Ljiljana BULATOVIС (Srbija)
Turska opet na Balkanu! A gde Srbija!? Kada je zvanično najavljena dvodnevna poseta ministra spoljnih poslova Turske, Ahmet Davutoglu Srbiji, 23. jula, u kojoj je stajalo da će se sastati sa najvišim srpskim zvaničnicima i sa njima razgovarati o svim dimenzijama bilateralnih odnosa, kao i regionalnoj i međunarodnoj saradnji – nismo mogli pretpostaviti da će to biti “historijska “ poseta! Kada je pre četiri godine u poseti Srbiji bio tadašnji šef diplomatije, a sada predsednik Turske Abdulah Gul, poručio je da Turska podržava integraciju balkanskih zemalja u evropske i evroatlantske strukture zarad bolje budućnosti celom regionu. U Srbiji je u aprilu 2003, boravio turski premijer Redžep Tajip Erdogan. Ko je danas bliži toj famoznoj Evropskoj uniji I ko je kome od pomoći u tom poslu… Zna se da je Turska među prvima priznala nezavisnost Kosova samo dan posle unilateralne odluke vlasti u Prištini. Iz Ankare je tada saopšteno da Turska želi da vidi trajan mir i stabilnost na Balkanu, a da se nada poboljšanju odnosa sa Srbijom! Drugog dana ove posete dva državna ministra inostranih poslova otišla su u Novi Pazar, da se tamo sastanu sa predstavnicima gradskih vlasti i liderima najvećih bošnjačkih stranaka - Ljajićem i Ugljaninom. U prvom saopštenju Vlade Srbije objavljeno je da su tu tri ministra Vlade Srbije postigli dogovor sa visokim gostom da Turska investira izgradnju autoputa kroz Sandžak (davni san zelene transverzale!). Ministar Jeremić izjavio je: ’’Srbi i Bošnjaci imaju zajedničku budućnost, i mislim da smo pokazali da možemo da budemo jedinstveni, prijatelji i da strateški zajedno možemo da radimo na ostvarivanju zajedničkih ciljeva i interesa… Kada je reč o Sandžaku, Turska je prijatelj i saveznik. Sandžak je prioritet za Tursku, ali pre svega za Srbiju”, i ocenio da je poseta ministra spoljnih poslova Turske Novom Pazaru istorijska za odnose Beograda i Ankare. (Ko će ga pitati - odakle mu Sandžak u zvaničnom rečniku!?) Davutoglu se složio i još rekao da postoji zajednička vizija budućnosti razvoja odnosa Srbije i Turske i da će Sandžak (!) imati ekonomsku podršku Turske, na koju se neće dugo čekati. Dodao je da se u Sandžaku ne oseća kao gost, već kao kod svoje kuće I najavio skoru posetu predsednika Turske Srbiji. Bila je ovo prilika I da se naizgled teško zavadjeni novopazarski muslimanski ministri u vladi Srbije, a čelnici “sandžačkih” partija – Rasim Ljajić i dr Sulejman Ugljanin javno pomire! Prethodne žrtve sukoba njihovih pristalica ugradjene su u radost najavljenih investicija, namenjenih Raškom okrugu, odnosno – Sandžaku (ako se sme tako reći!). Ljajić je pozvao turske kompanije da se uključe u privatizaciju preostalim društvenim firmama: FAP-a, tekstilnog kombinata “Raška” I kombinata “Vojin Popović”. U skladu sa lirskim raspoloženjem u Novom Pazaru, i Ugljanin je ocenio da sastanak u Novom Pazaru pokazuje da su ''Sandžak i bošnjački narod most prijateljstva između Srbije i Turske”. Zadivljujući je bio taj sklad sandžačkih političara, koji nije vidjen još iz vremena osnivanja SDA u Sarajevu I Novom Pazaru, 1991. godine, pod rukom Alije Izetbegovića. Čak je potisnuto nezadovoljstvo reis ul uleme Cerića zbog “kršenja ljudskih prava Bošnjkaka” u Tutinu, a o sukobu muftija Zukorlića i Zilkića da i ne govorimo, jer je “Turska sekularna država” i ne dozvoljava uticaj verskih zajednica na politiku! Sve se žrtve zaborave, ako je u pitanju cilj! A cilj se učinio vrlo ostvarivim baš u ovom trenutku! Trenutak se vezuje za nameru Vlade Srbije da izvrši kantonizaciju Države. Čim se predlog Zakona obelodanio, turski ambasador u Beogradu javno se založio da teritorije sa većinskim muslimanskim stanovištvom treba da budu jedan region, a poslanici Bošnjačke liste Sulejmana Ugljanina i SDP Rasima Ljajića objavili da neće podržati novi zakon o regionalizaciji, ukoliko šest tzv. sandžačkih opština u Srbiji ne budu u jednom regionu! Državni sekretar za regionalni razvoj izjavio je da će Vlada Srbije uvažiti njihove zahteve i “da će to biti uređeno posebnom uredbom nakon usvajanja Zakona o regionalnom razvoju u Skupštini Srbije", naveo je poslanik Džudžević, inače, predsednik Bošnjačkog nacionalnog viječa (koje je, inače, za teritoriju “Sandžaka” uvelo Dan sećanja na žrtve genocida u Srebrenici). Kada je na tu mogućnost Skupština opštine Nova Varoš reagovala tako što je jednoglasno odlučila da ne prihvati priključenje “bošnjačkim opštinama”, čiji će regionalni centar da bude Novi Pazar, raspravljajući po hitnom postupku o mestu Nove Varoši u budućoj regionalizaciji Srbije, odbornici su naveli da je tradicionalno ta opština "ekonomskim, saobraćajnim, kulturnim i svim drugim vezama okrenuta Zlatiborskom okrugu i Užicu", to je u “Sandžaku” ocenjeno kao skandal! Njihovom suprotstavljanju je predhodila Deklaracija o položaju Bošnjaka u Srbiji, Bošnjačkog nacionalnog vijeća, u kojoj se navodi da su “sandžački Bošnjaci dio bošnjačkog nacionalnog korpusa, sa Bosnom i Hercegovinom kao matičnom državom, i da je njihov nacionalni identitet i autohtonost na području Srbije nesporan”! Pohvaljuje se "Država Srbija i njene ustanove što su u prijethodnih nekoliko godina uložili značajane napore na poboljšanju i unapređenju položaja i prava Bošnjaka u Srbiji",te da je "radi što efikasnije i delotvornije realizacije manjinskih prava Bošnjaka neophodno stvarati uslove, ustavne i zakonske, da u procesu decentralizacije i regionalizacije opštine Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Nova Varoš, Prijepolje i Priboj budu u sastavu jednog regiona"! Vijeće smatra i da je potrebno da bosanski jezik postane službeni u svim opštinama i gradovima u kojima žive Bošnjaci u značajnom procentu, I da je potrebno da nastavni predmet "Bosanski jezik sa elementima nacionalne kulture" bude transformisan iz izbornog u obavezni predmet "Bosanski jezik i književnost"! Već ranije ovo Vijeće tražilo je formiranje Pedagoškog fakulteta u Novom Pazaru sa sledećim studijskim programima: katedra za razrednu i predmetnu nastavu, katedra za bosanski i srpski jezik i književnost, kao i grupa za predškolske vaspitače. Vijeće je ukazalo kroz “analizu udžbenika iz jezika i književnosti, historije i umjetnosti, kao i geografije da oni još pate od iskrivljenih i krovotvorenih historijskih činjenica, omalovažavanja identiteta i historije Bošnjaka, pa i svojevrsnog jezika mržnje i diskriminacije kada je riječ o bošnjačkoj nacionalnoj zajednici. Primjeri: U čitanci za VII razred u kojoj nema tekstova bošnjačkih autora, prisutna je narodna epska pjesma “Mali Radojica“, u kojoj je hajduk Mali Radojica ugrabio (H)Ajkunu, bošnjačku djevojku, preveo je na pravoslavlje, oženio je i dao joj ime Anđelija. U istoj čitanci na str. 222, autori konstatuju da je poznati bošnjački pisac iz Sandžaka Ćamil Sijarić u književnost uveo“...svet i ljude iz Raške oblasti...“ U čitanci za I razred srednje škole, autora Ljiljane Nikolić i Bosiljke Milić, izdavač Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004.godine, navodi se da je bošnjačka balada Hasanaginica “...najlepša srpska pesma...“ Sva tri primjera su nedopustiva i predstavljaju grub način vrijeđanja, izvrtanja činjenica i prisvajanja tuđe kulturne i literarne baštine i što nijesu usamljeni slučajevi. Obavezna lektira za učenike II razreda srednje škole u Sandžaku i dalje je Njegošev „Gorski vijenac“ čije izučavanje za učenike bošnjačke predstavlja najgrublju povredu njihovih nacionalnih i vjerskih prava i osjećanja. Poznato je da je tema ovog spjeva tzv. “istraga poturica“, što je skriveni i nadekvatan naziv za genocid i istrebljenje Bošnjaka u tadašnjoj Crnoj Gori, početkom XVIII stoljeća.” I tako, korak po korak, starinskom mudrošću I lukavstvom, decenijama se gradi nova istorija, pripremaju nove odluke od istorijskog značaja. (Neću da podlegnem zagovornicima, koji ovih dana previše značaja pridaju muslimanskom poreklu porodice srpskog ministra Jeremića, ali verovatno može da utiče na njegove rezone u ovoj temi!) Setila sam se ovih dana da je 80-ih godina osnovni sukob medju vodjama separatističkog pokreta šiptara na Kosmetu bio oko načina dolaska do realizacije ideje otcepljenja Pokrajine od Srbije: Fadilj Hodža, poput Rasima Ljajića zalagao se za strpljivo gradjenje potrebnih državotvornih institucija, koje bi omogućila formiranje administrativne jedinice “Sandžak”. I to se pokazuje uspešnije, a Ugljanina nazivaju sandžačkim Jaserom Arafatom! Tzv. Sanždak danas ima svoje velelepne univerzitete, privatne I državne; bosanski jezik je službeni jezik... Sandžak ima svoj “blagdan”, svoju zastavu, svoj ustav… I ima Tursku državu kao zaštitnika! Zaista, čudno vreme za Srbe nastalo: gde god su od nastanka bili – sve ih manje ima! U sopstvenoj državi sve su manje na svome. Kud god su bivali prozivaju ih agresorima! Gde god su istrajali i opstali – preti im se da neće još dugo! Pobrkala se istorija na Balkanu, pa izgleda da su Srbi na Kosovu još 1387. godine bili agresori na Tursku; da su Srbi zatekli Turke u Rasu i Raškoj oblasti i oterali ih iz Sopoćana i Mileševe… Ali Turci vekovima, uredno iz matice Države vode računa o svojim Turcima, makar oni bili muslimani ili Muslimani, Bosanci ili Bošnjaci… I rade na svom povratku na Balkan… Izgleda – ko god zine na ovu rastrešenu Srbiju, ima šanse da odgrize svoj zalogaj! A možda nisam u pravu: možda će nas «Sandžak» lakše privesti Evropskoj uniji!? Naročito ako, uz to, Ljajić sa svojim «ljutim sandžaklijama» pošalje još jedno snažno obećanje da će pronaći generala Mladića... U svakom slučaju, očekujem grafit: Turska opet na Balkanu – Sandžak u Evropi! A Srbija?! Antrfile: Ružica Đinđić počasni predsednik Univerziteta u Pazaru Da je Naučni savet Univerziteta u Novom Pazaru dodelio udovici tek ubijenog premijera Zorana Đinđića, Ružici, titulu počasnog predsednika ove privatne visokoškolske ustanove, objavila je Beta 16. juna 2003. Ružica Đinđić je priznanje primila na "Času zahvalnosti Zoranu Đinđiću", kojem je, pored studenata i brojnih gostiju iz politike i privrede, prisustvovao i potpredsednik vlade Srbije Čedomir Jovanović. "Ovo je za mene čast a ujedno i obaveza prema mužu, jer on nikad nije propuštao priliku da bude sa mladim ljudima", rekla je primajući titulu Ružica Đinđić. Potpredsednik vlade Srbije Čedomir Jovanović rekao je ovom prilikom da je uspešan početak organizovanja nastave na ovom univerzitetu dokaz da su razlike "koje su postojale u prošlosti prevazidjene". "Nema snažnijih simbola koji se mogu uporediti sa snagom vašeg Univerziteta", rekao je Jovanović. http://rs.fondsk.ru/article.php?id=2393
