίμησης των τροφίμων. Οι εισφορές στο Ίδρυμα, λόγω της οικονομικής στενότητας, ήταν ελάχιστες, με εξαίρεση τη δωρεά της Αργυρώς Θεολόγου (4.000 δραχμές) και της διευθύντριας κυρίας Ειρήνης Τ. Χαριτάτου (1.000 δραχμές) στη μνήμη της μητέρας της, Αικατερίνης Λασκαρίδου. Ακόμα και ο Βασίλης Ζαχάρωφ, κατά το 1916, δεν προσέφερε τις καθιερωμένες 2.000 δραχμές. Ενώ ο αριθμός των τροφίμων και του προσωπικού παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητος, το κόστος της διατροφής τους αυξήθηκε από 12.000 σε 19.000 δραχμές. Παρά την οικονομική δυσπραγία, η οποία ταλάνιζε τον Οίκο Τυφλών -λόγω των προαναφερθέντων- η λογοδοσία της Ειρήνης Λασκαρίδου για το 1916 αρχίζει με τον γνωστό παραστατικό και γλαφυρό τρόπο που διακρίνει τους λόγους της, θέλοντας να αποδείξει ότι, παρά τις δυσκολίες, ο Οίκος Τυφλών συνεχίζει να παρέχει στους τροφίμους τους μόρφωση και αγάπη για τη ζωή. Γράφει χαρακτηριστικά: «Παρά την Καλλιθέαν εγείρεται κτίριον επιβλητικόν, του οποίου η επιγραφή κινεί την περιέργειαν των διαβατών: "Οίκος Τυφλών". Συνώνυμον προς Οίκον σκότους, θλίψεως, απελπισίας, θρήνου, διηνεκούς μαρτυρίου! Οι διαβάται πλησιάζουν με οίκτον το κιγκλίδωμα, αλλά μετ΄ ολίγον απερίγραπτος έκπληξις ζωγραφίζεται επί της μορφής των: ακούουν ευφυολογήματα, γέλωτας, άσματα? πόθεν προέρχονται; ακούουν τελείαν ορχήστραν μουσικών οργάνων? ποίοι τα παίζουν; Βλέπουν παιδία εργαζόμενα εν σπουδή, άλλα με όψεις ανθηράς, τρέχοντα και παίζοντα ελευθέρως! Είναι πράγματι τυφλά τα χαιρέστατα εκείνα πλάσματα; Ποία άραγε δύναμις ηδυνήθη ν΄ ανάψη τόσην φλόγα ζωής, εκεί όπου και η αμυδροτέρα λάμψις φωτός είναι άγνωστος; Εισέλθετε εις την Σχολήν μας αγαθοί διαβάται και βεβαιωθήτε, ότι η δύναμις εκείνη, ήτις ηδυνήθη να εξεύρη τρόπους θαυμαστούς, όπως πραγματοποιήση τα φαινομενικώς αδύνατα είναι η της χριστιανικής αλληλεγγύης. Πόσα περισσότερα των βλεπόντων μαθητών τού Δημοτικού Σχολείου μανθάνουν τα μικρά τυφλά μας! Αλλά πώς αφού δεν βλέπουν; Αυτό είναι το μυστήριον του συστήματος, της υπομονής και της αφοσιώσεώς μας. Δεν βλέπουν, αλλ΄ έχουν διάνοιαν, ήτις άπαξ αφυπνισθείσα γνωρίζει να μεταχειρίζηται τας χείρας των, αίτινες ψηλαφίζουσαι αντιλαμβάνονται των πάντων. Με πόσην ευχαρίστησιν πλουτίζουν τας γνώσεις των, αναγινώσκουν ελευθέρως, ψαύοντα δια των δακτύλων εξεχούσας τινάς στιγμάς επί χονδρού χάρτου, γράφουν τα μαθήματά των επί ειδικών πινακίδων, αλληλογραφούν, ευρίσκουν επί ειδικών γεωγραφικών χαρτών πάσαν γωνίαν γης και συζητούν επί παντοίων θεμάτων. Εν συντόμω λαμβάνουν ανατροφήν τελείαν, δυναμένην να καταστήση τούτους παράγοντας χρησίμους και παραδειγματικούς της κοινωνίας». Στη συνέχεια και για να τονίσει έτι περαιτέρω το θαυμασμό που προκαλεί στον κόσμο η μόρφωση των τυφλών παιδιών, αναφέρει την παρακάτω επιστολή, που προέρχεται από πατέρα τροφίμου: «Καλή μου Κυρία! Η επιστολή του υιού μου έγινεν αντικείμενον συζητήσεως εις όλον το χωρίον και πάντες εζήτουν να την είδουν, εθαύμαζον δε και επήνουν.... Πράγματι ο Προκόπης έκαμε προόδους και οι κάτοικοι του χωρίου με παρεκάλεσαν, οσάκις γράφει να βλέπουν την επιστολήν του, όχι μόνο το χωρίον, αλλά και ολόκληρος ο δήμος Μεσοχωρητών θαυμάζει δια την ευεργεσίαν που παρέχει το Κατάστημα». Η Ειρήνη Λασκαρίδου στη λογοδοσία της παραθέτει έναν πίνακα, ο οποίος αποδεικνύει ανάγλυφα τις μεγάλες υπερτιμήσεις που έχουν επέλθει στα είδη πρώτης ανάγκης, παρά τον ευτελισμό της ποιότητάς τους. Δεκέμβριος 1914. Διατρεφόμενοι: 37. Υλικά χειροτεχνιών: Δραχμές 33,85. Ημερήσιες δαπάνες εκτός τροφής: Δραχμές 41,75. Χόρτα και λοιπά ημερήσια τρόφιμα: Δραχμές 96,45. Ψωμί: Δραχμές 222,00. Κρέας: Δραχμές 116,00. Γάλα: Δραχμές 146,30. Παντοπωλείο: Δραχμές 278,00. Καύσιμος ύλη: Δραχμές 114,70. Ολικές δαπάνες: Δραχμές 1049,05. Δεκέμβριος 1915. Διατρεφόμενοι: 39. Υλικά χειροτεχνιών: Δραχμές 61,45. Ημερήσιες δαπάνες εκτός τροφής: Δραχμές 102,70. Χόρτα και λοιπά ημερήσια τρόφιμα: Δραχμές 206,25. Ψωμί: Δραχμές 324,00. Κρέας: Δραχμές 138,00. Γάλα: Δραχμές 140,00. Παντοπωλείο: Δραχμές 237,00. Καύσιμος ύλη: Δραχμές 142,40. Ολικές δαπάνες: Δραχμές 1351,80. Δεκέμβριος 1916. Διατρεφόμενοι: 44. Υλικά χειροτεχνιών: Δραχμές 56,75. Ημερήσιες δαπάνες εκτός τροφής: Δραχμές 81,00. Χόρτα και λοιπά ημερήσια τρόφιμα: Δραχμές 282,45. Ψωμί: Δραχμές 377,00. Κρέας: Δραχμές 192,00. Γάλα: Δραχμές 300,00. Παντοπωλείο: Δραχμές 312,00. Καύσιμος ύλη: Δραχμές 620,45. Ολικές δαπάνες: Δραχμές 2221,65. Παρά τις δυσκολίες πέντε νέοι μαθητές προστέθηκαν στους τροφίμους της σχολής για εξαιρετικούς λόγους. Η ιστορία τού Οίκου Τυφλών της Ελλάδος (Μέρος 22ο: Κεφάλαιο Γ - 3ο υποκεφάλαιο - Έτη 1917 έως 1930) Η διπλωματική εργασία της Βιβής Τσαβαλιά στο Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών «Πολιτική Επιστήμη και Ιστορία» - Κατεύθυνση: Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. (Μέρος 22ο: Κεφάλαιο Γ - 3ο υποκεφάλαιο - Έτη 1917 έως 1930). Έτος 1917. Το 1917 τη λογοδοσία της Εφορείας δεν υπογράφει ο Πρόεδρος, διότι μεσούντος του εθνικού διχασμού ο Αθηνών Θεόκλητος που πρωτοστάτησε στο ανάθεμα κατά του Βενιζέλου στο Πεδίο του Άρεως, έχει αποπεμφθεί. Στη λογοδοσία της Εφορείας εμφανίζεται ένας ενδιαφέρων συγκριτικός πίνακας, ο οποίος παρουσιάζει τις τιμές μονάδας των ειδών πρώτης ανάγκης, για τροφή, ιματισμό και υλικά εργασίας κατά το 1907, 1914 και 1917. Από τις ανατιμήσεις είναι εμφανές ότι ο Οίκος Τυφλών περιήλθε σε οικονομική δυσπραγία, επειδή οι μεν δαπάνες αυξήθηκαν δραματικά καθώς και η σπάνις των τροφίμων και των αναγκαίων αγαθών, ενώ οι εισπράξεις ελαττώθηκαν. Για το λόγο αυτό η Εφορεία προχώρησε στη σύμπτυξη της Σχολής και στην περιστολή των δαπανών, αλλά σε καμία περίπτωση δεν διέκοψε τη λειτουργία της και τη συνέχισε έστω και με λιγότερους μαθητές και περιόρισε την εκτέλεση των χειροτεχνιών λόγω έλλειψης πρώτων υλών. Έτσι άλλους μαθητές τους επέστρεψε στους γονείς τους, εφόσον με κάποιον τρόπο θεωρήθηκε ότι είχαν περατώσει τις σπουδές τους και άλλους τοποθέτησε οικότροφους στην Αθήνα, όσοι είχαν τη δυνατότητα να τελειοποιηθούν στις μουσικές σπουδές, παρακολουθώντας μαθήματα στο Ωδείο Αθηνών και τελικά έμειναν στη Σχολή 12 τρόφιμοι και 5 οικότροφοι στην Αθήνα. Για πρώτη φορά το 1917 οι εισφορές από την περιφορά του δίσκου την Κυριακή του Τυφλού, μειώνεται στο μισό από όλες τις προηγούμενες χρονιές, ήτοι και κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων και του Α΄ Παγκοσμίου, γεγονός που αποδεικνύει ότι, μεσούντος του εθνικού διχασμού, οι πολίτες είχαν περιέλθει σε μεγάλη ένδεια. Από τους επτά απολυθέντες από τον Οίκο Τυφλών, τρεις τοποθετήθηκαν στο Πτωχοκομείο, δύο σε οικογένειες προκειμένου να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Ωδείο Αθηνών και δύο ως οικότροφοι τεχνίτες στο εργαστήρι του τυφλού Ιωάννη Γαλαίου. Η βιβλιοθήκη στη γραφή Braille για χρήση των τροφίμων αλλά και προς πώληση εμπλουτίστηκε, συμπεριλαμβάνοντας συνολικά 182 τίτλους όλων των κατηγοριών, ωστόσο η τιμή πώλησης ήταν πολύ αυξημένη λόγω της μεγάλης υπερτίμησης του χαρτιού. Τα βιβλία στην ελληνική αντιγράφηκαν και βιβλιοδετήθηκαν από τους τροφίμους της Σχολής. Κατά το 1917, εκτός των άλλων, επισκέφθηκαν τον Οίκο Τυφλών οι κόρες του πρίγκιπα Ανδρέα, Μαργαρίτα και Θεοδώρα, ο τέως Μητροπολίτης Αθηνών Θεόκλητος, ο μητροπολίτης Τρωάδος, ο διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής κύριος Παπαδόπουλος μαζί με μαθητές, η Αστική Σχολή Πειραιώς Ειρ. Θιακάκη με 45 μαθητές, οι μαθήτριες του Αρσακείου, 80 μαθητές της Σχολής Πειραιώς «Θεομήτορος» και, τέλος, οι σεβασμιότατοι μητροπολίτες Μυτιλήνης, Λεοντοπόλεως, Ιερισσού και Αγίου Όρους, Νικοπόλεως και Δωδώνης. Από τις δωρεές σε είδος ξεχωρίζουμε μεγάλη χάλκινη καμπάνα, καναρίνι με το κλουβί του προκειμένου να ευφραίνει τους τυφλούς μαθητές με το κελάηδημά του και τρία κάρα κοπριά για λίπανση του κήπου. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1918. Το 1918 πρόεδρος του Οίκου Τυφλών έχει αναλάβει ο νέος μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος, στη θέση του αποπεμφθέντος Θεόκλητου, λόγω της συμμετοχής του στο ανάθεμα κατά του Βενιζέλου κατά τη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού. Τον Φεβρουάριο του 1918 ο Οίκος Τυφλών επιτάχθηκε για την εγκατάσταση της σχολής τηλεγραφητών. Γράφει χαρακτηριστικά η Ειρήνη Λασκαρίδου στη λογοδοσία της: «370 άνδρες του Λόχου των Ασυρματιστών ήλθον αυθημερόν να καταλύσουν εν τη απαστραπτούση εκ καθαριότητος Σχολή μας. Όχι μόνον το ισόγειον, αλλ΄ ολόκληρον σχεδόν το οίκημα μας απητήθη: εις διάστημα ολίγων ωρών κόποι ετών κατεστράφησαν, βιβλία πολύτιμα δια την μοναδικότητά των συνεθλίβησαν, συσσωρευθέντα εν αταξία, εργαστήρια διελύθησαν, έπιπλα εθραύσθησαν, κλίναι, ενδύματα, θρανία τάξεων, λουτρά, εργαλεία... τα πλέον ανόμοια αντικείμενα απετέλεσαν σωρόν εντός δύο δωματίων και εντός 2 άλλων, παραδόξως ειπείν, εύρον άσυλον το τε προσωπικόν και τα παιδία. Ο κήπος ήτο σχεδόν απρόσιτος εις τους φοβισμένους τροφίμους μας, διότι ανά πάσαν στιγμήν αυτοκίνητα, ίπποι, κάρρα εισώρμων εν σπουδή αψηφώντα εάν κατέστρεφον τους χωματίνους οικίσκους και τα κηπάρια των παιδίων και αν έθραυον τόσα τρυφερά δένδρα φυτευθέντα με πλείστας θυσίας και εις την σκιάν των οποίων ηρέσκοντο τόσον να κατακλίνωνται τα τυφλά μας, ακούοντα τον ψίθυρον των φύλλων, και το κελάδημα των πτηνών». Έτσι, η Εφορεία απέστειλε τους μαθητές το καλοκαίρι άλλους μεν στις οικογένειές του και άλλους σε οικογένειες των Αθηνών, ενώ τον Νοέμβριο νοίκιασε μικρή κατάλληλη οικεία στις Τζιτζιφιές, όπου στεγάστηκε οικοτροφείο και εργαστήριο για οκτώ τυφλά κορίτσια. Η επιθυμία της Λασκαρίδου να περιθάλψει, ιδίως τα κορίτσια, παλιές τρόφιμες, που αναγκάστηκε να στείλει προσωρινά στα σπίτια τους λόγω της επίταξης, επιτάθηκε από επιστολές που λάμβανε με ανησυχητικές πληροφορίες για τη διαβίωσή τους στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Όλοι, όλαι ποθούν την Σχολή των μετά πάθους και όχι μόνο εκείνοι αλλά και οι περί αυτούς γονείς και συγγενείς ικετεύουν: "Μη λησμονήσετε και τον Κωστάκην μας, χάνει τας λαμπράς έξεις όπου είχε, μένει άεργος, διότι εδώ οι άνθρωποι ποιμένες το πλείστον, δε ηξεύρουν πώς να τον απασχολήσουν, αλλά και η ζωή του κινδυνεύει λόγω του βραχώδους του τόπου. Δεν θα ιδρυθεί κανένα άσυλον και δια τα αγόρια"; Τούτο ήτο αδύνατον? προείχεν η περισυλλογή των εγκαταλελειμμένων κορασίων και μεταξύ αυτών συγκαταλέγομεν και τας βασανιζομένας διαφοροτρόπως υπό αμαθών γονέων. Υπήρξε χωρική μητρυιά, ήτις κατέστρεψε θαυμάσιον πλέξιμον της τυφλής μαθητρίας μας εκ φθόνου, λέγουσα "ήλθε τώρα η στραβή να μας ρεζηλέψη!" και κατεδικάσθη η ιδεώδης μικρά τεχνήτρια να μένη άεργος επί έτος σχεδόν, ακούουσα τους προσβλητικούς λόγους των περί αυτήν. Άλλη δε, μήτηρ αυτή, εκ των χρηματικών βραβείων της τυφλής κόρης της έκαμε φόρεμα δι΄ εαυτήν, ενώ την θυγατέρα της άφησε να διέλθη τον χειμώνα με μόνον ένδυμα έν φρικωδώς ακάθαρτον στρατιωτικόν αμπέχονον. Και μία χαρίεσσα μαθήτριά μας πάλιν απηλπίζετο, διότι η μήτηρ της την επήγαινεν να επαιτή εις τα καφενεία, όπου ήρχιζον να την ευρίσκουν αρκετά ευειδή. Δύσμοιρα κοράσια!». -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1919. Η επίταξη διήρκεσε μέχρι τον Μάιο του 1919 και οι απαιτούμενες επισκευές συνεχίστηκαν μέχρι τον Δεκέμβριο, οπότε κατέστη δυνατόν να επαναλειτουργήσει η σχολή στο Αμπέτειο Μέλαθρο. Οι επισκευές έγιναν με κρατική αποζημίωση. Ωστόσο ανεφύη ένα σοβαρό πρόβλημα έλλειψης νερού, διότι η υδραντλία που λειτουργούσε με φωταέριο σταμάτησε να λειτουργεί λόγω διακοπής του φωταερίου. Τα έσοδα από την πώληση των προϊόντων που κατασκεύαζαν τα κορίτσια στα εργαστήρια ανήλθαν σε 2.345,20 και, για το λόγο αυτόν, ανταμείφθηκαν με μικρό αντίτιμο για τη δουλειά τους. Στη λογοδοσία της τού 1919, η Λασκαρίδου για πρώτη φορά αναφέρεται σε ένα καυτό θέμα της εποχής, δηλαδή αν είναι σωστό να παντρεύονται οι τυφλοί και να αποκτούν απογόνους. Σύμφωνα με τη Λασκαρίδου, γάμος μεταξύ τυφλών όχι μόνον απαγορεύεται γιατί διατρέχουν τον κίνδυνο να μεταβιβάσουν στα παιδιά τους τις κληρονομικές παθήσεις από τις οποίες πάσχουν, αλλά και διότι μία τέτοια ένωση έχει και πρακτικά προβλήματα. Κατά την άποψή της, δεν μπορεί η τυφλή γυναίκα να ανταποκριθεί στις ανάγκες του νοικοκυριού. Αντίθετα, οι τυφλοί άνδρες μπορούν να παντρεύονται με βλέπουσες συζύγους, εφόσον έχουν τη δυνατότητα να προσκομίζουν στην οικογένεια τα προς το ζην. Επειδή, λοιπόν, οι τυφλές απαγορεύεται να παντρεύονται, επιβάλλεται το ενδιαφέρον τους να στραφεί στη χειροτεχνία και στο διάβασμα βιβλίων, ώστε να αντλούν τέρψη από τέτοιου είδους δραστηριότητες και μόνο. Το 1919 ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός προσέφερε μεγάλες ποσότητες ιματισμού, γάλακτος, μαρμελάδων, λαρδιού, ζάχαρης, λίπους, αλατιού, κακάο, υφασμάτων νοσηλείας, κλινοσκεπασμάτων, σεντονιών και μαλλιού. Σε διάφορες χρονικές περιόδους προφανώς φιλάνθρωποι, εμπνευσμένοι από το παρεχόμενο έργο στον Οίκο Τυφλών, πρωτοστατούσαν στη διενέργεια εράνων σε συγκεκριμένες περιοχές σε μαζική κλίμακα. Έτσι, κατά το 1919 στις εφάπαξ εισφορές παρατηρούμε τη συγκέντρωση χρηματικών ποσών από 17 δημοτικά και γυμνάσια σχολεία της Καλαμάτας και, γενικότερα, της Μεσσηνίας. Ομοίως, κατά το έτος 1920 από 79 δημοτικά σχολεία και γυμνάσια καθώς και δημόσιες υπηρεσίες τής Εύβοιας, πραγματοποιήθηκαν έρανοι. Και κατά το 1919 η Ιερά Σύνοδος απηύθυνε εγκύκλιο σε όλους τους ιερούς ναούς, για την περιφορά δίσκου κατά την Κυριακή του Τυφλού υπέρ του Οίκου Τυφλών. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1920. Το 1920 επιλύεται οριστικά το πρόβλημα της ύδρευσης με την τοποθέτηση αεραντλίας. Ο αριθμός των τροφίμων περιορίστηκε σε 20, εκ των οποίων οι 9 φοιτούν στο σχολείο και 11 κορίτσια εργάζονται στα εργαστήρια και ενδιαιτώνται στον Οίκο Τυφλών. Η υποτροφία για κάθε τρόφιμο αυξήθηκε σε 1.500 δραχμές το χρόνο. Από τη λογοδοσία τού 1920 και πέρα βλέπουμε αναλυτική αναφορά στις εισφορές από την περιφορά τού δίσκου σε κάθε Μητρόπολη ξεχωριστά και σε κάθε ιερό ναό τής Αττικής. Επειδή το έντυπο διανεμόταν γενικώς για να παροτρυνθούν οι φιλάνθρωποι να προσφέρουν τον οβολό τους, πιθανότατα η αναλυτική αυτή αναφορά να έχει σκοπό την μεταξύ τούτων ευγενική άμιλλα. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1921. Το 1921 οι τρόφιμοι αυξήθηκαν και ανήλθαν σε 33. Το υπουργείο Περιθάλψεως ανέλαβε υποτροφίες για μαθητές προερχόμενους από τις νέες χώρες και τις αλύτρωτες περιοχές. Η Εφορεία για πρώτη φορά εκδηλώνει την ευχή, η εκπαίδευση των τυφλών να τεθεί υπό την αιγίδα τού αρμόδιου υπουργείου, ώστε να εκπληρωθεί η υποχρέωση της Πολιτείας για εκπαίδευση, όπως προς όλα τα ελληνόπουλα. Η Ειρήνη Λασκαρίδου δώρισε στον Οίκο Τυφλών, για μελέτη και τέρψη των τροφίμων, πιανόλα αξίας 10.000 δραχμών. Επειδή σταθερό ετήσιο εισόδημα για το Ίδρυμα απετέλεσε σχεδόν καθ΄ όλη τη διάρκεια λειτουργίας του η περιφορά τού δίσκου στις εκκλησίες, η Εφορεία αιτήθηκε και ο υπουργός των Εσωτερικών έκανε δεκτό το αίτημα, ώστε να επιτραπεί στους μητροπολίτες να περιφέρουν το δίσκο και άλλες ημέρες, όποτε έκριναν αυτοί σκόπιμο. Κατά το 1921 οι 24 τρόφιμοι που καταγράφονται είναι νεοεισαχθέντες, κατά κανόνα. Η Λασκαρίδου παραπονιέται ότι δυσκολεύεται να βρει προσωπικό για τη διδασκαλία των τροφίμων με το κατάλληλο ψυχικό σθένος και αλτρουισμό και στρέφεται στην ιδέα τού να τελειοποιηθούν εκπαιδευτικά οι ίδιοι οι τυφλοί, ώστε να γίνουν μελλοντικοί δάσκαλοι στον Οίκο, ανοίγοντας έτσι ένα βιοποριστικό επάγγελμα. Χειροτεχνήματα που προήλθαν από τα εργαστήρια τού Οίκου Τυφλών, εκτέθηκαν με μεγάλη επιτυχία στην πρώτη γυναικεία βιοτεχνική έκθεση, που πραγματοποιήθηκε στο Λύκειο των Ελληνίδων στις 10 Μαΐου 1921. Επίσης, η βασίλισσα αγόρασε πολλά υφαντά κατασκευασθέντα από τις τροφίμους. Με μεγάλο ζήλο, τα κορίτσια έπλεξαν και παρέδωσαν στον Πατριωτικό Σύνδεσμο Ελληνίδων (ο οποίος τους είχε παράσχει το μαλλί) πάνω από εκατό ζευγάρια γάντια, κολόβια και περιλαίμια για τον Στρατό. Το Ίδρυμα επισκέφθηκαν κατά το 1921, εκτός των άλλων, ο κύριος Ι. Ηλιάσκος, γενικός διευθυντής τής τράπεζας Αθηνών η οποία ανέλαβε την υποτροφία ενός τυφλού παιδιού και ο κύριος Γάσπαρης, διευθυντής τής Αστυνομίας Αθηνών. Ομαδικά προσήλθαν μαθητές από πολλά σχολεία, όπως: Αρσάκειο, τα κορίτσια του κηρύγματος του πατρός Μάρκου Τσακτάνη, το ανώτερο Παρθεναγωγείο, το Διδασκαλείο των Νηπιαγωγών, το Β΄ Γυμνάσιο Πειραιώς, ο Σύνδεσμος των Ελληνίδων φοιτητριών και πολλά μέλη τού Α΄ Γυναικείου Συνεδρίου. Για πρώτη φορά από τη λειτουργία τού Οίκου Τυφλών έγινε δημόσια καταγγελία, πράγμα που θα επαναλαμβάνεται συχνά κατά τα επόμενα χρόνια, για το γεγονός ότι επιτήδειοι χρησιμοποιούσαν το όνομα της διευθύντριας και επισκεπτήρια τού Προέδρου, διενεργώντας δήθεν έρανο υπέρ των τροφίμων του Ιδρύματος. Έγινε έκκληση προς το κοινό να είναι προσεκτικό -δεδομένου ότι το Ίδρυμα δεν διενεργούσε εράνους- και οι ενδιαφερόμενοι να προσφέρουν τον οβολό τους, λαμβάνοντας πάντοτε απόδειξη από τον ταμία ή τη διευθύντρια. -------------------------------------------------------------------------------- Έτη 1922-1923. Από τον Οκτώβριο του 1922 οι τρόφιμοι αυξήθηκαν κατά πολύ λόγω του πολέμου της Μικράς Ασίας, καθώς και το προσωπικό, το οποίο επελέγη ανάμεσα σε δεινοπαθούντες, προκειμένου να ανακουφιστούν από την εθνική συμφορά. Για μια ακόμα φορά, το Αμπέτειο Μέλαθρο επιτάχθηκε, για να στεγάσει καταρχάς μικρασιάτες πρόσφυγες και στη συνέχεια τα δύο δημοτικά σχολεία τής Καλλιθέας, ενώ οι τρόφιμοι αναγκάστηκαν να κοιμηθούν στους διαδρόμους και στα εργαστήρια. Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός δώρισε στο Ίδρυμα 15 σάκους 25 κουβέρτες, ένα κιβώτιο γάλακτος, 5 κουτιά κινίνη και χρηματικό βοήθημα 5.000 δραχμών. Το υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας ανέλαβε την υποτροφία 12 προσφυγοπαίδων και αύξησε από το 1923 την ετήσια χορήγηση σε 40.000. Την ιατρική περίθαλψη στους τροφίμους παρείχαν αφιλοκερδώς το Πολιτικό Νοσοκομείο, η Πολυκλινική Αθηνών και οι γιατροί Φωτεινός (καθηγητής δερματολογίας), Καψάλης (παθολόγος), Λοβέρδος (χειρουργός), Μπίστης (οφθαλμολόγος) και Φασανέλης, ο οποίος εμβολίασε όλους τους τροφίμους. Ενώ το 1922 η αξία τής περιουσίας σε πάσης φύσεως χρεώγραφα πρώτης τάξεως, ανέρχονταν σε 162.584,40, το 1923 εκτινάχθηκαν σε 1.001.753,70 δραχμές. Κατά τη λογοδοσία της του 1923 η Λασκαρίδου μάς πληροφορεί για τα είδη τής επαγγελματικής αποκατάστασης των τυφλών, που αποφοίτησαν ήδη από το ίδρυμα. Αναφέρει, έτσι, ότι πολλές τυφλές γυναίκες εργάζονταν στο σπίτι τους, στέλνοντας για πώληση τα χειροτεχνήματά τους ή δεχόμενες παραγγελίες, πολλοί τυφλοί απόφοιτοι του Ωδείου έπαιζαν σαν πιανίστες και άλλοι ευδοκίμησαν στο εμπόριο και στη χειροτεχνία. Πολλοί δε, βιοπορίζονταν από το επάγγελμα του ψάλτη. Στον Οίκο Τυφλών επιχειρείτο να συνδυαστεί η διδασκαλία των μαθημάτων με την σωματική άσκηση, την μουσική καλλιέργεια και τη χειροτεχνία, κάτι το οποίο φαίνεται και από τον παρακάτω πίνακα: Μικρές τάξεις. . Θρησκευτικά. . Διήγημα. . Ανάγνωση. . Στιγμογραφία. . Πραγματογνωσία. . Απαγγελία. . Αριθμητική. . Δώρα - Αριθμητική. . Δώρα - Πραγματογνωσία. . Πατριδογραφία. . Άμμος. . Χώρισμα και ασκήσεις αφής. . Διπλωτά. . Ρυθμικά παιχνίδια. . Γυμναστική. . Χορός. . Πλαστική. . Γαλλικά. . Ωδική. . Εκκλησιαστική μουσική. . Μουσικογραφία. . Πιάνο. . Κουδούνια. . Τεχνικές ασκήσεις. . Ξεσκονίσματα και θελήματα. Μεγάλες τάξεις. . Θρησκευτικά. . Ιστορία. . Ελληνικά. . Γραμμογραφία (για να αλληλογραφούν με βλέποντες). . Γραμματική. . Απαγγελία. . Αριθμητική. . Αντιγραφή βιβλίων με στιγμές. . Τυπωτική. . Γεωγραφία. . Φυσική Πειραματική. . Φυσική Ιστορία. . Βιβλιοδετική. . Γυμναστική. . Χορός. . Πλαστική. . Γαλλικά. . Ωδική. . Εκκλησιαστική μουσική. . Μουσικογραφία. . Πιάνο. . Θεωρία μουσικής. . Υπαγορεύσεις μουσικής. . Έγχορδα όργανα. . Πνευστά όργανα (για αγόρια). . Ορχήστρα. . Εργόχειρα. . Χειροτεχνίες. . Οικοκυρικά. . Προγύμναση των μικρότερων παιδιών. -------------------------------------------------------------------------------- Έτη 1924-1925. Ο Σπυρίδων Νικολόπουλος, από το Manchester, κατέλειπε κληροδότημα 100.000 δραχμών το 1923, το οποίο ανήγαγε σε 1.000.000 δραχμές το 1924, μετά από επιτυχή εγχείρηση που είχε στα μάτια του. Αξιοποιώντας το ποσό αυτό, η Εφορεία αγόρασε το κτήμα Σταυροπούλου στην Καλλιθέα, προσθέτοντας 400.000 δρχ. περίπου, προκειμένου να ιδρυθούν εργαστήρια για τη Σχολή. Το 1925 λειτούργησε για πρώτη φορά στο χώρο αυτό η επαγγελματική σχολή αρρένων τυφλών. Τα χρεώγραφα της περιουσίας τού Οίκου Τυφλών ανήλθαν το 1924 σε 1.717.406 και το 1925 σε 2.829.792 δραχμές. Το 1925 η βιβλιοθήκη τού Οίκου Τυφλών στην γραφή Braille αριθμεί περί τα 2.000 βιβλία. Κατά τα έτη 1924-1925, ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός προσέφερε στο Ίδρυμα 21 κιβώτια και κουτιά γάλακτος, ένα κιβώτιο και 3/4 κακάο, ένα σάκο ζάχαρης και επτά κιβώτια γάλακτος, η διευθύντρια λουτρών Τζιτζιφιών κυρία Π. Δευτεραίου δωρεάν θαλάσσια λουτρά για τους τροφίμους, η Εταιρεία Μονοπωλείων δύο δοχεία πετρέλαιο, 200 κουτιά σπίρτα και 100 κιλά αλάτι, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός επιδέσμους και βαμβάκι, η Β. Καλλιάδου 50 δραχμές για ένα γυάλινο οφθαλμό, το Ταμείο Περίθαλψης Προσφύγων 25 στρώματα και μαξιλάρια, 50 πανωφόρια, 60 σεντόνια, 29 κλινοσκεπάσματα, 200 πηχ. θερ. χακί, 50 σανδάλια, 50 υποδήματα και -για πρώτη φορά- το υπουργείο Υγιεινής δωρεάν φάρμακα. Το 1925 οι μαθητές στον Οίκο Τυφλών ήταν 50. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1926. Το 1926 το υπουργείο Πρόνοιας αυξάνει τη χορηγία υποτροφιών σε 25 προσφυγόπαιδες. Ο τυφλός Ευάγγελος Τσαμουρτζής πούλησε στον Οίκο Τυφλών καινούργιο πιάνο, χαρίζοντας ολόκληρο το κέρδος του -ύψους 8.000 δραχμών- και για το λόγο αυτό αναγράφηκε στον πίνακα των Δωρητών τού Ιδρύματος. Το εβδομαδιαίο διαιτολόγιο των τροφίμων κατά το 1926, αρκετά εμπλουτισμένο από εκείνο του 1907, είχε ως εξής: Πρόγευμα. 7:40 π.μ. Κακάο με γάλα, ζάχαρη και ψωμί. Σε καιρό νηστείας (Τετάρτη, Παρασκευή και πριν την Κοινωνία) κακάο ή τσάι με ζάχαρη και ψωμί. Γεύμα. 12 Κυριακή: Κρέας ψητό ή μουσακάς με πατάτες ή χορταρικά της εποχής, τις γιορτές γλύκισμα. Δευτέρα: Μακαρόνια ή πιλάφι Τρίτη: Κρέας με χόρτα ή με πατάτες ή με κρεμμύδια. Τετάρτη: Όσπρια ή σπανακόρυζο ή πατάτες και ελιές Πέμπτη: Κρέας κεφτέδες ή ντολμάδες ή γιουβαρλάκια και σαλάτα Παρασκευή: Όσπρια και χόρτα Σάββατο: Ψάρι σαλάτα ή σπανακόρυζο ή κόκκινη κολοκύθα. Δειλινό. Μία φέτα ψωμί με φρούτα εποχής ή σύκα ή σταφίδα ή μέλι ή μαρμελάδα Δείπνο. 7:40. Κυριακή, Τρίτη και Πέμπτη: Κρεατόσουπα με πάστα. Τετάρτη και Παρασκευή: Πιλάφι ή πατάτες ή χόρτα με ελιές. Οι προσφορές σε είδος που προορίζονταν κυρίως για την ευχαρίστηση των παιδιών, το 1926 είχαν μεγάλη ποικιλία σε κουραμπιέδες, σοκολάτες, κόλλυβα, ιματισμό, τσουρέκια, κουλούρια, πορτοκάλια, νοσηλεία και διάφορα φάρμακα, περίθαλψη κατά το καλοκαίρι δύο τυφλών και συνοδεία αυτών σε ταξίδι, παξιμάδια, καραμέλες, διάφορα γλυκά (μπακλαβάδες, κανταΐφια), περιοδικά, αυγά, λεμονάδες, γάλα, μουρουνέλαιο, ποδιές και κοστούμια, προσκλήσεις σε συναυλίες, δωρεάν αποστολή περιοδικών «Ελληνική Επιθεώρησις», «Το Ελλην. Θέατρον» και «Άργος Τύπου Ανατολής». Επίσης, αυξημένες κατά την ίδια χρονική περίοδο ήταν οι δωρεές σε χρήμα, αντί στεφάνου, σε μνήμη θανόντων. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1927. Το 1927 στη λογοδοσία της η Ειρήνη Λασκαρίδου κάνει για πρώτη φορά μνεία σε κάποιας μορφής υποτυπώδη πρώιμη παρέμβαση, που παρέχουν οι παιδαγωγοί τού Οίκου Τυφλών σε οικογένειες με μικρά τυφλά παιδιά. Έτσι καθοδηγούσαν τους γονείς πώς να τα ανατρέφουν με υπομονή, σαν να ήταν βλέποντα, δηλαδή να ντύνονται και να τρώνε μόνα τους, να περπατούν ελεύθερα σε γνωστό περιβάλλον, να κάνουν μικρά θελήματα, να είναι καθαρά και, γενικά, να αυτοεξυπηρετούνται. Κατά το αυτό έτος η υποτροφία ενός τυφλού παιδιού έχει ανέλθει σε 4.000 δραχμές το χρόνο. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1928. Το 1928 λειτουργούν τέσσερεις πλήρεις τάξεις του δημοτικού σχολείου (αργότερα έγινε εξατάξιο) που σε συνδυασμό με το νηπιαγωγείο, είχαν ως στόχο «την αφύπνιση των δυνατοτήτων των μικρών τυφλών». Το σχολείο ακολουθούσε τα καθορισμένα από το υπουργείο αναλυτικά προγράμματα του κανονικού πλήρους δημοτικού σχολείου. Παράλληλα παρέχονταν και οι πρώτες γνώσεις αγγλικών και γαλλικών (πρωτοποριακό στοιχείο για την εποχή) επίσης λαμβάνονταν υπόψη η κλίση των μαθητών στη μουσική και όσοι τη διέθεταν διδάσκονταν συστηματικά ενόργανη μουσική. Επιπλέον αναγέρθηκε γυμναστήριο για τη σωματική τους ανάπτυξη και παρέχονταν ειδικά μαθήματα μάλαξης για βιοπορισμό. Την ίδια χρονιά εγκαινιάστηκε παράρτημα που αναγέρθηκε στον αύλειο χώρο τού Αμπετείου, προκειμένου να χρησιμεύσει για οικοτροφείο θηλέων μετά την αποφοίτησή τους και μέχρι να αποκατασταθούν επαγγελματικά, καθώς και γυμναστήριο. Κατά τον τρόπο αυτό, ο αριθμός των τροφίμων όλων των κατηγοριών αυξήθηκε σε 77. Επίσης, στο κεντρικό κτήριο τού Αμπετείου προστέθηκαν δύο δωμάτια, ένα για τη λειτουργία τού τυπογραφείου και ένα για ιματιοθήκη. Το ίδιο έτος προστίθεται και Ζ΄ τάξη στο σχολείο. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1929. Το 1929 λειτούργησε στο σχολείο και Η΄ τάξη, καθώς και τμήμα μαλάξεως. Στη λογοδοσία της η Λασκαρίδου διαμαρτύρεται για τις πληροφορίες που έλαβε, σύμφωνα με τις οποίες το κράτος προτίθετο να ιδρύσει και δεύτερο κρατικό σχολείο για τυφλούς. Ισχυρίστηκε ότι ο Οίκος Τυφλών, ήταν σε θέση να εκπαιδεύσει όλα τα τυφλά παιδιά, των οποίων οι γονείς ή οι κηδεμόνες θα υπέβαλαν αίτηση αρμοδίως, ωστόσο σύμφωνα με την απογραφή τού 1920, οι τυφλοί στην Ελλάδα ανέρχονταν σε 5.000, ενώ η Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) μετά την μικρασιατική τραγωδία τούς ανεβάζει σε 7.000. Τις πληροφορίες, εκτός των άλλων τεκμηριώνουν άρθρα στις εφημερίδες και η επιστολή τής Αγγελικής Συγγούνα -πρώην τρόφιμης του Οίκου Τυφλών προς Ειρήνη Λασκαρίδου- τής 30ής Μαΐου 1931, η οποία την πληροφορεί, ότι συνεργάτης τού τυφλού αυτοαποκαλούμενου δασκάλου για τυφλούς, Τρύφωνα Νίνου, την επισκέφθηκε και της πρότεινε να εργαστεί ως δασκάλα σε νέο σχολείο τυφλών, το οποίο επρόκειτο να λειτουργήσει. -------------------------------------------------------------------------------- Έτος 1930. Η Εφορεία αποφάσισε την αποστολή δύο διδασκαλισσών στην Εσπερία, προκειμένου να ειδικευθούν στην εκπαίδευση των τυφλών. Το 1930, για την αποσυμφόρηση της σχολής, η διοίκηση απομάκρυνε τους διανοητικώς υστερούντες και τους ανεπίδεκτους για εκμάθηση τέχνης, όσους αποφοίτησαν και είχαν συγγενείς να τους περιθάλψουν και όσους επέδειξαν ανυπότακτη και ανάρμοστη διαγωγή. Στη λογοδοσία της η Λασκαρίδου προτείνει την ίδρυση εργαστηρίων για τυφλούς σε όλη την Ελλάδα, στα οποία θα δίδασκαν οι απόφοιτοι του Οίκου Τυφλών εξασφαλίζοντας έτσι την επαγγελματική τους αποκατάσταση και όπου οι τυφλοί από 15 χρονών και πάνω -οι οποίοι δεν μπορούσαν να εισαχθούν στο Ίδρυμα- θα διδάσκονταν στοιχειώδεις γνώσεις θεωρητικώς και πρακτικώς. Το 1930 στο θέατρο Ολύμπια πραγματοποιήθηκε καλλιτεχνική εκδήλωση από τους τροφίμους του Οίκου Τυφλών, προκειμένου τα έσοδα να χρησιμεύσουν για την ανέγερση ιερού ναού στον αύλειο χώρο τού Αμπετείου. Οι τρόφιμοι της Σχολής ανέρχοντο σε ογδόντα, από τους οποίους οι τρεις ήταν αυτοσυντήρητοι και, παραπάνω από τους μισούς, πρόσφυγες. Επίσης, πολλοί ήταν ορφανοί και -εκτός από τους έλληνες- συγκαταλέγονταν δύο αλβανοί, ένας αρμένιος και ένας ισραηλίτης. Οι υποτροφίες για το 1930 χορηγούντο από τους κάτωθι: . Υπουργείο Πρόνοιας: 84.956 δραχμές. . Κληροδότημα Α. Παλατιανού: 8.000 δραχμές. . Πάγκειος Επιτροπή: 24.000 δραχμές. . Εθνική Τράπεζα: 6.000 δραχμές. . Αδελφοί Καλόμοιροι: 2.000 δραχμές. . Ι. Μικρόπουλος: 2.000 δραχμές. . Ανώνυμος Κυρία: 4.000 δραχμές. . Κυρία Τ. Μ. Μαρίνου: 1.500 δραχμές. . Τράπεζα Αθηνών: 6.000 δραχμές. . Γ. Βλάχος: 2.650 δραχμές. . Αμερικανική Περίθαλψις Εγγύς Ανατολής: 57.750 δραχμές. . Αμερικανική Περίθαλψις Εγγύς Ανατολής έξοδα εγκαταστάσεως 3 τροφίμων: 6.000 δραχμές. . Παν. Γ. Μουστάκας έξοδα εγκαταστάσεως: 8.000 δραχμές. . Μάρκος Ι. Τυράκις έξοδα εγκαταστάσεως: 5.000 δραχμές. . Σταυρωτή Ι. Κουτουλάκι έξοδα εγκαταστάσεως: 6.000 δραχμές. . Νικόλαος Ι. Αναστασάκης έξοδα εγκαταστάσεως: 2.000 δραχμές. . Αλεξάνδρα Πελεκάνου έξοδα εγκαταστάσεως: 2.000 δραχμές. . Σύνολο: 227.856 δρχ. Στις 3 Απριλίου 1930 ο Τρύφων Νίνος, καθηγητής των τυφλών (τυφλός και ο ίδιος), ο οποίος από το 1924 ήδη έχει αποδυθεί σε αγώνα για τη δημιουργία και άλλων σχολείων για τυφλούς, απευθύνεται στον αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πρόεδρο του Οίκου Τυφλών, προκειμένου ο τελευταίος να πειστεί να κάμψει την πεισματική άρνηση της Ειρήνης Λασκαρίδου για ίδρυση και άλλου σχολείου, εισπράττοντας και την άρνηση του Μακαριωτάτου. ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
