Ado Tigo Pakaro nan acok mambuek eboh nagari kito;
-Nan partamo: Urang Gilo Lopeh
-Nan kaduo: Boruak Lopeh
-Nan katigo: Gacik Sagau
Ad. 1 Urang Gilo Lopeh
Urang nan agak kanai saketek, biasonyo lai balapehkan sajo di nagari. Kecek
urang "tali tigo-nyo sajo nan kanai". Jadi tali nan lainnyo masih amuah digesek
bakcando rabab, atau dipotiak kalau gitar.
Urang nan 'kanai tali tigo"-nyo ko biasonyo lai indak babahayo. Malah paguno
untuak batanyo nomor BT, bara angko nan ka kalua.
Labiah barek pado itu, kalau alah duo tigo tali nan kanai, bakirim ka Goduk
(Gaduik) lai. Disinan mulai diaja baliak. Jikok lai baransua babaok pulang,
jikok indak tatap juo di sinan. Biasonyo dek pangaruah ubek, ado angsurannyo.
Tapi kalau alah tibo di kampuang baliak babaliak panyakinyo, urang kampuang
biasonyo alah tau bahaso urang tu sadang "abih ubeknyo."
Jenis katigo, nan labiah parah daripado nan duo tadi, iyolah urang gilo nan
babahayo. Indak dapek dipabiakan bakaliaran dalam kampuang lai. Ndak tantu
dinyo ma nan bana ma nan salah, ma nan kejam ma nan mulia. Kalau basarobok
kuciang, kuciang didabiahnyo (sarupo Man BL nan alah ambo caritokan - iyobana
kisah nyata tajadi tu). Jikok basirobok induak ayam, dicukianyo liang cirik
induak ayam tu, diegangnyo usunyo kalua.
Di kampuang ambo, Tiaka Guguak, Pikumbuah mudiak, iyo memang pernah tajadi,
seorang Ibu mudo nan antah apo sababnyo kanai - sampai mandabiah anaknyo duo
urang.
Ibu tu melahirkan anak kamba tigo, nan duo didabiahnyo, nan ciek lai salamaik
dek urang capek tibo, lai iduik juo sampai kini. Anaknyo nan salamaik ko
padusi, duo taun diateh ambo. Alhamdulillah lai ndak manurun sakik tu bakeh
wanyo, kini alah baranak pulo surang, laki-laki umua ampek taun.
Kisah ko nyato ndak babuek-buek bagai do sanak. Buliah dicek ka kampuang
ambo. Tapi ambo ndak ka amuah sabuik namo himbau gala.
Untuak urang-urang kanai nan alah parah tu, indak ado lai ubeknyo.
Bacari rumah gadang tuo nan alah ndak baunyi, ba-PASUANG lai di sinan.
Katiko ambo kelas tigo SD, di rumah gadang Caniago Baruah di Tiaka Guguak,
bapasuang surang gilo nan namonyo lagi takana juo dek ambo, Kahar Lintang. Acok
ambo mancigok-cigok di sinan tanpa ketahuan urang lain, sabab ambo ingin tau
baa bana nan urang gilo tu.
Kadang tadanga dek ambo wanyo mangecek surang, kadang badendang nyo surang,
kadang manangihm sabana ibo ambo mandanga tangihnyo, memilukan bana. Indak
jarang pulo Kahar Lintang tu mamakiak-makiak surang, suaronyo kareh sampai
tadanga kateh bukik Batu Putiah.
Kahar Lintang ko saumua jo urang gaek ambo. Jikok iduik juo wanyo kini
umuanyo alah anam puluahan. Tapi baliau maningga katiko ambo SMP, lai
disumbayangkan urang kampuang juo bakcando urang normal, ambo pun ikuik
manyumbayangkan maiknyo.
Ad 2. Boruak Lopeh
Ondeh, baruak lapeh ko sabana bakeh takuik dek anak-anak. Kadang-kadang, ndak
ado bagai baruak nan lapeh, tapi acok induak-induak mampatakuik anaknyo:
"Waang jan jauah-jauah bana main. Di mudiak ado baruak lapeh!"
Tapi sababaho-babahayonyo baruak lapeh, indak sababahayo urang gilo lapeh.
Kadang-kadang, dek ndak pandai mancari makan surang, baruak tu babaliak surang
bakeh nan punyo. Tapi kalau agak cadiak baruak tu saketek, malalai nyo melalui
batang karambia sampai ka baruah bukik, malompek nyo ka rimbo di bukik Batu
Putiah, a wassalam lai urang punyo nyo. Alah lapeh baruak tu ka rimbo, ndak ka
basuo lai lai tu.
Untuak manjinakkan baruak lapeh dari nagari lain nan masuak ka Tiaka,
biasonyo urang-urang tukang ambiak karambia manyadiokan jariang atau jarek.
Kadang tatangkok kadang indak.
Nan tragis ambo caliak katiko mandiang Tuak Amiruddin alm. masih hiduik.
Baliau ko adalah kakek dari si Elan, kawan ambo nan lai sempat kuliah di Univ
Bung Hattta Padang. Samaso iduik memang banyak baruaknyo.
Ambo ikuti mandiang tuak Rudin ka mancakau baruak tu. Sasudah agak lamo,
masuak baruak tu ka jarek. Nampaknyo baruak tu agak kareh hati, tiok diagah,
manggaregak nyo ka awak.
Dipakai lah sabatang poriang (bambu), dimano tali baruak tu bisa diegang dari
pangka kayu, sadangkan kala baruak tasangkuk di ujuang kayu. Jadi katiko baruak
tu ka malompek bakeh tuak Rudin, diegangnyo tali sahinggo ndak amuah dapek dek
baruak tu.
Sasudah tu diambiaknyo palapah karambia dek mandiang tu. Satiok baruak tu
manggaregak, "Hakkk....!!!" Langsuang tokok tibo bakeh kapalonyo.
Alah berjam-jam ambo mancaliak, tibo ibo ambo. Baa kecek ambo,
"Tuak, ibo wak jo boruak ko, olah tu ditokok juo baa?"
Baa jawek Rudin,
"E, iyo baitu manjinak-an boruak. Jikok manggaregak juo nyo baru, ditokok juo
baliak sampai tatunduak nyo, ndak namuah nyo manantang mato awak lai."
Nampaknyo caro tu ndak efektif untuak baruak tu do, seekor baruak jantan
mudo. Terapi nan diterapkan alm. Tuak Rudin tu batambah barek, satiok kali
sudah manokok, baruak tu balemparkan ka tabek. Ondeh.. titiak aia mato ambo
mancaliak.
Tokok tigo kali, "Haakkk!!!"
"Byur!!"
Baruak taaguak-aguak dalam tabek,
Rudin: "Malawan juo ang baru?"
Baruak: " Haaaakkkkk!!!!"
Tokok tibo, tujuah kali, "Pok..." Kanai pipi kanan baruak, "Pok..." Pipi
kiri. "Pokk...!" Kapalo baruak bagian depan, "Pok..." Kapalo baruak bagian
balakang, ondeh... ndak tacaliak dek ambo lai, malengong ambo.
Dek indak tatahan lai, pai ambo dari tapi tabek tu.
Duo hari sudah tu, datang ambo ka kandang baruak di balakang rumah gonjong
Malayu, rumah tuak Amiruddin tu.
"Ma nyo boruak tu tuak?"
"Lah mati. Ndak ka nomuah dibontuak boruak tu nampaknyo. Alah ciek-ciek
angoknyo dalam tobek, coitu juo garegaknyo ka awak baru."
Ndak ado kecek tasobuk dek ambo lai. Dalam hati ambo kesedihan ndak ado
taranyo, baitu awak memperlakukan saudara sepupu kito nan mamanjek tu?
Inna Lillahi wa Innaillahi Roodjiun... itu nan ambo baco lai.
Ambo indak bamungkasuik mambukak kaburuak-an mandiang alm Tuak Amiruddin tu,
tapi sampai kini masih acok tabayang dek ambo ekspresi baruak tu nan indak sudi
kebebasannyo dirampas.
Ad. 3 Gacik Sagau
Gacik sagau ko adolah anjiang gilo. Sagau adolah istilah Pikumbuah untuak
gejala anjiang gilo.
Sagau ko mamindah, jikok anjiang lain nan digigiknyo, anjiang tu jadi sagau
pulo. Jikok batih urang nan dapek digigik gacik sagau tu, mangko urang tu bisa
sagau pulo.
Tando-tando urang nan manyagau samo jo anjiang nan mulai manyagau, aia liua
bakaleleran, mato sirah.
Gacik sagau ko kadang-kadang ndak manyalak, tau-tau tibo nyo di balakang
awak, langsuang nyo manggigik.
Bahaso Indonesia nyo sagau ko adolah rabies. Toleransi aparat terhadap sagau
ko indak ado do, jikok basuo gacik nan nyata-nyata sagau, badia langsuang main.
"Dor!!" Rabah gacik sagau tu, langsuang bangkainyo naiak oto.
Kadang-kadang, dek alah talampau banyak bana populasi anjiang di Pikumbuah,
tibo lah musim maracun anjiang. Biasonyo lai ado peringatan dari Dinas Hewan
Pikumbuah, bahaso akan ada pengontrolan populasi anjiang di Kecamatan
Danguang-Danguang saminggu lai. Jikok anjiang ndak bakabek mangko kalau anjiang
tu mati adolah resiko pemilik anjiang.
Petugas tu biasonyo menebarkan sebuah makanan berbentuk godok, sarupo jo
godok ubi. Tapi godok ko ukan sumbarang godok, melainkan godok mengandung
racun. Satangah jam sasudah anjiang mamamakan godok tu langsuang nyo rabah
dengan mulut berbusa. Angok pun langsuang melayang.
Wakatu ambo sikola di SMP 2 Danguang-Danguang, di balakang Pakan Sabtu, ambo
pernah mancaliak anjiang nan mati balungguak dalam jumlah nan fantastis.
Baungguak-kan anjiang-anjiang mati tu di suduik Pakan Sabtu, bamasuakkan ka
oto Datsun ndak tamuek lai.
Antah kama dibao bangkai anjiang tu ambo indak tau. Satau ambo lai ndak ado
pemilik anjiang nan protes ka aparat. Antah karano indak tau anjiangnyo alah
mati, antah karano benar-benar menyadari bahaso populasi anjiang di
Danguang-Danguang paralu dikendalikan, tapi nan ambo alun pernah mandanga
pemilik anjiang basiarak jo petugas Dinas Kehewanan nan maracun anjiang-anjiang
tu.
***
5 April 2006
Wady Afriadi St Pamenan
Do You Urangawak?
[email protected]
http://groups.yahoo.com/group/urangawak
---------------------------------
New Yahoo! Messenger with Voice. Call regular phones from your PC and save big.
--------------------------------------------------------------
Website: http://www.rantaunet.org
=========================================================
* Berhenti (unsubscribe), berhenti sementara (nomail) dan konfigurasi
keanggotaan,
silahkan ke: http://rantaunet.org/palanta-setting
* Posting dan membaca email lewat web di
http://groups.yahoo.com/group/RantauNet/messages
dengan tetap harus terdaftar di sini.
--------------------------------------------------------------
UNTUK DIPERHATIKAN:
- Hapus footer dan bagian yang tidak perlu, jika melakukan Reply
- Besar posting maksimum 100 KB
- Mengirim attachment ditolak oleh sistem
=========================================================