Nganjang ka Kanekes alias Baduy Kacaritakeun geus nepi we ka Ciboleger, minangka gerbang ka Baduy. Ciboleger teh terminal akhir elf nu ti Rangkas. Nya ti mana mendi ge mun dina kandaraan umum mah, sigana, kudu ka Rangkas heula, ganti elf di terminal Rangkas terus naek elf ka Ciboleger. Ngan kamari mah kabeneran aya mahasiswa s2 program khusus, nu urang Rangkas, kang Wahyu, guru di SMSR (sekolah menengah seni rupa) Bandung. Mawa mobil avanza nepi ka lemburna, Sampay Rangkasbitung. Ngendong heula. Isukna dianteurkeun make mobil Mitsubishi Strada double cabin ka Ciboleger ku rakana kang Wahyu nu nyupiran mobil, nu jadi kapala dinas perindustrian Kabupaten Lebak (ibukotana Rangkas). Memeh indit, nyimpang heula ka kantorna, asistena ka kantor heula, mawa asin, uyah jeung tarasi, minangka oleh-oleh bikeuneun ka urang Baduy. Sarupaning oleh-oleh kitu teh cenah khas pikeun ka Baduy. Apal kawasan dinya, kang Ade motong jalan-teu make jalan biasa pikeun mobil, tapi liwat jalan rada goreng, tapi keukeuh ngebut.
Ti Ciboleger, aya jalan rada gede dibatu-tembok, nanjak, leumpang muru ka kantor Jaro Kanekes. Gigireun tanjakan aya SD. Tapi barudak Baduy mah cenah teu sarakola. Ari Jaro teh kepala desa. Ngaran jarona Dainah. Lalaki bambang awak seseg kumis baplang. Teu beda ti prototip pendekar. Kabeneran kudu antri heula da aya rombongan make jip willy's keur ngobrol jeung Jaro oge jeung Mursid, wakil jaro nu urang Baduy Jero, dina teras kantor jaro nu oge tempat dumuk Jaro (siga imah dines, modelna nya ilahar imah Baduy). Bedana Baduy Luar (Panamping & Dangka) jeung Baduy Jero salah sahijina, dina kelir baju. Baduy Jero sapopoe make baju bodas, diiket bodas, baduy luar hideung diiket kelir hejo batik. Handapeun kantor Jaro aya lembur Baduy luar, ngarana Kaduketug. Si kuring ngasongkeun surat izin survey ti sakola. Jaro ngan unggek, sanggeus netelakeun yen si kuring ti Bandung rek naliti imah jeung parabot urang dieu. Kang Wahyu ngaharewos, cokot deui surat teh. Kuring nurut. Basa keur leumpang dibejaan, yen percuma mikeun surat, da moal dibaca. Urang baduy mah teu bisa maca, cenah! Jaro teh teu dipilih rakyat, tapi ditunjuk langsung ku puun. Puun (kepala adat, atawa bisa jadi raja leutik, sanajan konsep raja teu dikenal di baduy), ngan aya di tilu kampung Baduy Jero. Di baduy luar mah teu aya, nu aya jaro. Kabehna aya tujuh jaro, tapi nu sarua jeung kades mah Jaro Dainah. Judul Desertasi prof. Dr Yudhistira Garna di Universitas Kebangsaan Malaysia, make eta, Tangtu telu jaro tujuh, jst (1988). Di kantor jaro, aya foto2 jaro Dainah keur sasalaman jeung presiden Megawati, oge sertifikat pikeu Jaro Dainah salaku salah saurang narasumber dina hiji seminar,jsb kang Wahyu mah terus ka landeuh, ka hiji imah Baduy nu salah sahiji pacabakanana-salian ti patani huma umumna urang dinya, oge sok ngurus bahan baku tenun, kayaning benang, kaen, jsb. Aya nu milu ti Ciboleger, urang jawa nu kawin jeung urang dinya. Hartina, mas jono eta, jadi urang baduy. Mantuan mawa ransel. Di kantor Jaro, kang Wahyu boga kasempetan nanya Mursid, wakil jaro nu urang baduy jero tea. Awakna bodas, jeung kasep, irung mancung kumis janggot pantes. Siga bule cenah cek kang Wahyu mah. Nya tatanya soal tenun baduy, motif atawa corakna. Istilah-istilah ngaran bagean-bagean alat tenun urang baduy. Tapi rada kerok basa dikonfirmasi ka ibu-ibu tukang tenun. Beda saeutik dina ngaran motif. Aya tukang lotek. Nya jajan heula. cowetna tina kai, ngarana jahas. Kang Wahyu mah geus katilu kalina. Manehna mah nalungtik tenun Baduy. Si kuring mah ngumpulkeun data perkara imah jeung parabotna. Bari can puguh naha Baduy rek dijadikeun studi kasus atawa moal, da geus aya jeung rada loba panalungtikan ngeunaan baduy mah, sanajan nu rek ditaliti si kuring can aya. Harita ge di kantor Jaro, nginjeum golok nu dibawa kang Mursid rek ditingalian. Tapi poho teu nanyakeun pesenan si Ua Sasmita, pikeun nanyakeun ngaran ragam hias.. Ngan motoan wungkul. Terus leumpang nanjak ka kampung Gajeboh. Nya nuturkeun kamana kang Wahyu we. Da rumasa nebeng. Hehe. Ongkoh kamana ge indit, pasti aya bahan kumpulkeuneun mah, imah, jerona, parabotna. Difotoan. Hanjakal baduy jero mah teu meunang di foto, kaci oge digambar sketsa. Jadi dina teu nepina oge ka baduy jero (cibeo, cikertawana jeung cikeusik) teu pati panasaran. Nya jaga mah kudu meureun ka baduy jero. Rombongan, limaan, leumpang nanjak mudun, kesang badag kesang leutik ngabring, kaos jibreg, muru kampung Gajeboh. Di jalan aya barudak keur arulin maen gatrik. Di kampung Gajeboh aya urang Baduy nu kenal deukeut jeung kadinas indag, ngarana Musung, ngora keneh. Usaha sampinganana kana nenun. Disebut usaha sampingan, sabab urang baduy boga pakasaban matuh, nya ngahuma tea. Kagiatan atawa usaha sejen dilakukeun di luar waktu ngahuma. Musung keur dibina ku dinas indag Lebak. Diantarana pangmeulikeun alat tenun khas dinya. Asana hijina opat ratus rebu. Nya lain pikeun Musung wungkul, tapi keur urang dinya nu butuh. Musung mah meureun sarupaning koordinator atawa contact person. Nyimpang teh ka imah Arsad, nu keur naheur cai pikeun nyelup kaen di kampung Balingbing, saacan Gajeboh. Imahna kaitung gede mun dibanding tatanggana. Nya Arsad kaitung beunghar meureun, da imahna leuwih gede. Sarua jeung Musung, usahana sampinganana kana tenun. Harita kang Wahyu meuli sarung leutik. Si kuring ge nurutan, meuli sarung nu rada gede. Sarua sarung teh, buleud molongo tea. Kelir biru kolot. Hareupeun imah Arsad imah nu sejen, nu rohangan tepas jadi warung. Kopi, chiki, indomie, nya kadaharan lolobana mah. Disuguhan kopi ku nu boga imah, istrina Arsad nu bodas, tur manis, oge terus dahar di dinya, rada lila da neanan heula tomat, jeung asin, jeung sambel. Teuing ari urang manggih lalab ti mananya? Da urang Baduy mah daharna teu make lalab. Sambel oge teu make lalab. Heuheu. Asin jeung asin jeung asin we cenah.kadang jeung uyah wungkul. Beu! Tapi edun, ngeunah. Da ongkoh cape jeung lapar. Di Gajeboh motoan jero imah kang Arsad jeung kang Musung. Kaasup parabot imah kayaning boboko jeung baris (boboko nu jangkung, khas baduy jero). Unggal imah baroga bobogo atawa baris rada loba. aralus, teu nempo nu butut atawa rusak. Terus ulin ka rawayan (jambatan) tina awi luhureun Ciujung. (ngaran SD hareupeun lapangan Supratman Pussenif Bandung, ngaranna SDN Ciujung, sigana ti ngaran walungan nu huluna di baduy ieu. Ku Musung terus diajak nempo saung lisung di tukang, rada sisi walungan Ciujung. Lisung di dinya panjangna 8 meter. Beres ti dinya, bari cape jeung cape deui da jalana nanjak mudun, balik deui ka Ciboleger. Rek terus ka kampung panamping sejen, Ciranji. Naek heula mobil. Jalana alus, diaspal. Di kampung Ciranji aya Pa Pulung atawa Ayah Narah (bapana Narah), ngaran aslina mah Naispin (umur 48 cenah ngakuna). Geus lila wawuh jeung kang Wahyu. Malah mun ka Bandung, sakapeung sok ngendong di imah kang Wahyu di komplek Graha Bandung Indah Ciwastra. Pulung sok ngabandung mawa produk Baduy jualeun, siga Kang Acin atawa bapa Samin nu kungsi dicaritakeun bulan kamari nu panggih di Unpas. Pulung kabeneran keur ka huma/kebon. Di susul heula ku ojeg ti Nangerang. Terus milu ka imahna di Ciranji. Di gerbang ka Ciranji aya tulisan nu negeskeun yen wewengkon eta mangrupa hak adat milik ulayat Baduy. Teu meunang diganti jadi lahan sejen. Dijieun ku pamarentah. Enya, bari ngaku milik adat Baduy, sakalian ngajaga leuweung hulu Ciujung. Sabab mun leuweung gundul, Rangkas bisa banjir! Sigana mun dihulu Ciliwung aya kampung adat nu nguasa leuweungna, Jakarta moal meunang banjir kiriman. Heuheu. Geus rada sareupna nepi teh. Lemburna aya di landeuh. Jadi leumpang teh mudun terus. Di imah Pulung aya stok barang jualeun, baju hideung baju bodas, sarung jeung bedog (disebutna golok). Si kuring meuli, kabeneran aya babaturan di pangulinan nu pesen baju baduy. Disuguha dahar, sangu huma anyar. Beda euy, teu hipu siga sangu kota. Rada teuas, tapi ngeunah we nu aya. Nambah malah. Jeung asin deui tambah cengek uyah. Aya sih indomie, tapi lah nu kitu mah di bdg ge loba. Pulung nawaran beas huma bawaeun ka Bandung, tapi barabe mawana, ransel geus pinuh ku baju. Di ciranji mah walunganana leutik. Walungan pikeun sarana mandi jeung sajabana. Peuting eta ngendong di bumina Ayah Narah atawa kang Pulung. Resep ngadenge cara ngobrolna, dialekna khas, salian ti aya kecap-kecap nu khas tea,siga Kami jeung dia. Karek apal yen ngaran lembur di rancaekek, dangdeur, eta teh basa Baduy pikeun..sampeu! Parabot imah teu loba jinisna, tapi boboko atawa baris mah loba. parabot ti toko geus aya, cara geulas, sendok, jsb. Tapi teu manggih telebug atawa dingklik. Malah istilahna oge Pulung mah teu apaleun. Sajorelat mikir, meureun sabab model hirupna ngahuma. Ari pare huma mah teu perlu ditelebugan, da si pare teh napel we dina dahana. Teu murag cara pare sawah! Pulung cicing di imahna jeung istrina oge ibuna nu tos teu tiasa ningali. Tos sepuh pisan. Ramana tos pupus lami. Aya nu aheng dina soal nu maot. Kuburunana ngan ukur dibere waktu tujuh poe. Sanggeus tujuh poe mah cenah, cek Pulung, bisa dipelakan tatangkalan! Tujuh poe eta pikeun waktu karuhun mawa roh nu maot ka tempat ngumpulna, nya cenah di sasaka domas tea. Jadi euweuh makam atawa kuburan nu katingali di baduy mah. Ragam Hias Ragam hias aya dua, nu dina kaen, disebut batik, nu dina pakakas mah disebutna teh pamandangan. Heuheu. Enya nya, pamandangan. Leuit Baduy teh kuduna diconto dina masalah logistik. Unggal imah baroga leuit. Jadi republik leuit. Makmur jeung sejahtera, dina harti geus boga cadangan. Pulung boga leuit lima. Teu beak-beak pare huma teh, jeung kuat puluhan taun! Leuit ditempatkeun rada anggang ti imah. Naha? Ieu strategi canggih kaarifan lokal. Cenah mah pikeun nyegah beak sagala rupa mun imah kahuruan. Sadar yen bahan imah teh tina bahan sarupaning kai jeung awi, rada rawan kahuruan, nya leuit teh dipisahkeun rada anggang ti imah. Isukna pabeubeurang balik ka rangkas. Ti luhureun lembur Ciranji, nangerang, naek ojeg ka Gunung Kancana. Ongkosna, 40 rebu samotor. Bari jalana sawareh bututs, aspal rusak tea. Ti Gunung Kancana naek elf ka rangkas 15 rebu saurang. Sakitu nu kapihatur. Nuhun ka kang Wahyu nu tos jadi `malaikat penolong' ka si kuring nu keur sutres dicarekan profesor pedah can survey wae. Heuheu. balik ka bdg, suvenir teh ledis ku babaturan, diganti hargana wungkul, capena mah henteu. nu nyesa golok jeung iket. Kanu hayang apal perBaduyan, salian ti bisa nganjang iraha-iraha ka dinya, diantara buku2 di toko buku, aya buku beunang R. Cecep Eka Permana, Tata Ruang Masyarakat Baduy, diangkat tina tesisna di Antropologi UI. Rada lengkep ngan euweuh foto wungkul. Foto2 Baduy aya di mangjamal.multiply.com
