Inget keur jaman SD, manjing naek ka kelas 6 atawa dina ngahaeutkeun kana mangsa ujian harita teh, di sakola-sakola dasar (sigana sa- Indonesia) sumebar buku sarupa "panduan" (teu resmi)keur lulus ujian. Lamun ayeuna mah sarupa buku-buku pangajaran anu dikaluarkeun ku lembaga-lembaga "Bimbingan Belajar". Enya buku anu dikhususkeun ukur (utamana) keur ngalatih kaparigelan siswa dina ngajawab soal- soal anu (diprediksi) baris kaluar dina ujian. Harita mah ngan aya dua buku model kitu teh, nu kahiji ngarana HPA (Himpunan Pengetahuan Alam), sedeng anu kadua ngarana HPU (Himpunan Pengetahuan Umum).
Anu seja dicaritakeun teh lain pedah harita kungsi ngarenghik ka kolot meunang sababaraha poe, hayang dipangmeulikeun HPA jeung HPU (kabiasaan upama aya kahayang anu sakira alus, unggal papanggih jeung kolot dina kaayaan kumaha bae, sok disebut-sebut anu dipikahayang teh: "HPA-HPU, HPA-HPU"!, kitu bae, nepi ka prungna dicumponan ku kolot eta kahayang teh). Ieu mah ngeunaan salah sahiji eusi HPA-HPU anu mindeng kapanggih/kabaca. Nyaeta ngeunaan "anu mimiti" atawa anu "pangheulana". Upamana bae, anu pangheulana nyieun atawa nimu lampu listrik teh (bohlam) nyaeta Edison (Thomas Alva Edison), anu mimiti nimu benua Amerika: Colombus, jst. Ngeunaan bener heunteuna eta warta, harita mah teu dipasoalkeun, yakin bae anu aya kana naon anu dituliskeun dina HPA-HPU. Matak dimuat dina eta buku oge tangtuna bener, kitu kayakinan harita. Ngeunaan "anu pangheulana" atawa "anu mimiti", memang ampir sakabehna kacangking ku warga nagara-nagara Eropa atawa Amerika. Arang langka anu jolna ti nagara-nagara dunya katilu atawa nagara- nagara timur-tengah. Kituna teh kusabab dunya barat mah geus tapis jeung parigel ku budaya tulis-tinulis atawa masyarakat literal tea. Enya, kaayeunakeun, sakapeung sok mikir, apan memeh Columbus oge tangtuna teh heula keneh urang Indian manggihan benua Amerika teh. Tapi, ku sabab lalampahan Columbus mah dicatet dina buku sacara ilmiah, tur bukuna disosialisasikeun, tur sakitu muhitna kana eta aturan ilmiah sakabeh masyarakat dunya anu (kasebut) ngakademis, nya nepi kaayeuna tetep bae anu kakoncara nimu benua Amerika teh Colombus. Kalan-kalan sok aya pabentar paham, upama aya hiji catetan anu rada beda. Wajar eta mah, da kitu kabiasanana. Anu penting, pamadegan anu panglobana nyutat jeung ngabewarakeun, eta anu baris jadi kacapangan balarea. Jugalana-sebut bae-bangsa Barat dina widang "pangheulana" atawa "anu mimiti" manggihan atawa nyieun hiji hal dina widang kaelmuan, taya lian kulantaran dunia tulis tinulis anu tos nagbudaya di maranehanana. Tah, sabenerna mah ieu-soal budaya tulis tinulis-anu jadi poko pasoalanana mah. Ku ayana teknologi (anu kaasup) anyar (keur urang mah), budaya tulis tinulis teh tambah ngalegaan rohangan jeung kasempetan. Tteu sirikna rebun-rebun poean muka warung internet poe ieu, Kang Hasan geus mosting ngeunaan identitas keur dua naskah drama anu rek dimuat dina "Koropak". Barang dititenan, rada baluas oge, ngaran sorangan dituliskeun salaku "anu mimiti nuliskeun (tranksripsi) kana file elektronik" dihandapeun salah sahiji file naskah. Si kuring teu pati yakin upama sorangan teh kasebut "anu mimiti" sakumaha ceuk Kang Hasan, sabab bisi aya (loba) nu lian anu geus nuliskeun naskah kana file elektronik. Tapi, teuing upama keur tujuan anu dimaksud ku Kang Hasan mah (sakali deui, gumantung kumaha urang nuliskeun naon-naon anu dianggap "mimiti"). Tina anu sakitu panjangna (hapunten), aya kasempetan, keur urang sarerea, jadi "anu mimiti", ku ayana kamajuan teknologi dina widang tulis tinulis. Sumangga, sakitu ngaleuyahna karya kasusasteraan sareng seni budaya urang anu teu acan dialih-tuliskeun kana media elektronik. Mere lolongkrang pikeun saha bae jadi "anu pangheulana" mindah-tuliskeun ka media elewktronik. Upama urang mendakan "lembaga"-na anu merenah tur merhatikeun "identitas", Insya Alloh, naon rupa karya anu ku urang dilakonan teh baris "kaabadikeun". Kahade bae, masing tarapti, utamana dina lebah hak cipta jeung hak copy right-na. Kumaha tah Kang Hasan, soal hak cipta sareng copy right? Naha tiasa kitu bae urang mindahkeun tulisan manual kana file elektronik tina buku-buku anu aya? Atawa katangtuan dina satiap buku ngeunaan hal eta heunteu ngawengku pasoalan "ngagandakeun" ku cara nuliskeun kana file elektronik? Cag. Baktosna. manAR ------------------------ Yahoo! Groups Sponsor --------------------~--> Make a clean sweep of pop-up ads. Yahoo! Companion Toolbar. Now with Pop-Up Blocker. Get it for free! http://us.click.yahoo.com/L5YrjA/eSIIAA/yQLSAA/0EHolB/TM --------------------------------------------------------------------~-> Komunitas Urang Sunda --> http://www.Urang-Sunda.or.id Yahoo! Groups Links <*> To visit your group on the web, go to: http://groups.yahoo.com/group/urangsunda/ <*> To unsubscribe from this group, send an email to: [EMAIL PROTECTED] <*> Your use of Yahoo! Groups is subject to: http://docs.yahoo.com/info/terms/
