Έχεις δίκιο φίλε. Συγγνώμη γιατί έκανα παραπληροφόρηση.
Στάλθηκε από το iPhone μου Χρηστος Κορομηλας 4 Ιουν 2016, 06:52, ο/η Kostas .D. Theodoropoulos <[email protected]> έγραψε: > Τα γεγονότα είναι ψυχρά όπως έχουν συμβεί. Η ήττα του 1897 ήταν ένα γεγονός. > Διπλή και τετραπλή είναι η ανάγνωση και διερεύνηση των αιτίων. > καλημέρες' > --Κώστας-- > > > -----Original Message----- From: Christos Koromilas Κορομηλάς > Sent: Saturday, June 04, 2016 6:18 AM > To: orasi mailing list > Subject: Re: [Orasi] Ο "ατυχής" Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 | Θέματα > Ελληνικής Ιστορίας > > Δεν νομίζω ότι μείναμε στην ίδια τάξη. > Όμως επειδή το κάθε γεγονός έχει τουλάχιστον διπλή ανάγνωση εσύ φροντίζεις να > προωθεις την δικιά σου Υποκειμενική όπως υποκειμενική είναι και η δικιά μου > άλλωστε. > > > > Στάλθηκε από το iPhone μου > > 3 Ιουν 2016, 10:05, ο/η Kostas .D. Theodoropoulos <[email protected]> έγραψε: > >> Αυτά παθαίνει όποιος εμφορείται από το πνεύμα της μεγάλης ιδέας. Και αντί να >> διδαχθούμε από αυτό μας το πάθημα ακολούθησαν και άλλα 3 και μείναμε στην >> ίδια τάξη. >> --Κώστας-- >> >> >> -----Original Message----- From: Christos Koromilas Κορομηλάς >> Sent: Friday, June 03, 2016 6:40 AM >> To: Α Ορασις >> Subject: [Orasi] Ο "ατυχής" Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 | Θέματα >> Ελληνικής Ιστορίας >> >> >> http://www.istorikathemata.com/2016/06/1897.html?m=1 >> >> Ο "ατυχής" Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 >> >> >> Η μάχη των Φαρσάλων >> γράφει ο Κωνσταντίνος Λινάρδος >> >> Πρόλογος >> Η είσοδος του 1897 έβρισκε την Ελλάδα σε εθνικιστικό αναβρασμό. Τα αιτήματα >> των Κρητικών για περισσότερα δικαιώματα , αντιμετωπίζονταν με σκληρότητα από >> την Οθωμανική κυβέρνηση , που δεν θα διστάσει να υποκινήσει ακόμη και σφαγές >> άμαχου πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις του νησιού και ιδιαίτερα στα Χανιά. Ο >> ερεθισμός στην κοινή γνώμη ήταν μεγάλος και ενισχυόταν ακόμη περισσότερο από >> την αντιπολίτευση και την Εθνική εταιρεία που απειλούσαν Κυβέρνηση και >> Βασιλιά αν δεν στεκόντουσαν στο ύψος των περιστάσεων… Η πολιτειακή ηγεσία >> γνώριζε ότι μια πολεμική σύγκρουση με την Οθωμανική αυτοκρατορία θα ήταν >> καταστροφική για τη χώρα , δεν είχε όμως το σθένος να αντισταθεί στη >> δημαγωγία και στις κραυγές. Έτσι αφέθηκαν να παρασυρθούν από τις >> δημοκοπικές φωνές , ελπίζοντας όπως και στο παρελθόν σε παρέμβαση των >> μεγάλων δυνάμεων που σε καμία περίπτωση δεν επιθυμούσαν διατάραξη του status >> quo. >> >> >> Μάλιστα λίγους μήνες μετά τον πόλεμο ο τότε διάδοχος και αρχιστράτηγος του >> ελληνικού στρατού στον πόλεμο, Κωνσταντίνος θα αποκαλύψει σε συνέντευξη ότι >> τελικά δεν πίστευε ότι θα γινόταν πόλεμος… >> << Δεν έχω ούτε εντροπήν ούτε ενδοιασμόν να σας πω ότι , όταν μετέβην εις >> την Θεσσαλίαν , δεν επίστευα ότι θα επολεμούσαμεν πράγματι >>. >> (Εκδοτική Αθηνών , Τόμος ΙΔ` 1881-1913, Σελ. 402). >> >> >> Η στρατιωτική σύγκριση των δύο Χωρών >> >> >> Ο τουρκικός στρατός υπερτερούσε λόγω μεγέθους αλλά και γιατί είχε >> προμηθευτεί από την Γερμανία αρκετά σύγχρονα για την εποχή όπλα. Έτσι μπορεί >> ακόμη να βασιζόταν στον παλαιό τύπο όπλων Μαρτίνι, είχε όμως και σύγχρονα >> επαναληπτικά τουφέκια Μάουζερ , καθώς και πυροβόλα Κρουπ . Αντίθετα ο >> ελληνικός στρατός βασιζόταν ακόμη στα παλαιά οπισθογεμή όπλα Γκρα. Οι >> Γερμανοί είχαν βοηθήσει και στην δημιουργία πυρήνα επιτελών αξιωματικών, >> στην οργάνωση καθολικής στρατολογίας , στην προπαρασκευή επιστράτευσης κλπ . >> Το σύνολο του τουρκικού στρατεύματος υπολογιζόταν σε 125.000 άνδρες, ενώ ο >> αρχικά συγκεντρωθείς στρατός στο θεσσαλικό μέτωπο, ανερχόταν σε 62.000 >> άνδρες, διηρημένος σε έξι μεραρχίες πεζικού και μία ιππικού με 190 πυροβόλα. >> Αντίστοιχα στο μέτωπο Ηπείρου , βρίσκονταν δύο μεραρχίες συνολικής δύναμης >> 29.000 αντρών με 25 πυροβόλα. Τον τουρκικό στρατό πλαισίωναν και μονάδες >> ατάκτων (κατά βάση Αλβανοί) , περίπου 11.000 , που χρησίμευαν κυρίως ως >> σώματα ανιχνευτών. >> >> Όμως αντίθετα με την ξηρά υστερούσαν στο ναυτικό , αφού τα πλοία τους παρά >> την υπεροχή τους σε εκτόπισμα, είχαν παλιότερη θωράκιση και μικρότερη >> ταχύτητα. Η Ελλάδα λόγω της ύπαρξης τριών νεώτερων θωρηκτών , είχε ένα >> συγκριτικό πλεονέκτημα στη θάλασσα , που όμως εξαιτίας διαφόρων προβλημάτων >> δεν θα αξιοποιηθεί. Από εκεί και πέρα τα προβλήματα στον ελληνικό στρατό >> ήταν αρκετά… Τα πυροβόλα Κρουπ κατά βάση 75 και 87 χιλιοστών υστερούσαν του >> αντίστοιχου τουρκικού , ενώ υπήρχαν ελλείψεις και στα μεταφορικά μέσα των >> πυροβόλων. >> >> Ελλείψεις ίππων υπήρχαν και στο ιππικό, τα σημαντικότερα όμως προβλήματα >> παρουσιάζονταν στο πεζικό κυρίως λόγω της απουσίας σοβαρού επιχειρησιακού >> σχεδίου και την έλλειψη επιστημονικής μόρφωσης των αξιωματικών. Τις ημέρες >> πριν τον πόλεμο παρουσιάστηκαν νέα προβλήματα που σχετίζονταν με την >> επιστράτευση , την επιμελητεία και την συνεννόηση τόσο μεταξύ των αρχηγείων >> των μονάδων όσο και στην επικοινωνία τους με το επιτελείο. Τελικά >> συγκροτήθηκε μια στρατιά από 45.000 περίπου άντρες, χωρισμένη σε δύο >> μεραρχίες με κάθε μεραρχία να περιλαμβάνει δύο ταξιαρχίες. >> >> >> Επίσης τελευταία στιγμή δημιουργήθηκε μια ανεξάρτητη ταξιαρχία που ανέλαβε >> να καλύψει το άκρο δεξιό του στρατεύματος στη Θεσσαλία . Την στρατιά >> ενίσχυαν 600 περίπου ιππείς και 96 πυροβόλα. Στο μέτωπο Ηπείρου η Ελλάδα >> θα παρατάξει μία μεραρχία αποτελούμενη από 12.000 στρατιώτες με 24 πυροβόλα >> , στην οποία κατά την διάρκεια του πολέμου θα προστεθούν 3.000 έφεδροι , >> κυρίως χωροφύλακες. Βέβαια η χώρα μας θα έπρεπε να αισθάνεται `` ασφαλής `` >> αφού τα ανταρτικά σώματα της Εθνικής εταιρείας όχι μόνο θα ξεσήκωναν τον >> υπόδουλο ελληνισμό , αλλά είχαν αναλάβει να καλύψουν και το αριστερό του >> ελληνικού στρατεύματος… Τα σώματα αυτά είχαν εξοπλιστεί και με τη βοήθεια >> της Κυβέρνησης , αφού είχε ενδώσει στις άφρονες φωνές (μεταξύ αυτών και >> μεγάλη μερίδα του ημερήσιου τύπου) που νόμιζαν ότι με μερικές ανταρτικές >> ομάδες θα μπορούσε η Ελλάδα να ικανοποιήσει τους εθνικούς της πόθους. >> Πάντως τις ημέρες πριν τον πόλεμο οι συχνές τους παρελάσεις στην Αθήνα εν >> μέσω πύρινων λόγων και άκρατων πανηγυρισμών δημιουργούσαν ένα κλίμα ευφορίας. >> >> Η έναρξη του πολέμου >> >> >> Ο κωνσταντίνος το 1914 >> Το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα αν και υπό επιτήρηση από τις μεγάλες δυνάμεις >> παρέμενε στην Κρήτη , ενώ οι ανταρτικές δυνάμεις θα εισβάλλουν σε Οθωμανικό >> έδαφος πετυχαίνοντας ήσσονος σημασίας επιτυχίες που όμως αρκούσαν για την >> συντήρηση θριαμβικού κλίματος. Ο Σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ θεωρώντας τα >> γεγονότα αυτά εισβολή , κάλεσε στις 4 Απριλίου τον Έλληνα πρεσβευτή για να >> του ανακοινώσει την διακοπή των διπλωματικών σχέσεων και την κήρυξη πολέμου. >> Έχοντας την άδεια του Σουλτάνου , ο Ετέμ Πασάς επικεφαλής του τουρκικού >> στρατεύματος , έδωσε εντολή στην 1η Μεραρχία να κινηθεί προς τα στενά του >> Ρεβενίου, στις 5η και 6η Μεραρχία να κινηθούν προς την διάβαση του Νεζερού >> και το κύριο σώμα στρατού προς την διάβαση της Μελούνας. >> >> Την ίδια στιγμή στο ελληνικό κοινοβούλιο πραγματοποιείται στις 6 Απριλίου , >> έκτακτη συνεδρίαση κατά την διάρκεια της οποίας εν μέσω χειροκροτημάτων και >> πανηγυρικού κλίματος ο Πρωθυπουργός Θεόδωρος Δηλιγιάννης ανακοίνωνε ότι η >> Ελλάδα θέλει την ειρήνη , αλλά αφού η Τουρκία κηρύσσει τον πόλεμο τον >> αποδεχόμεθα. Μάλιστα εν μέσω εκτεταμένων πανηγυρισμών και χειροκροτημάτων >> θα μιλήσει και για κατάληψη ορισμένων μεθοριακών φυλακίων. Τις επόμενες >> ημέρες όμως θα αρχίσει η δραματική προσγείωση , αφού σύμφωνα με την >> υπάρχουσα διάταξη ο στρατός ήταν διάσπαρτος σε όλο το μήκος της μεθορίου , >> χωρίς εφεδρείες αλλά και συγκέντρωση στρατιωτών στα ορεινά περάσματα. Έτσι >> οι ελληνικές δυνάμεις που είχαν αναλάβει την φύλαξη των κρίσιμων περασμάτων >> θα βρεθούν αντιμέτωπες με αρκετά ισχυρότερες δυνάμεις ,γεγονός που θα τις >> αναγκάσει παρά την σθεναρή αντίσταση τους σε υποχώρηση. >> >> >> Ο Αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος (διορίστηκε ένα μήνα πριν τον πόλεμο κατ’ >> απαίτηση της κυβέρνησης) είχε διατάξει την μεταφορά στρατιωτών στα κρίσιμα >> περάσματα , όμως τα πολυποίκιλα προβλήματα που είχε ο στρατός κατέστησαν >> ανέφικτη την έγκαιρη εκπλήρωση των εντολών. Η υποχώρηση αυτή όχι μόνο άνοιγε >> την δίοδο για την θεσσαλική πεδιάδα , αλλά εξαιτίας και της γραμμικής >> διάταξης , υπήρχε κίνδυνος να υπερφαλαγγιστεί σημαντικό μέρος του στρατού >> που παρέμενε στα σύνορα… Ο Κωνσταντίνος διέταξε την πάση θυσία διατήρηση των >> θέσεων που βρίσκονταν στην έξοδο των περασμάτων, όμως οι διοικητές των >> μονάδων θεωρώντας την εντολή ανεφάρμοστη , υποχώρησαν μονομερώς προς Δερελί >> και Καζακλάρ. >> >> >> Για το θέμα αυτό στην Εκδοτική Αθηνών (Τόμος ΙΔ’ Σελ. 136) αναφέρεται : >> >> << Βλέποντας την κρισιμότητα της καταστάσεως ο διάδοχος προσπάθησε να >> συγκεντρώσει τμήματα προς την έξοδο της Μελούνας , διατάσσοντας τον μεν >> Μαυρομιχάλη (διοικητή της 2ης Μεραρχίας) να σπεύσει στο Μάτι με όσες >> δυνάμεις είχε στην Γούνιτσα το δε Σμολένσκη (διοικητή της 3ης Ταξιαρχίας >> Μαυρομιχάλη) να κρατήσει άμυνα (στο δυτικό τομέα) . Το βράδυ συναντήθηκε στο >> Καζακλάρ με το Μαυρομιχάλη διατάσσοντας τον να αναλάβει την διεύθυνση των >> επιχειρήσεων επειδή ο Μακρής (διοικητής της 1ης Μεραρχίας) θεωρούσε ότι το >> στράτευμα έπρεπε να υποχωρήσει στη Λάρισα. Ο Μαυρομιχάλης συναντήθηκε με τον >> Μακρή που μόλις έλαβε γνώση της νέας διαταγής για επίθεση και αφού >> συσκέφθηκε με το Μαυρομιχάλη παρόντος και του Μαστραπά (διοικητή της 2ης >> Ταξιαρχίας Μακρή) , παρέδωσε τη διοίκηση στον τελευταίο , αναχωρώντας με το >> επιτελείο του για τη Λάρισα. Λίγο αργότερα ανέφερε στον διάδοχο ότι ύστερα >> από εκείνη την διαταγή δεν είχε θέση στη διοίκηση της Μεραρχίας , την οποία >> παρέδωσε στον Μαστραπά. Αλλά και ο ίδιος ο Μαυρομιχάλης είχε αποθαρρυνθεί. >> Προφανώς είχε επηρεασθεί από τον Μακρή και τον Μαστραπά που ήταν εναντίον >> κάθε επιθέσεως. Πάντως η πεισματική επιχειρηματολογία του Μακρή για >> υποχώρηση του στρατού στη Λάρισα , που τον οδήγησαν ως την εγκατάλειψη της >> θέσεως του Μεράρχου έπεισε τον Μαυρομιχάλη. >> >> Το πρωί της 10ης Απριλίου ο Μαστραπάς υπέβαλε αναφορά , δικαιολογώντας την >> μη εκτέλεση της διαταγής του διαδόχου για την εκδίωξη του εχθρού. Η αναφορά >> του βρισκόταν σε αντίθεση με τα όσα είχε εκθέσει μία ημέρα πριν. Στην >> αναφορά εκείνη έγραφε ότι ο εχθρός υποχωρούσε και δεν είχε ανάγκη >> ενισχύσεων. Ανέφερε επίσης για τις επιθετικές κινήσεις που διέταξε και τις >> οποίες ανέστειλε κατόπιν διαταγής του Μακρή. Στις 10 Απριλίου αντίθετα >> βεβαίωνε ότι ο εχθρός είχε ενισχυθεί τη νύχτα και οχυρωθεί στο Μάτι και στο >> Καρατσόλι βρίσκονταν ισχυρές δυνάμεις , οι οποίες όμως στην πραγματικότητα >> μόνο αργότερα συγκεντρώθηκαν, αλλά υποχώρησαν και πάλι >>. >> >> Αντίστοιχη στάση κράτησε και ο διοικητής της ανεξάρτητης Ταξιαρχίας >> Κακλαμάνος που διαπιστώνοντας μεγάλες ελλείψεις, θα αρνηθεί να εκτελέσει τις >> εντολές για επιθετική κίνηση προς Καρυά, αναφέροντας ότι η μεγαλύτερη ισχύς >> δυνάμεων του εχθρού καθιστούσε ανέφικτη κάθε σκέψη επίθεσης. Σε μια ύστατη >> προσπάθεια συγκράτησης του εχθρού αποφασίζεται η 3η ταξιαρχία Σμολένσκη να >> αποκρούσει τον εχθρό στο πέρασμα του Ρεβενίου που βρισκόταν δυτικά και δεν >> αντιμετώπιζε μεγάλη πίεση και ο υπόλοιπος στρατός να διευθυνθεί προς >> Καζακλάρ – Δελέρια … >> >> (Νικολάου Σπυρόπουλου `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` Σελ. 14-15). >> Όμως η μεταφορά των δυνάμεων δεν έγινε έγκαιρα με αποτέλεσμα οι εκεί >> ευρισκόμενες ελληνικές δυνάμεις να αντιμετωπίσουν το πρωί της 11ης Απριλίου >> την επίθεση σημαντικά ισχυρότερων εχθρικών δυνάμεων. >> >> Παράλληλα δεν έγιναν έγκαιρα και αντίστοιχες μεταφορές δυνάμεων από κοντινά >> σημεία που όμως δεν αντιμετώπιζαν την ίδια πίεση με αποτέλεσμα το απόγευμα >> της ίδιας ημέρας να γίνεται φανερό ότι η κρίσιμη θέση δεν μπορούσε να >> κρατηθεί άλλο. Η υποχώρηση άνοιγε τον δρόμο των τουρκικών στρατευμάτων προς >> τον θεσσαλικό κάμπο για αυτό και η κριτική προς όλες τις κατευθύνσεις ήταν >> σκληρή. >> >> >> >> Η εγκατάλειψη της Λάρισας >> >> >> Ο κίνδυνος κύκλωσης θα αναγκάσει τον υποστράτηγο Μακρή να διατάξει το βράδυ >> της 11ης Απριλίου γενική υποχώρηση προς Λάρισα. Όμως τα οργανωτικά >> προβλήματα και η έλλειψη ηθικού θα έχουν ως συνέπεια σε αρκετές μονάδες η >> υποχώρηση να μεταβληθεί σε άτακτη φυγή συμπαρασύροντας και τον ευρισκόμενο >> σε πανικό πληθυσμό της Λάρισας και των γειτονικών χωριών. Το ζήτημα της >> υποχώρησης του ελληνικού στρατού προκάλεσε έντονες διαφωνίες και εκατέρωθεν >> κατηγορίες που θα συνεχιστούν και μετά τον πόλεμο… Όμως η κατάσταση του >> υποχωρούντος στρατεύματος θα οδηγήσει σε νέες διαφωνίες και για το αν ο >> στρατός θα έπρεπε να υποχωρήσει προς Λάρισα ή Φάρσαλα… Ο διοικητής της 1ης >> Μεραρχίας Μακρής θεωρούσε ότι έπρεπε να υπάρξει αντίσταση στη Λάρισα, όμως ο >> αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος έκρινε ότι το πεδινό του μέρους και η κατάσταση >> του στρατού καθιστούσαν αναγκαία την υποχώρηση στα Φάρσαλα. >> >> Ο Αρχιστράτηγος θα στείλει το πρωί της 12ης Απριλίου τηλεγράφημα στην >> Κυβέρνηση πληροφορώντας την για την επικείμενη υποχώρηση αλλά και >> προτείνοντας της να ξεκινήσει άμεσα προσπάθειες για σύναψη ανακωχής … >> >> << Διετάχθη η υποχώρησις εφ απάσης της γραμμής . Η κατάστασις του >> στρατεύματος υπό πάσαν έποψιν είναι τοιαύτη , ώστε η μεν άμυνα εν Λαρίση >> αδύνατος , η δε υποχώρησις προς Φάρσαλον αμφίβολος , στρατιωτών ου μόνο >> τραπέντων εις φυγήν αλλά και λιποτακτούντων προς Βόλον και άλλας διευθύνσεις >> >>. >> >> Η απάντηση της Κυβέρνησης άφηνε στον Κωνσταντίνο την ευθύνη της απόφασης. >> >> << Εάν ο αρχηγός του εν Θεσσαλία στρατού κρίνει ότι η κατάστασις των >> στρατευμάτων είναι τοιαύτη, ώστε δεν είναι δυνατόν να μείνη εν Λαρίση , >> παρακαλείται να υποχωρήση εις Φάρσαλον >>. >> >> (Henri Turot `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` , Σελ 168) . >> >> >> Όμως δεν λείπουν και οι επικρίσεις προς τον Αρχιστράτηγο και το επιτελείο >> του για παραλείψεις , έλλειψη ενημέρωσης αλλά και εντολές από αναρμόδια >> τμήματα…Χαρακτηριστικό ήταν το έγγραφο που εστάλη από τον υπουργό >> στρατιωτικών Ν. Μεταξά (της υπό παραίτηση Κυβέρνησης Δηλιγιάννη) στο οποίο >> εκφράζει την απογοήτευση του τόσο για τον τρόπο με τον οποίο έγινε η >> υποχώρηση , όσο και γιατί ο ίδιος δεν είχε δώσει τέτοια εντολή… >> >> Αριθμός εγγράφου 31854 >> >> << Ημέτεροι εκτοπισθέντες εκ κορυφογραμμής από Τυρνάβου μέχρι Νεζερού και εκ >> των χωρίων Λυγαριάς και Καρατσόλ ηττήθηκαν εν τη πεδιάδι από Μάτι μέχρι >> Δελέρι Φυγή εν αποσυνθέσει εις Λάρισαν , όπου φυγάδες έφθανον από της 11ης >> μέχρι 2ας πρωινής .Εν Λαρίση ο στρατός ηδύνατο να ανασυσταθή και ν’ αμυνθή >> επί καιρόν , αλλά δυστυχώς διετάχθη εγκατάλειψις Λαρίσης και η άνευ διακοπής >> εξακολούθησις υποχώρησις εις Φάρσαλα παντός του στρατού Θεσσαλίας. Εις >> Λάρισαν εγκατελείφθησαν 14 πυροβόλα φρουρίου όπλα και πολεμικόν υλικόν. Ετέμ >> δεν εισήλθεν εις Λάρισαν , παρά μετά δύο ημέρας. Ηττήθημεν και εν Βελεστίνω. >> Τούρκοι βαδίζουσι Βόλον. Άπασα Θεσσαλία εκτός Φαρσάλων κατέχεται υπό εχθρού >> . Εν Ηπείρω ημέτεροι κύριοι Σαλαώρας , Φιλιππιάδος και απάσης της πεδιάδος >> Άρτης , κατέλαβον Πέντε Πηγάδια ανακτηθέντα πάλιν υπό Τούρκων >>. >> >> Αθήνα 17 Απριλίου 1897 , Ν. Μεταξάς >> >> (Εφημερίδα Εμπρός , φύλλο 13/03/1900 , Σελίδα 1 , κατά την συζήτηση του >> ζητήματος της γενικής διοίκησης του στρατού υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο). >> >> >> Πάντως είναι γεγονός ότι οι ελλείψεις και τα προβλήματα μάλλον δεν άφηναν >> πολλά περιθώρια. Ωστόσο στρατιωτικοί μελετητές σημειώνουν ότι η υποχώρηση >> ήταν μεν η μόνη λύση, μπορούσε όμως να γίνει με περισσότερη τάξη , ώστε και >> σημαντικό υλικό να μην χαθεί αλλά και ο άμαχος πληθυσμός να μην αφεθεί στην >> τύχη του. Το γεγονός αυτό επισημαίνεται και σε δραματικό άρθρο της >> εφημερίδας Εμπρός (φύλλο της 14ης Απριλίου 1897) όπου υπήρχαν καταγγελίες >> ότι δεν είχε εκπονηθεί σχέδιο υποχώρησης και ότι αυτή διετάχθη σχεδόν άμεσα >> με την εκτέλεση της με αποτέλεσμα να επακολουθήσουν σκηνές πανικού από τον >> αλλόφρονα πληθυσμό που έψαχνε την τελευταία στιγμή μέσα διαφυγής… Παράλληλα >> επισημαίνεται ότι με τον τρόπο που έγινε η υποχώρηση άφηνε εκτεθειμένα >> τμήματα που βρίσκονταν βορειότερα σε Τύρναβο και Ρεβένι. >> >> Ενώ η εφημερίδα Σκριπ (φύλλο της 24ης Μαρτίου 1898) , δημοσιεύει έκθεση του >> στρατιωτικού γαλλικού επιτελείου στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι >> εξαιτίας της άτακτης υποχώρησης εγκαταλείφθηκαν στη Λάρισα , ολόκληρο το >> υλικό ενός χειρουργείου , έξι τηλεβόλα Κρουπ , δύο πεδινά και δύο ορεινά >> πυροβόλα , δέκα χιλιάδες όπλα (Γκρα) , δύο χιλιάδες κιβώτια φυσιγγίων και >> επίσης πολεμοφόδια πυροβολικού , στολές , σκηνές , τρόφιμα και τα τοιαύτα… >> Ήταν πάντως ευτύχημα ο αργός ρυθμός με τον οποίο προχωρούσε το τουρκικό >> στράτευμα , γεγονός που θα εκνευρίσει και τους γερμανούς επιτελείς του, που >> γνώριζαν ότι αν κινούνταν γρηγορότερα θα μπορούσαν να υπερκεράσουν και κατ’ >> επέκταση να εγκλωβίσουν σημαντικό τμήμα του ελληνικού στρατού. Ο αξιωματικός >> της 3ης Ταξιαρχίας του Σμολένσκη , Μαστέλλος θα αναφέρει στα απομνημονεύματα >> του ότι είχε δοθεί εντολή για κάθε πέντε τουρκικές βολές το ελληνικό >> πυροβολικό να απαντάει με μία… >> >> >> >> Ενώ με πολύ γλαφυρό τρόπο περιγράφει την υποχώρηση: << Ημείς εβαδίζομεν >> ατάκτως , περίλυποι κεκμηκότες , περίφοβοι , βλασφημούντες , >> ελεεινολογούντες και αναλογιζόμενοι την θέσιν μας , σκότος ψηλαφητόν , >> στρατιώται πλείστον αλλ’ ουδείς είχεν τους ιδικούς του , διότι άλλοι έμεναν >> καθ’ οδόν και άλλοι προεχώρουν , εν γένει ήτο πανδαιμόνιον και ουδέν άλλο >> ηκούγετο εκ των 11.000 ανδρών ειμή ο κρότος των ποδών. Εν γένει τοιαύτη >> υποχώρησις εγένετο ώστε εάν ο εχθρός αντελαμβάνετο το ελάχιστον των >> συμβαινόντων και απέστελλε 200 ιππείς , ήθελε μας κατακόψει >>. Έτσι στις 13 >> Απριλίου εγκαταλείφθηκε η Λάρισα και το σύνολο του ελληνικού στρατού >> υποχώρησε στα Φάρσαλα. Παρουσιάζει όμως ενδιαφέρον και η ενθουσιώδης >> υποδοχή που επεφύλαξαν στον τουρκικό στρατό οι Μουσουλμάνοι αλλά και οι >> Εβραίοι κάτοικοι της πόλης. Σύμφωνα με την εφημερίδα Εμπρός οι δύο εθνότητες >> παρέμειναν στη πόλη βοηθώντας ποικιλοτρόπως τους Τούρκους και αν η στάση των >> μουσουλμάνων κατανοείται , προκαλεί αίσθηση η συμπεριφορά της εβραϊκής >> κοινότητας. Μάλιστα η εφημερίδα Εμπρός (φύλλο της 17ης Απριλίου 1897) >> ,αναφέρει ότι Εβραίοι κάτοικοι όχι μόνο φόρεσαν ξανά το φέσι αλλά έκλεψαν >> αρκετά εγκαταλελειμμένα μαγαζιά Ελλήνων της Λάρισας… >> >> Ο Henri Turot θα αναφέρει ένα ακόμα ενδιαφέρον περιστατικό που έλαβε χώρα >> κατά την εκκένωση της Λάρισας από τον άμαχο πληθυσμό. Συγκεκριμένα κάνει >> λόγο για στρατιώτες που έβγαλαν από βαγόνι τραίνου κόσμο ώστε να επιβιβαστεί >> ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος και η ακολουθία του… Αλλά καταγγέλλει ότι λίγο >> αργότερα θα επαναληφθεί η ίδια συμπεριφορά για να επιβιβαστούν αυτή τη φορά >> ορισμένοι αξιωματικοί του στρατού… Τότε Ιταλοί εθελοντές εκνευρισμένοι θα >> πυροβολήσουν το βαγόνι στο οποίο είχαν επιβιβαστεί οι αξιωματικοί , με >> αποτέλεσμα τον τραυματισμό ορισμένων…(Henri Turot `` Ο ελληνοτουρκικός >> πόλεμος του 1897 `` Σελ 169-170) . >> >> Το Ηπειρωτικό μέτωπο >> >> >> Την ίδια στιγμή στο μέτωπο της Ηπείρου ο ελληνικός στρατός βρισκόταν μεν σε >> Οθωμανικό έδαφος , αδυνατούσε όμως να προχωρήσει σε βάθος όχι μόνο γιατί >> μειονεκτούσε αριθμητικά αλλά και γιατί δεν έλειπαν τα οργανωτικά προβλήματα. >> Χαρακτηριστική εικόνα δίνει η εφημερίδα Εμπρός ( φύλλο 18ης Απριλίου 1897 , >> Σελ.3) που καταγγέλλει ότι 3.000 έφεδροι στο Μεσολόγγι είχαν φτάσει στα όρια >> στάσης , αφού η πλειοψηφία τους κοιμόταν στους δρόμους , στερούμενη >> σκεπασμάτων , οπλισμού και ιματισμού… Πάντως με την έναρξη του πολέμου το >> ελληνικό πυροβολικό κατόρθωσε να απωθήσει το αντίστοιχο τουρκικό δίνοντας >> την δυνατότητα στις δύο Ελληνικές ταξιαρχίες να προωθηθούν σε Οθωμανικό >> έδαφος , η μία με κατεύθυνση τα Γιάννενα και η άλλη προς Φιλιππιάδα την >> οποία και θα καταλάβει. Όμως η αποφασιστική μάχη που διεξήχθη στις 11 >> Απριλίου στα Πέντε Πηγάδια κατέληξε σε νίκη του τουρκικού στρατεύματος , >> αναγκάζοντας τον ελληνικό στρατό σε υποχώρηση μέχρι τους Κουμουτζάδες . >> >> Παράλληλα δεν επιτεύχθηκε ο βασικός στόχος της ναυτικής μοίρας που ήταν η >> κατάληψη του στρατηγικής σημασίας λιμανιού της Πρέβεζας, αν και για το σκοπό >> αυτό είχε προστεθεί στη μοίρα του Ιονίου και το θωρηκτό Σπέτσες. Σύμφωνα με >> την εκδοτική Αθηνών (Τόμος ΙΔ`, Σελ. 157) βασικές αιτίες για την αποτυχία , >> ήταν η έγκαιρη οχύρωση του λιμανιού , η έλλειψη συντονισμένης δράσης ανάμεσα >> σε πεζικό και ναυτικό και το γεγονός ότι ο βομβαρδισμός της πόλης έγινε από >> μακρινή απόσταση. Πάντως ούτε οι Τούρκοι διοικητές εκμεταλλεύτηκαν τα >> ελληνικά προβλήματα , με αποτέλεσμα μια γενικότερη αδράνεια και στασιμότητα >> που ανάγκασε τις κυβερνήσεις των δύο χωρών να προχωρήσουν σε διορθωτικά >> μέτρα. Έτσι θα αντικατασταθεί ο διοικητής της 1ης ταξιαρχίας Μπότσαρης , με >> τον συνταγματάρχη Μπαϊρακτάρη που κατέφτασε επικεφαλής ενός συντάγματος >> αστυνομίας , ενώ οι ταξιαρχίες αναδιοργανώνονται και γίνονται τρεις. >> >> >> Η κυβέρνηση επιθυμούσε διακαώς μια επιτυχία , ώστε να βελτιώσει την >> διαπραγματευτική της θέση και για το λόγο αυτό δίνει εντολή νέας εφόρμησης. >> Η επίθεση πραγματοποιείται , όμως ο ερχομός εχθρικών ενισχύσεων από τα >> Γιάννενα, ανέκοψε την πορεία της. Μάλιστα με την σειρά του ο τουρκικός >> στρατός αντεπιτίθεται και στις 2 Μαΐου επιτίθεται στο Γρίμποβο , για να >> αποκρουστεί με σημαντικές όμως απώλειες. Είναι χαρακτηριστικό ότι σαράντα >> αξιωματικοί και χίλιοι στρατιώτες σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν , ενώ μια >> χαρακτηριστική περίπτωση που δείχνει ότι δεν έλλειπε το φιλότιμο και ο >> ηρωισμός , είναι η περίπτωση του ταγματάρχη Παπαγιαννόπουλου που αν και >> τραυματίας από θραύσμα οβίδας που του έσπασε το μηρό , εκείνος επέμενε να >> επιστρέψει στην μάχη έστω και δεμένος πάνω σε άλογο , για να δεχτεί όμως >> μισή ώρα αργότερα μια σφαίρα κατάστηθα… >> >> (Henri Turot `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` Σελ 220) . >> >> >> Οι μεγάλες απώλειες οδηγούν στην απόφαση εγκατάλειψης της αριστερής όχθης >> του Άραξου , όμως σε κάθε περίπτωση η ανακωχή της 7ης Μαΐου βρήκε τα >> ελληνικά στρατεύματα να βρίσκονται έστω και οριακά σε Οθωμανικό έδαφος. Την >> ημέρα της ανακωχής έφτανε στο μέτωπο και ο συνταγματάρχης Νικόλαος Σμόλενιτς >> (πρώην υπουργός άμυνας) για να αντικαταστήσει τον διοικητή Θρασύβουλο Μάνο >> που κατά την επιστροφή του στην Αθήνα θα γίνει αντικείμενο έντονων >> αποδοκιμασιών από πολίτες . Στην Μάντουκα τον γιουχάισαν και τον >> πετροβόλησαν. Στο Τιτολίκο ένα οργισμένο πλήθος έσπασε τα τζάμια του >> βαγονιού του , ενώ ο ίδιος δεν τόλμησε να αποβιβαστεί στην Πάτρα , αλλά πήγε >> κατευθείαν στην Κόρινθο με μια μικρή σκούνα… (Henri Turot `` Ο >> ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` Σελ 213) . >> >> Η (μη) δράση του Ναυτικού >> >> >> Αδρανοποιημένο όμως ήταν και το Ναυτικό το οποίο θεωρητικά ήταν το ισχυρό >> όπλο της Ελλάδας. Ιδιαίτερα η βασική μοίρα του Αιγαίου έμεινε ουσιαστικά >> εκτός πολέμου , αφού το μόνο που καταγράφεται για αυτή , είναι ορισμένες >> επιδρομές στα παράλια της Πιερίας με στόχο την καταστροφή εχθρικών στρατώνων >> και εφοδίων. Φυσικό επακόλουθο της απραξίας ήταν η εκτόξευση >> αλληλοκατηγοριών, με ποιο εντυπωσιακή τη δήλωση του υπουργού Ναυτικών >> Νικόλαου Λεβίδη , ότι θα κατέβαλλε 10.000 δραχμές σε όποιον τον πληροφορούσε >> που βρισκόταν ο στόλος … Η φράση λεγόταν την στιγμή που η Λάρισα αφηνόταν >> στους Τούρκους με τον στόλο να παραμένει αδρανής στη Σκιάθο. Τελικά ο >> υπουργός θα πληροφορηθεί το σημείο που βρισκόταν ο στόλος του από τον >> σημαιοφόρο Κόκκορη που παράλληλα κατήγγειλε τον αρχηγό του στόλου για >> προδοσία… >> >> Το περιστατικό αυτό θα οδηγήσει τελικά στην απομάκρυνση του αρχηγού του >> στόλου Σαχτούρη, αλλά και την πειθαρχική τιμωρία του σημαιοφόρου. Όμως τα >> προβλήματα δεν έλειψαν και από την μοίρα Ιονίου . Μάλιστα μία επερώτηση >> βουλευτή στην βουλή , ζητούσε από την κυβέρνηση να διευκρινίσει αν αλήθευε >> το γεγονός ότι ο επικεφαλής της μοίρας του Ιονίου , Κριεζής δεν αρκείτο >> στις διαταγές του Υπουργού Ναυτικών αλλά απαιτούσε οδηγίες από τον υπασπιστή >> του Βασιλιά προκειμένου να εκτελέσει μια εντολή… Επιπλέον ο βουλευτής >> παρουσίασε και τηλεγράφημα στο οποίο ο Βασιλιάς έδινε την εντολή για πυρ >> εναντίον του εχθρού… Για την καταγγελία αυτή , η κυβέρνηση Δηλιγιάννη >> απάντησε ότι δεν το γνωρίζει και ότι μεταδίδει στην βουλή μόνο επίσημες >> ειδήσεις και δεν απαντά σε διαδόσεις… >> >> (Πολιτική ιστορία 1830-1920 , Σπύρου Μαρκεζίνη Τόμος Β’, Σελ.323). >> >> >> Για να μην επαναληφθούν παρόμοια φαινόμενα ο νέος υπουργός στρατιωτικών της >> κυβέρνησης Ράλλη , Ν. Τσαμαδός θα στείλει έγγραφο προς όλα τα αρχηγεία >> καθιστώντας τους σαφές ότι θα αναφέρονται στην κυβέρνηση και πουθενά αλλού… >> >> Αριθμός εγγράφου 32721 >> >> << Διαβιβάσατε Αρχηγόν Κρήτης κάτωθι τηλεγράφημα. >> >> Προς τα αρχηγεία Θεσσαλίας , Ηπείρου και Κρήτης >> >> Απαγορεύομεν υμίν αυστηρώς να ζητάτε οδηγία παρ’ άλλης εκτός του υφ’ ημάς >> Υπουργείου Αρχής , αλλ’ ουδέ να κοινοποιείτε εις άλλην αρχή όσα προς ημάς >> αναφέρητε >>. >> >> Εν Αθήναις 18 Απριλίου 1897 , Ν. Τσαμαδός >> >> (Εφημερίδα Εμπρός , φύλλο 13/03/1900 , Σελίδα 1 , κατά την συζήτηση του >> ζητήματος της γενικής διοίκησης του στρατού υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο). >> >> Πάντως η μοίρα Ιονίου θα καταφέρει να εξουδετερώσει τα εχθρικά φρουριακά >> κανόνια που βρίσκονταν μέσα στον Αμβρακικό κόλπο , δεν θα καταφέρει όμως να >> εκπληρώσει τον βασικό της στόχο που ήταν η κατάληψη της Πρέβεζας. >> >> Η υποχώρηση στην Θεσσαλία προκαλεί κυβερνητική μεταβολή >> >> Στην Αθήνα όταν αντί για προέλαση άκουσαν `` υποχώρηση για στρατηγικούς >> λόγους `` και αργότερα εγκατάλειψη της Λάρισας , έπεσαν από τα σύννεφα και >> αμέσως άρχισαν οι οργισμένες φωνές και όλοι τα έβαζαν με όλους … Σε αντίθεση >> όμως με τις φωνές πολλών η Εθνική εταιρεία επέλεξε την απόλυτη σιωπή >> αποφασίζοντας την αυτοδιάλυση της . Η μόνη παρουσία της θα είναι κάποια >> δίστηλα στον τύπο (π.χ. εφημερίδα Εμπρός , φύλλο της 30ης Απριλίου 1897 , >> Σελ.3) στα οποία ανακοίνωνε την αυτοδιάλυση της με παράλληλη πρόσκληση στην >> πολιτεία να αναλάβει τη διαχείριση της. Στο τέλος της χρονιάς θα διαλυθεί >> και επίσημα , αφήνοντας στην σκοπευτική εταιρεία , 210.657 δραχμές που είχαν >> μαζευτεί από εισφορές και εράνους. >> >> (Πολιτική ιστορία 1830-1920 , Σπύρου Μαρκεζίνη , Τόμος Β’ , Σελ.341). >> >> >> >> Δημήτριος Ράλλης >> Η υποχώρηση θα αναγκάσει Βασιλιά και Κυβέρνηση να ξεκινήσουν τις πρώτες >> βολιδοσκοπήσεις προς τις μεγάλες δυνάμεις για ανακωχή που όμως θα >> προσκρούσουν πρωτίστως στην Γερμανική αδιαλλαξία που για σειρά λόγων >> επιθυμούσε την περαιτέρω ταπείνωση της Ελλάδας. Την ίδια στιγμή στην Αθήνα >> και σε άλλες πόλεις , διογκώνεται το κύμα οργής που έψαχνε να βρει αιτίες >> και εξιλαστήρια θύματα για την υποχώρηση. Ενώ η αντιπολίτευση και κυρίως ο >> βουλευτής Αττικής Δημήτριος Ράλλης , (σαν να μην ήταν εκείνος που >> πλειοδοτούσε για την ανάληψη πολεμικών ενεργειών) βυσσοδομούσε εναντίον της >> κυβέρνησης θεωρώντας την αποκλειστικά υπεύθυνη για τα χάλια της χώρας , >> ζητώντας την άμεση παραίτηση της. Σε μια απέλπιδα προσπάθεια μετατόπισης >> ευθυνών η κυβέρνηση , αποφασίζει την ανάκληση του συνταγματάρχη Σαπουντζάκη >> αρχηγού του επιτελείου του στρατού Θεσσαλίας , διορίζοντας στη θέση του τον >> ομοιόβαθμο του Σμολένσκη. Η απόφαση αυτή προκαλεί την αντίδραση του διαδόχου >> και αρχηγού του στρατού, που με την σειρά του θα ζητήσει (χωρίς να το >> πετύχει ) την αντικατάσταση των Μακρή, Μαστραπά, Αντωνιάδη και Ζαφειρόπουλου. >> (Μαυρίκιου Γονζάγα `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897, Σελ. 128). >> >> >> Το κλίμα ανάμεσα σε πολιτική και στρατιωτική ηγεσία βάραινε επικίνδυνα , >> όπως και το αντιδυναστικό ρεύμα , με τον Βασιλιά Γεώργιο να ανησυχεί τόσο >> για το θρόνο όσο και για την ζωή του ίδιου και των μελών της οικογένειας >> του. Μέλη της Βασιλικής οικογένειας δεν τολμούσαν να επισκεφθούν ούτε >> ασθενείς στρατιώτες σε νοσοκομεία ενώ λόγο του φόβου ζημιών οι φωτογραφίες >> τους είχαν αποσυρθεί από παντού… (Αργότερα το 1898 στην περιοχή Αναλάτου θα >> γίνει από δύο πολίτες, αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας σε βάρος του βασιλιά >> και της κόρης του Μαρίας. Μάλιστα εξαιτίας αυτού του γεγονότος χτίστηκε στη >> Λεωφόρο Συγγρού , η γνωστή εκκλησία του Αγ. Σώστη , στην οποία δόθηκε αυτό >> το όνομα, επειδή τα μέλη της βασιλικής οικογένειας που δέχτηκαν την επίθεση >> , σώθηκαν). Έτσι σε μια προσπάθεια αλλαγής του κλίματος προσπαθεί να πείσει >> τον Δηλιγιάννη ότι την δεδομένη στιγμή το καλύτερο για τη χώρα (σημείωση : >> και το στέμμα) θα ήταν η παραίτηση της Κυβέρνησης του…Ο Δηλιγιάννης όμως >> ακριβώς για να μην γίνει το εξιλαστήριο θύμα αρνιόταν και τελικά ύστερα από >> συζητήσεις δύο ημερών θα δεχθεί να αποχωρήσει με τον όρο όμως ότι αυτή η >> αποχώρηση θα βαφτιζόταν αντικατάσταση. >> >> (Πολιτική ιστορία 1830-1920 , Σπύρου Μαρκεζίνη Τόμος Β’ , Σελ.326-327). >> >> >> Στις 19 Απριλίου θα σχηματιστεί η νέα κυβέρνηση με Πρωθυπουργό τον Δημήτριο >> Ράλλη , στην οποία χάριν του εθνικού συμφέροντος , θα συμμετάσχει σχεδόν το >> σύνολο και της υπόλοιπης αντιπολίτευσης. Για την ίδια αιτία η νέα κυβέρνηση >> θα πάρει και ψήφο εμπιστοσύνης (ανοχής) από την βουλή . Ο Ράλλης θα >> υποσχεθεί αναδιοργάνωση του στρατού και επίτευξη έντιμου συμβιβασμού. >> >> Μάλιστα εκμεταλλευόμενος δημοκοπικά τις επιτυχίες της 3ης ταξιαρχίας >> Σμολένσκη στο Βελεστίνο (επί μία εβδομάδα θα καταφέρει να συγκρατήσει >> υπέρτερες εχθρικές δυνάμεις) , δεν θα διστάσει να υποσχεθεί και αντιστροφή >> του κλίματος. >> >> >> >> Η ταξιαρχία Σμολένσκη σώζει την τιμή του Ελληνικού στρατού >> >> >> Σμολέσκη >> Με την υποχώρηση στα Φάρσαλα , η 3η ταξιαρχία μετέβη στο Βελεστίνο ώστε μαζί >> με το δεξιό του ελληνικού στρατού να καλύψει και τον Βόλο συν τοις άλλοις >> και γιατί από εκεί γινόταν η τροφοδοσία και οι μετακινήσεις του στρατού. Ο >> Ετέμ Πασάς νομίζοντας ότι το Βελεστίνο έχει εγκαταλειφθεί στέλνει μεραρχία >> ιππικού για να καταλάβει τον Βόλο. Ήδη όμως στην περιοχή είχαν καταφτάσει >> μονάδες της ελληνικής ταξιαρχίας που θα την εξαναγκάσουν σε υποχώρηση. Το >> απόγευμα της 17ης Απριλίου , οι εχθρικές δυνάμεις ενισχυμένες με ένα >> σύνταγμα πεζικού και μία ορειβατική πυροβολαρχία, θα επιχειρήσουν νέα >> επίθεση που όμως θα αποκρουσθεί, όπως και η νέα επίθεση που θα εκδηλωθεί την >> επόμενη μέρα. Οι Τούρκοι αναδιοργανώνονται και στις 23 Απριλίου επιχειρούν >> νέα επίθεση που όμως και αυτή θα αντιμετωπισθεί επιτυχώς. Την επόμενη όμως >> ημέρα θα καταφέρουν να καταλάβουν ορισμένους λόφους στο αριστερό άκρο της >> ελληνικής ταξιαρχίας. >> >> Έτσι και με δεδομένο ότι ο ελληνικός στρατός ήδη υποχωρούσε από τα Φάρσαλα , >> αποφασίστηκε η υποχώρηση της ταξιαρχίας προς Αλμυρό. Μια εικόνα του >> ελληνικού στρατού που βρισκόταν στο Βελεστίνο δίνουν και τα απομνημονεύματα >> του Μαστέλου που υπηρετούσε σε αυτή την ταξιαρχία και όπου αναφέρει ότι >> μεταξύ άλλων προβλημάτων το ιππικό ήταν εξαφανισμένο και το πυροβολικό >> ακίνδυνο , καταλήγοντας : >> >> << Και είτα μετέβην εις την διμοιρίαν μου ελεεινός και τρισάθλιος εκ του >> κόπου , λάσπης και κρότου των πυροβόλων και όπλων , οι δε στρατιώται >> διεμαρτύροντο λέγοντες ότι είναι εκτός μάχης , διότι εκτός των άνω (σημ: >> προβλήματα τροφοδοσίας) και τα όπλα των έχουσι γεμίσει από χώμα αλλά που >> αντικατάστασις !!! >>. >> >> Η κατάληψη του Βελεστίνου και των γύρω περιοχών θα συνοδευτεί από εκτεταμένο >> πλιάτσικο και πυρπολήσεις , στις οποίες θα πρωτοστατήσουν τα αλβανικά σώματα >> των ατάκτων που χρησιμοποιούντο από τον τουρκικό στρατό ως σώματα >> ανιχνευτών. (Μαυρίκιου Γονζάγα `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` Σελ. >> 150). Σύμφωνα μάλιστα με καταγγελίες της εφημερίδας Εμπρός (φύλλο της 28ης >> Απριλίου 1897 , Σελ.2), τουρκικά σώματα (ή πιθανότατα και εδώ σώματα >> ατάκτων) , δεν θα διστάσουν να κάψουν ζωντανούς Έλληνες τραυματίες που >> πιάστηκαν αιχμάλωτοι… >> >> Την ίδια ημέρα μέσα σε βαρύ κλίμα υποχωρούσε από τα Φάρσαλα και η κύρια >> δύναμη του ελληνικού στρατού. Οι ελληνικές δυνάμεις στις 23 Απριλίου >> δέχτηκαν την επίθεση πέντε τουρκικών μεραρχιών, που τις ανάγκασαν σε >> υποχώρηση σε όλη την γραμμή του μετώπου. Στο ελληνικό επιτελείο υπήρχε >> αρχικά η πρόθεση να κρατηθεί η θέση και την επόμενη μέρα , όμως προ του >> κινδύνου υπερφαλαγγισμού τελικά θα αποφασισθεί η υποχώρηση προς την ποιο >> οχυρή θέση του Δομοκού. Ο διάδοχος δικαιολογώντας την υποχώρηση ανέφερε στο >> υπουργείο : >> >> << Μετά την χθεσινήν ανακοίνωσιν μου ήλπιζον ότι θα ηδυνάμην να επαναλάβω >> σήμερον πρωίαν τον αγώνα. Ατυχώς περί το μεσονύκτιον νέαι δυνάμεις ενίσχυσαν >> τον εχθρόν και ήρξατο πλησιάζων τας θέσεις μας εις μικροτάτην απόστασιν και >> περιβάλλων την τοποθεσίαν της 1ης Μεραρχίας , συνάμα επαπειλών σπουδαίως και >> το αριστερό ημών. Ένεκα της κοπώσεως των στρατευμάτων, της υπεροχής του >> εχθρού και της ελλείψεως τροφών και επαρκών πολεμοφοδίων , φοβούμενοι συνάμα >> μη συμβή τι, όπερ ήθελε καταστρέψει εντελώς το στράτευμα , διέταξα περί την >> 2πμ. την υποχώρησιν , εκτελεσθείσα εν καλή τάξει.. Ενεκατεστάθημεν ενταύθα, >> η ενταύθα θέσις δίδει κάποιαν πεποίθησιν εις το στράτευμα. Παρακαλώ >> εφοδιάσατε μας με τροφάς , το στράτευμα υποφέρει και η έλλειψις των καθιστά >> τούτο εντελώς στάσιμον >>. (Εκδοτική Αθηνών , Τόμος ΙΔ` 1881-1913, Σελ. 148). >> >> >> Φυσικό επακόλουθο της νέας υποχώρησης ήταν η εγκατάλειψη και του Βόλου με >> αποτέλεσμα την δημιουργία σκηνών πανικού. Πάντως από τους πρώτους που >> φρόντισαν να εγκαταλείψουν τη πόλη ήταν ο δήμαρχος και ο στρατιωτικός >> διοικητής με αποτέλεσμα τον συντονισμό των ενεργειών διάσωσης να τον >> αναλάβουν μέχρις ενός σημείου, οι ξένοι πρόξενοι … Αρκετός κόσμος >> φυγαδευόταν με πλοιάρια , όμως επειδή ορισμένοι βαρκάρηδες ζητούσαν να >> πληρωθούν , θα χρησιμοποιηθούν τελικά βάρκες του στρατού… (Henri Turot `` Ο >> ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` , Σελ 186) . Ωστόσο η είσοδος του >> τουρκικού στρατού στον Βόλο δεν συνοδεύτηκε από καταστροφές, ενώ ο >> αρχιστράτηγος Ετέμ Πασάς , προέτρεπε τους εναπομείναντες κατοίκους να >> ανοίξουν κανονικά τα μαγαζιά τους. Το γεγονός αυτό οφείλεται εν πολλοίς και >> στους ξένους πρόξενους που έγκαιρα τον είχαν ενημερώσει για την αποχώρηση >> του ελληνικού στρατού. Έτσι ο Ετέμ απέστειλε δύο μόνο τάγματα ως φρουρά για >> τον έλεγχο της πόλης. >> >> (Νικολάου Σπυρόπουλου `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 `` Σελ.24). >> >> Η μάχη του Δομοκού και η νέα υποχώρηση >> >> Η νέα υποχώρηση δημιούργησε τα πρώτα μεγάλα προβλήματα στην νέα κυβέρνηση , >> αφού οι πιθανότητες έντιμου συμβιβασμού απομακρύνονταν αρκετά. Έτσι ήταν >> υποχρεωμένη να δεχτεί τις αξιώσεις των ισχυρών που μεταξύ άλλων ζητούσαν την >> απομάκρυνση του ελληνικού στρατού από την Κρήτη , την απόρριψη της ένωσης >> και την εν λευκώ εξουσιοδότηση τους για τους όρους της ανακωχής. Πως όμως ο >> Ράλλης θα έπαιρνε τέτοιες αποφάσεις όταν πριν από λίγες ακόμη μέρες >> αποκαλούσε προδότη της πατρίδας αυτόν που θα απέσυρε το στρατό από την >> Κρήτη; Ωστόσο η δύσκολη θέση στην οποία βρισκόταν , θα τον αναγκάσει τελικά >> να αποδεχτεί τις Γερμανικές αξιώσεις. Το γεγονός αυτό έχει ως συνέπεια την >> κάμψη των αντιρρήσεων της Γερμανίας και την αποστολή πρεσβευτικού διαβήματος >> στην Τουρκία και τον Σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ. >> >> >> >> Όμως ο χαρακτήρας του διαβήματος αυτού (ίσως και εσκεμμένα ) είχε >> περισσότερο παρακλητικό χαρακτήρα με αποτέλεσμα την διπλωματική άρνηση της >> Οθωμανικής κυβέρνησης που προσπαθούσε να εκμεταλλευτεί την υπάρχουσα >> κατάσταση… Πάντως κάνοντας γνωστές τις προθέσεις της επιθυμούσε να >> διεξαχθούν απευθείας διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα , να της επιστραφεί η >> Θεσσαλία , η Ελλάδα να πληρώσει πολεμική αποζημίωση 10.000.000 τουρκικών >> λιρών και να υπάρξει κατάργηση ορισμένων προνομίων του ελληνισμού της >> Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι όροι αυτοί θεωρούντο σκληροί από την ελληνική >> κυβέρνηση που ήλπιζε να ανακόψει την τουρκική προέλαση, ώστε να διεκδικήσει >> κάτι καλύτερο. Αποτέλεσμα αυτού ήταν να υπάρξουν κυβερνητικές παρεμβάσεις >> και σε αμιγώς στρατιωτικά ζητήματα , πρακτική που θα αυξήσει τις εντάσεις >> και τα προβλήματα. Ο Ράλλης και ο υπουργός στρατιωτικών Τσαμαδός πίεζαν για >> ανακατάληψη της δυτικής Θεσσαλίας (Τρίκαλα- Καρδίτσα) με παραβολή σχεδίων >> και προτάσεων τα οποία κρίνονταν ως ατελέσφορα από τον Κωνσταντίνο που >> θεωρούσε ως ύψιστη προτεραιότητα την απόκρουση των Τούρκων στο Δομοκό. >> >> Για το λόγο αυτό καλούσε τον Σμολένσκη να αφήσει ένα σύνταγμα από την >> ταξιαρχία του στην περιοχή που βρισκόταν (Βόρειος Ευβοϊκός κοντά στα παράλια >> ) όπου το ορεινό του εδάφους σε συνδυασμό με την συνδρομή των πυροβόλων του >> ναυτικού θα μπορούσε να συγκρατήσει την εκεί εκδηλούμενη τουρκική επίθεση , >> ενισχύοντας το δεξιό του στρατεύματος στο Δομοκό όπου σύμφωνα με τις >> εκτιμήσεις του θα αντιμετώπιζε ισχυρή επίθεση. Όμως ο Σμολένσκης ανέφερε ότι >> θα δεχόταν να ενισχύσει το υπόλοιπο στράτευμα στο Δομοκό μόνο αν γινόταν >> αντικατάσταση της ταξιαρχίας του, απειλώντας σε διαφορετική περίπτωση ακόμη >> και με παραίτηση…Ο Κωνσταντίνος θα επικοινωνήσει με τον υπουργό εθνικής >> άμυνας για να συνετίσει τον συνταγματάρχη , όμως προς έκπληξη του ο υπουργός >> που ήδη έχει μιλήσει με τον Σμολένσκη θα αρνηθεί , γεγονός που θα προκαλέσει >> την δυσαρέσκεια του … Αποσπάσματα των συνομιλιών που έδειχναν ανάγλυφα το >> κλίμα που επικρατούσε στα ανώτερα κλιμάκια της χώρας παρουσιάζει ο ιστορικός >> Γεώργιος Ασπρέας (τόμος Β’ σελ.268-269) από φακέλους των αρχείων του >> κράτους : >> >> Απάντηση συνταγματάρχη Σμολένσκη στον Αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο >> >> << Καθημερινώς προφυλακαί μου συμπλέκονται, συνεπώς εντεύθεν επιτεθήσεται ο >> εχθρός , δύναμαι να έλθω και πολεμήσω παρά τω πλευρώ Αρχηγού εάν >> αντικατασταθή η όλη Ταξιαρχία μου δι άλλου σώματος . Διατάξατε >>. >> >> Επικοινωνία συνταγματάρχη Σμολένσκη με Υπουργό Άμυνας Τσαμαδό. >> >> << Σμολένσκης προς υπουργικό συμβούλιο : << Η Α.Β.Υ. ο διάδοχος με καλεί να >> μεταβώ και πολεμήσω παρά τω πλευρώ Αυτού παραλαμβάνων δύναμιν Ταξιαρχίας >> πλην ενός Συντάγματος και καταλαμβάνων στενόν Γούρας και Σάββα βρύσι >> (Δίβρης) και με υπόλοιπον πλησιάσω δεξιόν. Επειδή αι προφυλακαί μου >> συμπλέκονται καθημερινώς και γίνεται συγκέντρωσις Τουρκικού στρατού , η >> επίθεσις γενήσεται εντεύθεν. Συνεπώς επειδή διαβλέπω ότι εκ Αρχηγείου >> ζητείται η αποσύνθεσις της Ταξιαρχίας , ή να μεταβώ μεθ’ όλης δυνάμεως , >> άλλως γίνη δεκτή παραίτησις μου>>. >> >> Απάντηση Υπουργού Άμυνας Τσαμαδού με την έγκριση του Πρωθυπουργού Ράλλη. >> >> << Να μείνετε εις θέσιν σας , παρακαλούμεν >>. >> >> Συνομιλία Αρχιστράτηγου Κωνσταντίνου με Υπουργό Άμυνας Τσαμαδό. >> >> << Κωνσταντίνος προς Τσαμαδό : Σμολένσκη ετηλεγράφησα , επειδή εχθρός >> συγκεντρούται κατά μέτωπον Δομοκού , και επιτεθήσεται εντεύθεν , ν’ αφήση έν >> Σύνταγμα εις Κεφάλωσιν και μεθ’ υπολοίπου δυνάμεως πλησιάση δεξιόν, φρονών >> ότι ο εχθρός δεν θα επιτεθή δια Κεφαλώσεως , διότι εκτός ανωμάλου θέσεως , >> υπάρχει και στόλος εκεί. Πλην αρνείται , ως φαίνεται , και παρακαλώ να τον >> διατάξηται να συμμορφωθή με διαταγήν μου >>. >> >> << Τσαμαδός προς Κωνσταντίνο : Επιτρέψατε Υψηλότατε να έχω εναντίαν γνώμην , >> ο εχθρός συγκεντρώνεται εκείθεν και η επίθεσις εκείθεν γενήσεται >>. >> >> >> >> << Κωνσταντίνος προς Τσαμαδόν : Πως γενήσεται εκείθεν , αφού συγκέντρωσις >> γίνεται εντεύθεν και εντεύθεν έχει τα μέσα να προελάση >>. >> >> >> >> << Τσαμαδός προς Κωνσταντίνο : Και πάλιν επιτρέψατε , Υψηλότατε , να έχω >> εναντίαν γνώμην >>. >> >> >> >> << Κωνσταντίνος προς Τσαμαδόν : Καλώς , πλην ο πόλεμος δεν διευθύνεται από >> τας Αθήνας , αλλά από το πεδίον της μάχης >>. >> >> Η εχθρική επίθεση στον Δομοκό θα πραγματοποιηθεί τελικά σε όλο το μήκος της >> ελληνικής γραμμής το πρωί της 5ης Μαΐου, με προφανή στόχο την δημιουργία >> ρήγματος που θα εξανάγκαζε τον ελληνικό στρατό σε νέα υποχώρηση. Η ελληνική >> πλευρά είχε τοποθετήσει στην αριστερή πλευρά την 5η Ταξιαρχία, στο κέντρο >> την 4η ταξιαρχία , στο δεξιό την 2η ενώ είχε κρατήσει σε εφεδρεία την 1η. >> Γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι το κύριο βάρος των εχθρικών επιθέσεων >> εκδηλωνόταν προς το κέντρο και την δεξιά πλευρά του ελληνικού στρατού Ο >> διοικητής της 4ης ταξιαρχίας Μαυρομιχάλης , εκτιμώντας ότι δέχεται επίθεση >> τουλάχιστον 20.000 στρατιωτών γρήγορα θα ζητήσει ενισχύσεις. Έτσι ένα >> σύνταγμα της 1ης ταξιαρχίας αποστέλλεται σε αυτόν , γεγονός που βοηθά την >> απόκρουση των εχθρικών επιθέσεων. Την ίδια στιγμή τα δύο άκρα του ελληνικού >> στρατού έστω και με δυσκολίες κρατάνε τις θέσεις τους. Μάλιστα το ελληνικό >> αριστερό γύρω στις 3.30 το απόγευμα εκμεταλλευόμενο κενά του αντίπαλου >> στρατού θα τον αναγκάσει σε υποχώρηση τριών χιλιομέτρων. >> >> >> Τις θέσεις του με μεγάλο όμως τίμημα θα καταφέρει να κρατήσει μέχρι το >> απόγευμα και το ελληνικό κέντρο. Μάλιστα θα τραυματιστεί και ο διοικητής >> Μαυρομιχάλης που θα αντικατασταθεί, ενώ αρκετά πυροβόλα είχαν αχρηστευθεί. >> Τα πρώτα όμως ρήγματα στην ελληνική άμυνα δημιουργήθηκαν τελικά γύρω στις >> τέσσερις το απόγευμα στην δεξιά πλευρά που δεχόταν νέα ισχυρή εχθρική >> επίθεση. Το ελληνικό αρχηγείο όταν πληροφορήθηκε τον κίνδυνο διάσπασης της >> άμυνας , έδωσε εντολή να ενισχυθεί το ελληνικό δεξιό , με ένα τάγμα της 1ης >> ταξιαρχίας, όταν όμως αυτό έφτανε γύρω στις έξι το απόγευμα τα πάντα είχαν >> τελειώσει...Γύρω στις 6.40μμ ο διοικητής της 2ης ταξιαρχίας Μαστραπάς >> τηλεγραφούσε στον Μακρή : << Εξ όλων σημείων υποχώρησις . Έσπευσα εις >> Καρατσάλι να κρατήσω. Δεν ηδυνήθην. Υποχωρώ, ας σπεύσουσιν προς ενίσχυσιν >> μου >>. >> >> (Εκδοτική Αθηνών , Τόμος ΙΔ` 1881-1913, Σελ. 150). >> >> >> Η κατάσταση ήταν κρίσιμη αφού μια νέα υποχώρηση του ήδη ευρισκόμενου σε >> αναβρασμό στρατού θα δημιουργούσε στρατιωτικό αλλά και πολιτικό αδιέξοδο… >> Όμως οι αναφορές του ταξίαρχου Μαστραπά ήταν απελπιστικές, γεγονός που >> ανάγκασε το ελληνικό αρχηγείο να πληροφορήσει την κυβέρνηση για την ανάγκη >> άμεσης εγκατάλειψης του Δομοκού… Γύρω στις 9 το βράδυ ερχόταν στο αρχηγείο >> και η απάντηση του Πρωθυπουργού που με βαριά καρδιά έδινε την άδεια για τη >> νέα υποχώρηση. << Θέλετε υποχωρήσει αλλ’ η υποχώρησις δέον να γίνει κατά το >> εφικτόν εν τάξει , ώστε να δυνηθήτε να σταματήσετε τον στρατόν επί της >> Όθρυος και αμυνθήτε , καταλαμβάνοντας διαβάσεις Δερβέν Φούρκας –Καρυάς – >> Γιανιτσούς – και λοιπάς και ει δυνατόν τας υπωρείας Δαουκλή. Εκ Λαμίας >> θέλουσι πεμφθεί κατά το εφικτόν σώματα ένοπλα όπως υποστηρίξωσιν υμάς. >> Ειδοποιήσατε τηλεγραφικώς ταξίαρχον 3η μεραρχίας περί της υποχωρήσεως . >> Παραγγείλατε δε αυτώ τα σημεία , προς υμετέρα υποχώρησις , ίνα πράξη , ως >> ήθελεν εγκρίνει ,ποιούμενος χρήσιν και του στόλου προς διευκόλυνσιν της 3ης >> ταξιαρχίας. Θέλομεν ειδοποιήσει και εντεύθεν >>. >> >> (Εκδοτική Αθηνών , Τόμος ΙΔ` 1881-1913, Σελ. 152). >> >> Υποχώρηση στις Θερμοπύλες και η κατάπαυση του πυρός >> >> Η αποχώρηση από τον Δομοκό προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση , αφού αφενός υπήρχε >> η ελπίδα ότι θα μπορούσε εκεί να σταματήσει η υποχώρηση , αφετέρου θα έδινε >> την δυνατότητα στην ελληνική κυβέρνηση να προβάλλει μια κάποια έστω >> αντίσταση στους όρους των διαπραγματεύσεων αλλά φευ!! Παράλληλα το χαμηλό >> ηθικό είχε ως συνέπεια , η νέα υποχώρηση να πραγματοποιηθεί με αρκετή αταξία >> , που ενισχυόταν από τις ελλείψεις σε τρόφιμα και σκηνές που ήταν αρκετές >> και τα έντονα προβλήματα δυσεντερίας. Επόμενο σημείο αμύνης ήταν το βουνό >> Όθρυς , με την 1η μεραρχία Μακρή να αναλαμβάνει την φύλαξη της στενωπού >> Δερβέν Φούρκας , γεγονός που θα βοηθούσε το υπόλοιπο στράτευμα να >> τοποθετηθεί έγκαιρα στην νέα αμυντική θέση. Οι Τούρκοι όπως και στη Λάρισα >> δεν θα αντιληφθούν αμέσως την ελληνική υποχώρηση, όμως σειρά λαθών θα έχουν >> σαν αποτέλεσμα την εκδίωξη της 1ης Μεραρχίας από την στενωπό Δερβέν Φούρκας >> , αναγκάζοντας τον ελληνικό στρατό να στραφεί προς το στενό των Θερμοπυλών… >> >> >> >> Για το θέμα ο Μαυρίκιος Γονζάγα αναφέρει : >> >> << Ο Μακρής δεν κατέλαβε τας προς μάχην θέσεις αυτού, καίτοι εγνώριζε δια >> του ιππικού ότι ο εχθρός εθεάθη. Αντί τούτου , εζήτησε διαταγάς αλλά τας >> εζήτησε βραδέως , ώστε τα ελληνικά στρατεύματα καταλαμβάνοντα τας θέσεις των >> περί τας 3μμ, έσχον την δυσάρεστον έκπληξιν να ίδωσι τους Τούρκους σχεδόν >> όπισθεν αυτών. Ο διοικητής του 3ου συντάγματος του πυροβολικού υπήρξεν >> ωσαύτως αφορμή της ελλείψεως της συνδρομής των πεδινών πυροβολαρχιών (το >> πεδινό πυροβολικό δεν μετείχε του αγώνα διότι ο διοικητής του είχε συνεχίσει >> την προς Λαμία πορεία…). Τέλος ο ρηθείς Στρατηγός Μακρής διέταξε την >> εγκατάλειψη της θέσεως , ήτις θα ηδύνατο έτι επί πολύ να κρατηθή και >> επαναλαμβάνων το λάθος της 11ης Απριλίου διέταξε νυκτερινήν υποχώρησιν , >> ήτις εξώθησεν εις το έπακρον την θλιβεράν κατάστασιν >>. >> >> (Μαυρίκιου Γονζάγα `` Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897`` Σελ. 177). >> >> >> Εκείνη την στιγμή και ενώ η Ελλάδα βρισκόταν σε αδιέξοδο , η Οθωμανική >> Κυβέρνηση θα συναινέσει τελικά στις νέες εντονότερες συστάσεις των ισχυρών >> δεχόμενη την κατάπαυση πυρός… >> >> Η ανακωχή της 7ης Μαΐου έβρισκε την Ελλάδα έρμαιο των διαθέσεων των μεγάλων >> δυνάμεων που ήδη πάντως είχαν καταστήσει σαφές στην Οθωμανική κυβέρνηση ότι >> δεν μπορούσε να ελπίζει ούτε σε εδαφική επέκταση ούτε και σε κατάργηση >> προνομίων των Ελλήνων που κατοικούσαν στα εδάφη της . Από την άλλη >> καθιστούσαν σαφές και στην ελληνική κυβέρνηση ότι δεν θα ήταν προς το >> συμφέρον της χώρας οποιαδήποτε μεταβολή στο πολίτευμα… Βασικός λόγος των >> ευνοϊκών δηλώσεων δεν ήταν βέβαια ο φιλελληνισμός αλλά η επιθυμία των >> ισχυρών (που ήδη ξεκινούσαν συνομιλίες για τους όρους ανακωχής) να μην >> διαταραχθεί το ισχύον status quo. >> >> >> >> >> Ο καλύτερος τρόπος για να κλείσουμε είναι να παρουσιαστούν οι απόψεις του >> έφεδρου υπολοχαγού Μαστέλου που καλύτερα από εμάς αντιλήφθηκε τα προβλήματα >> και τους ενόχους και όπου με απλό και παραστατικό τρόπο τα αναφέρει : >> << Εξ όσων δε ιδίοις όμμασιν αντελήφθην, και εξ όσων ήκουσα παρ’ αξιωματικών >> εις άλλα μέρη λαβόντων μέρος αποφαίνουμε τα εξής : ότι ο στρατός έδειξεν >> μεγίστη αντοχήν και θάρρος , ότι ανώτεροι αξιωματικοί δεν υπάρχουν , πλην >> ελαχίστων εξαιρέσεων , ότι η Ελλάς δεν ηττήθη αλλ’ έγινεν θύμα της >> …υστεροβουλίας Κυβερνήσεως και αρχηγείου . Ενόμιζον ότι δεν θα γείνη πόλεμος >> , και την επιστρατείαν εκάλεσαν ένεκεν του αναβρασμού των Ελλήνων και ιδία >> της αισχράς Εθνικής Εταιρείας , αφ’ ου δε η Τουρκία , εκήρυξεν τον πόλεμον , >> ήρχισαν οι υποχωρήσεις νομίζοντες και περιμένοντες από στιγμής εις στιγμήν >> την επέμβασιν των δυνάμεων , αλλ’ ηπατήθησαν οι αισχροί >>. >> >> ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΠΟΛΕΜΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ-ΤΟΥΡΚΩΝ (ΠΗΓΗ Γ.Ε.Σ.-Δ.Ι.Σ.). >> Αναδημοσίευση από Υποστηρικτικό υλικό ιστορίας – Ελληνοτουρκικός πόλεμος >> >> www2.e-yliko.gr. (1897) Επιμέλεια συλλογής πηγών Ιωάννα Ηλιοπούλου. >> >> ΣΩΜΑ >> >> ΕΛΛΑΔΑ >> >> ΤΟΥΡΚΙΑ >> >> >> Αξιωματικοί >> >> Οπλίτες >> >> Αξιωματικοί >> >> Οπλίτες >> >> Φονευθέντες >> >> 32 >> >> 640 >> >> 52 >> >> 1.059 >> >> Τραυματίες >> >> 98 >> >> 2.383 >> >> 91 >> >> 3.238 >> >> Αιχμάλωτοι από άλλες αιτίες >> >> 1 >> >> 252 >> >> 1 >> >> 15 >> >> Τραυματίες από άλλες αιτίες >> >> 5 >> >> 337 >> >> - >> >> - >> >> Σύνολο >> >> 136 >> >> 3.612 >> >> 144 >> >> 4.312 >> >> Γενικό σύνολο >> >> 3.748 >> >> 4.456 >> >> >> >> Βιβλιογραφία >> >> 1) Εκδοτική Αθηνών (Τόμος ΙΔ – Περίοδος 1881-1913) >> >> 2) Πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδας 1830-1920 (Σπ. Μαρκεζίνη εκδόσεις >> Πάπυρος. >> >> 3) Πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδας 1830-1912 (Γεωργίου Κ. Ασπρέα ) >> Αθήνα 1922. >> >> 4) Η Κρητική επανάσταση και ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 , (Henri >> Turot , Γάλλου δημοσιογράφου , ανταποκριτή της εφημερίδας << Le tour du >> Monde >> για τον πόλεμο του 1897) , Εκδόσεις Αρμός 1991. >> >> 5) Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 (Σύντομος μελέτη των εν τω θεάτρω της >> Θεσσαλίας εξελιχθεισών επιχειρήσεων , Νικολάου Σπυρόπουλου , Αντιστράτηγου , >> Αθήνα 1934. >> >> 6) Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 ,(Μαυρίκιου Γονζάγα, Αντισυνταγματάρχη >> των γενικών επιτελείων του ιταλικού στρατού), εκδόσεις Λόγχη 2003, ακριβής >> ανατύπωση της πρωτότυπης έκδοσης του 1906. >> >> 7) Απομνημονεύματα 1897 (Γεώργιου Μαστέλλου , δάσκαλου από το Ξυλόκαστρο >> Κορινθίας που υπηρέτησε ως έφεδρος υπολοχαγός στον πόλεμο) εκδόσεις Πελασγός. >> 8) Αρχείο εφημερίδων από εθνική βιβλιοθήκη Ελλάδας www.nlg.gr >> 9) Υποστηρικτικό υλικό ιστορίας –Γραπτές πηγές ελληνοτουρκικός πόλεμος 1897 >> www2.e-yliko.gr >> >> >> >> Στάλθηκε από το iPhone μου >> Χρηστος Κορομηλας >> ________ >> >> Orasi mailing list >> ________ >> >> Orasi mailing list >> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση >> [email protected] >> και στο θέμα γράψτε unsubscribe >> >> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της >> λίστας στείλτε email στην διεύθυνση >> [email protected] >> >> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα >> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net >> >> Για το αρχείο της λίστας >> http://www.mail-archive.com/[email protected]/ >> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) >> http://www.freelists.org/archives/orasi >> __________ >> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού >> http://www.nvda-project.org/ >> __________ >> Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και >> παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το >> http://www.isobitis.com >> >> _____________ >> >> ________ >> >> Orasi mailing list >> ________ >> >> Orasi mailing list >> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση >> [email protected] >> και στο θέμα γράψτε unsubscribe >> >> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της >> λίστας στείλτε email στην διεύθυνση >> [email protected] >> >> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα >> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net >> >> Για το αρχείο της λίστας >> http://www.mail-archive.com/[email protected]/ >> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) >> http://www.freelists.org/archives/orasi >> __________ >> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού >> http://www.nvda-project.org/ >> __________ >> Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και >> παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το >> http://www.isobitis.com >> >> _____________ > ________ > > Orasi mailing list > ________ > > Orasi mailing list > για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > και στο θέμα γράψτε unsubscribe > > Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας > στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > > διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα > http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net > > Για το αρχείο της λίστας > http://www.mail-archive.com/[email protected]/ > παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) > http://www.freelists.org/archives/orasi > __________ > NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού > http://www.nvda-project.org/ > __________ > Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και > παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το > http://www.isobitis.com > > _____________ > > ________ > > Orasi mailing list > ________ > > Orasi mailing list > για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > και στο θέμα γράψτε unsubscribe > > Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας > στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > > διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα > http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net > > Για το αρχείο της λίστας > http://www.mail-archive.com/[email protected]/ > παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) > http://www.freelists.org/archives/orasi > __________ > NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού > http://www.nvda-project.org/ > __________ > Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και > παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το > http://www.isobitis.com > > _____________ ________ Orasi mailing list ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com _____________
