Kahatur para wargi,
Nyambung seratan ngeunaan Mundinglaya Dikusumah, pribados bade nyerat lalakon
ringkel Mundinglaya versi anu dumasar kana cutatan sajarah. Upami versi dongeng
rahayat mah condong mupusti Mundinglaya, versi anu dumasar cutatan sajarah mah
katingalina langkung netral.
Dumasar cutatan urang Portugis, Mundinglaya teh identik sareng pangeran
Surawisesa, putrana Sri Baduga Maharaja, anu kenging gelar Ratu Sanghiyang
saparantos jeneng janten raja Sunda.
Dikawitan tina silsilah, Jayadewata, raja Galuh (anu kawéntar ku sebatan Prabu
Silihwangi saparantos jeneng janten raja di Galuh), nikah ka Subanglarang
(puteri Ki Gedeng Tapa anu janten Raja Singapura). Subanglarang ieu alumni
pasantrén Pondok Quro di Pura, Karawang. Ti Subanglarang, Jaya Dewata
ngagaduhan putra anu jenengananan Cakrabuana atanapi Walangsungsang.
Walangsungsa ngagaduhan putra nu jenengannana Syarif Hidayatullah anu saterasna
janten raja Cirebon.
Jaya Dewata saterasna nikah ka Kentring Manik Mayang Sunda (puteri Prabu
Susuktunggal, raja karajaan Sunda anu puserna di Pakuan atanapi Pajajaran). Ti
waktos eta Jaya Dewata janten Raja Sunda anu kakawasaanana ngawengku ogé Galuh
sareng saterasna gaduh gelar Sri Baduga Maharaja. Ti Kentring Manik Mayang
Sunda, Sri Baduga ngagaduhan putra makuta anu namina Surawisesa.
Antawis Sri Baduga di Pakuan Pajajaran sareng putuna, Syarif Hidayatullah, di
Cirebon, katinggalna kirang harmonis kumargi aya totonden Cirebon bade
misahkeun diri. Wartos to urang Portugis nyarioskeun wirehna Surawisesa kantos
diutus Sri Baduga kanggo nepangan Alfonso d'Albuquerque di Malaka kanggo
ngadamel perjanjian dagang sareng nyuhunkeun bantosan kanggo ngamankeun
karajaan Sunda. Anjeunna angkat ka Malaka dua kali (1512 sareng 1521). Upaya
diplomatik éta didasarkan ku kasalempang Sri Baduga Maharaja sawaktos-waktos
baris aya invasi Cirebon anu dirojong/dibantos ku Demak.
Miangna Surawisesa ke Malaka dina warsih 1512 henteu langsung ngabuahkeun
hasil. Portugis mung ngirim tim ekspedisi penjajagan dina warsih 1513. Tome
Pires lebet janten anggota ekspedisi eta.
Angkatna Surawisesa ka Malaka anu kadua kalina dina warsih 1521, aya hasilna
nyaéta dongkapna utusan Portugis anu dipingpin ku Hendrik de Leme (iparna
Alfonso) ka dayeuh Pakuan dina warsih 1522. Dina rembugan diplomatik anu kadua
éta disatujuan ku dua pihak (Sunda sareng Portugis) ngeunaan perdagangan sareng
kaamanan. Dina warsih eta oge, Portugis dongkap ka Kalapa kanggo mancegkeun
padrao, batu prasati. Saur sumber Portugis, dina waktos éta Surawisesa parantos
dinobatkan ku Sri Baduga janten raja Sunda kalayan gelar Ratu Sanghiang.
Dina taun 1522, karajaan Sunda sareng Portugis ngadamel jangji-pasini dina
tulisan rangkep dua, dimana masing-masing pihak nyepeng hiji. Dina
jangji-pasini éta disatujuan wiréhna Portugis baris ngadegkeun benteng di
Banten sareng Kalapa. Ku kituna unggal kapal Portugis anu dongkap baris
dipasihan muatan pedes anu bakal digentoskeun sareng barang-barang kaperyogian
anu disuhunkeun ku pihak karajaan Sunda. Saterasna dina waktos benteng ngawitan
diwangun, pihak Sunda bakal maparin 1000 karung pedes unggal warsih seueurna
dua "costumodos" (kirang langkung 351 kuintal). Namung pangwangunan benteng
henteu tiasa langsung dilaksanakeun.
Saparantos Prabu Silihwangi wafat, kinten-kinten warsih 1526 / 1527, Cirebon
ngawitan kumawantun narajang palabuhan Sunda Kalapa. Jangji pasini Sunda
Portugal henteu tiasa dilaksanakeun jalaran bantosan Portugis dongkapna telat
ku margi Francisco de Sa anu dipasihan pancen ngawangun benteng kabujeng
diangkat janten Gubernur Goa di India. Angkatna armada Portugis ka karajaan
Sunda disiapkeun ti Goa ngagunakeun 6 kapal. Galiun anu ditaekkan ku De Sa
sareng eusi parabot kanggo ngawangun benteng kapaksa dikantunkeun alatan armada
ieu ditarajang angin puyuh lilimbungan di Teluk Benggala. De Sa sumping di
Malaka warsih 1527.
Ekspedsi Portugis ti Malaka ka Sunda dilaksanakeun taun 1527. Kawitna ekspedisi
teh ngarah ka Banten, tapi ku margi Banten tos dikawasa ku raja Hasanudin,
lalampahan diteraskeun ka Palabuhan Kalapa. Tapi armada kasebat henteu terang
yen Cirebon tos ngarebut Sunda Kalapa ti Karajaan Sunda, kapalna badarat caket
teuing ka basisir anu antukna janten mangsa pasukan Cirebon. Ku margi kapal
Portugis ngalaman kareksakan anu beurat sareng korban anu seueur, kapal
Portugis ieu kabur ka Pasai. Warsih 1529 Portugis nyiapkeun 8 kapal kanggo
ngabales serangan Cirebon, namung batal.
Perang karajaan Sunda sareng Cirebon teras lumangsung salami 5 warsih. Nanging,
Cirebon henteu wantun naék ka darat, prajurit karajaan Sunda oge henteu wantun
turun ka laut. Cirebon sareng Demak ngan ngawasa dayeuh-dayeuh palabuhan. Mung
di bagian wétan pasukan Cirebon hasil nembus langgkung jero ka beh kidul ku
karebutna Talaga (karajaan bawahan Sunda), benteng pamungkas karajaan Sunda di
Galuh. Ti waktos harita Cirebon janten lemah sareng henteu ngalakukeun ekspansi
deui.
Wassalamualaikum,
Asep Hadiyana
---------------------------------
You snooze, you lose. Get messages ASAP with AutoCheck
in the all-new Yahoo! Mail Beta.