Geus rada lila ngagulang gaper maca naskah Sanghyang Siksakandang Karesian 
(SSK), nu dibaca teh lain naskah asli, da pimanaeun ari maca nu asli mah, keur 
mah naskahna teu nyaho kumaha rupana, jeung deuih kapan nu asli mah make aksara 
Sunda.
Ieu mah maca teh tina buku Transkripsi jeung tarjamahna beunang Saleh 
Danasasmita saparakanca.
Enya aya benerna anu nyebutkeun yen naskah SSK teh ensiklopedis, lamun hayang 
nyaho kaulinan barudak aya, lamun hayang nyaho carita pantun, lamun hayang 
nyaho aturan hirup ge aya.
SSK teu kanyahoan saha anu nyieunna, saha anu ngarangna mimiti, ngan dina 
tungtung naskah aya titimngsa dijieunna dina ucapan candrasangkala :
"Ini kawuwusan siksakandang karesian ngaranya, ja na pustakanipun sang 
ngareungeu pun. Mula nibakeun sastra duk ing teja (di)wasa, wuwus ing wulan 
katiga pun. Ini babar ing pustakanipun : nora catur sagara wulan"( Nya ieu nu 
disebut siksakandang karesian,mugi bae jadi cecekelan nu ngadengena, mimiti 
dipigawe dina poe anu hade, anggeus dina bulan katilu, taun anggeusna nora 
catur sagara wulan). Candrasangkala nora catur sagara wulan bisa dihertikeun 
nora(0) catur(4) sagara(4) wulan(1) hartina taun 1440 taun Saka, lamun 
dikonversi kana masehi jadi taun 1518 M, sawaktu jeung raja Sri Baduga Maharaja 
di Pakuan Pajajaran.
Dina bab kalakuan manusa nu salah aya nu disebut : burangkak, marende, mariris 
jeung wirang.
Geura urang cutat sagemblengna harti burangkak, marende, mariris jeung wirang :

"Kalingana burangkak ma ngaranya gila. Nu kangken maka gila ta ma twah janma ; 
dengki,tungi,torong, gasong, campelak sabda,gopel twah, panas hate, tan yogya 
ngarana. Nya keh nu kangken maka ta twah janma sakitu. Jadina ta raksasa, 
durgi, durga, kala, buta, geusan ta di mala ning lemah. Mala ning lemah 
ngarana; sodong, sarongge,cadas gantung, mungkal pategang, lebak, rancak, 
kebakan badak, catang nunggang, catang nonggeng,garunggungan, garenggengan, 
lemah sahar, dangdang waryan, hunyur, lemah laki, pitunah 
celeng,kalomberan,jaryan, sema; sawatek lemah kasingsal" (kira kira 
pihartieunana : hartina burangkak nyaeta nu pikagilaeun, nu dianggap 
pikagilaeun nyaeta kalakuan anu dengki, tungi,ngomong songong,cempelak, goreng 
kalakuan, panas hate, tah eta nu teu pantes ngaranna jst...)

Marende ma ngarana dibeka tiis nya karah panas.Dihemankeun, dikarunyaan, 
diipuk, dineneh,dibere suka boga hulun kuring; nya karah dikirakirakeunana, 
byakta keuna ku na kapapaan eusi tegal si pantana, syajnyana lohna. 
jst.....(marende disangka tiis ari pek teh panas. Dipikadeudeuh, dipikanyaah, 
diogo, dibere badega, kitu tah direncanakeunana,nyatana keuna ku 
karusakan.....jst)

Mariris ma ngaranna camah,jiji manan tahi,camah manan wangke ambeu. Kitu twah 
janma cacarokot, barang cokot. Anggeus ma barang ala hamo menta,maling, 
numpu,meor, ngarebut,song sawatek curaweda ka nu bener.....(mariris hartina 
pikageuleuheun, leuwih geuleuh manan tai, leuwih geuleuh batan bau bangke.Nya 
kitu pagawean nu cocorokot,barang cokot barang batur. .Barang ala teu menta, 
maling,ngarampog,ngabobodo,sagalarupa bohong kana bebeneran.

Wirang ma ngaranna; mumul tuhu,mumul bener, mumul yogya, mumul duga duga, mumul 
bema. Lamun carut ma harema, haremsa, bogoh gawok....jst  (wirang hartina teu 
jujur,teu bener, embung saperti batur..prah jeung batur, mumul usaha. Lamun 
geus nirca, ngancam, maehan, beuki gawok..)

Nu nyieun ieu naskah sigana bujangga karaton, sabab karasa parentahna pikeun 
hulun (rahayat biasa), malah aya dina bab sejen saperti rek kiih (kahampangan) 
atawa ngising aturanana kudu tilu deupa ti sisi jalan keur kiih, keur ngising 
kudu 7 deupa jauhna ti sisi jalan, sabab bisi kaambeu ku raja lamun ngaliwat 
kadinya.
Lamun kitu meureun kaayaan jaman harita nu disebut jalan ge encan loba, sabab 
masih keneh ka saba ku raja.
Kaayaan jaman harita ibu kota karajaan geus rame, eta kapanggih dina berita 
Tome Pires (1512-1515), kurang leuwih 3 taun saencan SSK dijieun. Ayana istilah 
burangkak, marende, mariris jeung wirang, tangtu panyakit masarakat harita geus 
aya, geus loba kajadian kagorengan, numatak ditulis dina SSK sigana tujuanana 
keur nyengker rajayat harita supaya jadi apal kana aturan jeung nyaho naon bae 
laku lampah anu goreng, hukumanana lamun ngalakukeun kalakuan goreng bakal asup 
ka naraka.

Nilik kaayaan ayeuna, meh sarua, kalakuan goreng ayeuna ge loba, nu loba 
kabejakeunana nyaeta korupsi, kira kira anu rada pas lamun dibandingkeun jeung 
korupsi nya meureun mariris jeung wirang.

Heup ah......teuing iraha dituluykeunana.
Kahayang mah :
kira kira aya teu hubunganana jeung naon hartina Sunda.
lajeng sok loba nu nyebut budaya Sunda luhur ajena (adi luhung), kabeungharan 
alam,
sakola (pendidikan), sikep jeung kalakuan menak/PNS, panghasilan/lifestyle, 
korupsi.
Bener fisik urang geus merdeka tina jajahan walanda, tapi pikiran...?
Naha perlu dekolonisasi, cara narima pagae, cara survey, cara maca 
sajarah.....jst....he he....lieur euyyyyyy......!!

MSas



 

Kirim email ke