sim kuring ge sami ari kanu dongen mah meni nyandu,,, teu sirik na meuni
ngadepong di payunen radio transistor ....
kaleresan upami taun 80an mah tukang dongen nu kawentar di weweangkon garut mah
ngan mang jaya sareng mang satar ( radio antares sareng radio rex )
da upami katinggaleun sadinten asa hanjeulu pisan he he he he
simkuring mah paling resep ka dongen mang jaya anu judul na " ka sarung ka
sayang maung " nyarioskeun lalakon mang itok sareng bah sura he he he he he
sareng hiji deui dongend Si andi jago tutugan .
----- Original Message ----
From: Uteng Supriatna <[EMAIL PROTECTED]>
To: [email protected]
Sent: Thursday, November 1, 2007 10:33:07 AM
Subject: Re: [kisunda] Dongengek?
sumuhun pribados oge janteun emut mangsa katukang taun 80-an, keur
masih alit keneh kapungkur teh, ngupingkeun dongeng na ti radio radio. resep
pisan ngadangukeun nana teh..alam pkiran urang di bawa narawang asup milu kana
tokoh tokohna.
nu paling kasohor waktos kapungkur nu ngadongengna teh wa kepoh...., teras
masih emut kana dongengna si komeng ti mang engkos dina soanten si komeng nu
ngirung..he. .he...rame pisan
wassalam
u teng
dudi_ss <[EMAIL PROTECTED] com> wrote:
waduh jadi inget deui ka jaman baheula basa ngadengekeun dongeng "Aki Osa"
ti radio Cilember taun 76-an "Sirooood... .., siroooood... , sirooood.... . " 3
kali, tapi eta pamancat teh teuing kamana terusna, disambung deui ku Mang
Jaya tea ti pamancar sejen tahun 77an nepi taun 80-an. Ti taun 84 mah siuing
na tara ngadengekeun deui dongeng.
Wassalam,
----- Original Message -----
From: "mh"
To: ;
Sent: Thursday, November 01, 2007 8:49 AM
Subject: [kisunda] Dongengek?
Euh
Waktosna
Riwayatna Pustaka jeung Dongéng Sunda Populér
IEU mah kaayaan dina katompérnakeun taun 1960-an tepi ka kira awal
taun 1980-an. Harita kungsi aya rupaning buku carita basa Sunda nu
dipikaresep ku balaréa. Ku para ahli sastra mah moal boa disarebutna
"buku bacaan populér" téa.
Harita Ordeu Soeharto keur meumeujeuhna buta tulang buta daging.
Pulitik jeung kiritik disingkahan, ékonomi jeung pangwangunan
diutamakeun. Balaréa resep dihibur ku rupaning dongéng, ti mimiti
dongéng jawara tepi ka dongéng jurig.
Ratusan Judul
Réa rupana buku basa Sunda nu sok disebut bacaan populér téh. Nu aya
di Perpustakaan Nasional Malaysia, upamana, leuwih ti 200 judul. Komo
nu dikoléksi ku Rachmat Taufiq Hidayat di Bandung, aya 300 judul.
"Ku taksiran, buku basa Sunda populér nu kantos medal téh aya 400-an
judul mah," cék Rachmat, koléktor buku nu sapopoéna muka usaha
pamedalan buku.
Karedewil deuih. Sajudulna téh umumna puluhan jilid. Si Buntung Jago
Tutugan (Tjaringin, 1969) yasana S. Sukandar, upamana, aya 40 jilid.
Komo karangan S. Sukandar nu judulna Waliwis Bodas (Tjaringin, 1969)
mah, moal boa pangkandelna: 45 jilid. Enya gé sajilidnya nyalempring,
tapi ari puluh-puluh jilid kitu mah teu wudu kandel.
Perbawa lalakon, tayohna. Nu dongéngna ramé mah, geus réngsé gé sok
aya tuluyna. Upamana baé, lalakon Néng Élah (Saputra, 1968) beunang K.
Sukarna, 7 jilid, diteruskeun ku lalakon Nur Élah ti pangarang éta
kénéh, 15 jilid. Si Buntung Jago Tutugan gé kitu.
Nu medalkeunana lain ukur hiji dua. Di Bandung waé aya kana 20-an
kayaning Tjaringin, Saputra, Romanato, Anéka, jsté. Aya nu
sosoranganan, parigel sagala dicabak, nya ngarang nya nyitak. S.
Sukandar, contona, boga mesin citak sorangan, tur medalkeun buku
unggal minggu. Aya deuih nu winangun lembaga cara taman bacaan atawa
toko buku.
Pangarangna atuh réa. Nu produktif ti antarana S. Sukandar, K.
Sukarna, Éty S., jeung Wahyu Adam. Sok maraké sandiasma, malah aya nu
leuwih ti hiji. Wahyu Adam apan Ki Masram téa. M.O. Suratman
sandiasmana Koko, Entang S., jeung Adang D. Tayohna, keur meumeujeuhna
ramé nu mésen karangan, tur kabéh kudu dicumponan.
Ti kalangan sastrawan moyan gé aya nu kungsi ngarang carita populér.
M.A. Salmun kapan ngarang Jaka Bandung. Dipidangkeunana kalawan
nyambung dina koran Giwangkara. Kitu deui Olla S. Sumarnaputra. Ahmad
Rustandi deuih, nu kiwari giat di Komisi Konstitusi, kungsi ngarang
"Séri Anjar" kayaning lalakon Anjar Tepung jeung Rampog Geulis jsté.
Tepi ka taun 1980-an mah gampang kénéh néanganana, réa beulieun,
upamana di Toko Buku Puri, di Jl Déwi Sartika, atawa di kios-kios buku
di Jl. Cikapundung, Bandung. Sajilidna Rp. 70,-
Teu meuli gé aya kénéh taman bacaan harita mah, nu sok nyéwa-nyéwakeun
buku carita modél kitu. Malah harita mah aya deuih nu sok
nyéwa-nyéwakeun buku kana sapédah, nguriling. Sajilid, Rp. 5,-
Nu matak kayungyun, ti antara nu ngarang, nu medalkeun, nu masarkeun,
katut nu maca téh katémbongna aya tali silaturahmi nu mandiri. Teu
jarang kapanggih dina jilid buku téh aya usulan ti nu maca, upamana,
lir "surat pembaca" dina koran.
Tepi ka katompérnakeun taun 1970-an mah pamedalan buku bacaan populér
téh kasebut ramé. Béh dieu, katémbong nyirorot, babakuna tumali jeung
ayana kawijakan pamaréntah nu ngeureunan subsidi keretas. Lain waé
kualitas citakan jadi nyirorot, tapi produktivitas pamedalanana gé
beuki dieu beuki suda.
Dongéng Radio
Rada béda ti buku-buku carita basa Sunda lianna, buku-buku nu kasebut
bacaan populér mah teu ukur gumantung ka nu nyitak, teu ngan bisa
ngandelkeun keretas. Kapan aya radio. Teu saeutik nu dibacakeun dina
radio, kabandungan ku balaréa, ti puseur dayeuh parat tepi ka désa.
Éstu jembar ambahanana.
Matak waas ku gogorokgokanana. Jaman radio cawang téa, anténeuna
ngacir, ari setrumna tina batu batré nu disusun manjang. Harita mah
setasion télévisi can réa cara ayeuna. Radio téh éstu média massa nu
populér pisan. Nu boga karék hiji dua, barudak tatangga reuteum milu
ngadédéngékeun lalakon tina radio.
Di Bandung mah radio nu sok midangkeun dongéng téh antarana Litasari,
Fortune, Sangkuriang, Paksi, Garuda, Lidya, Ganésha, Volvo, jeung
Émsa. Di Sumedang aya Duta, Jussan, jeung Sturada Sumedang. Ari di
Garut aya Antarés, Sturada Garut, jeung Réx. Tacan di wewengkon
lianna.
Di Dahlia mah disebutna "Dongéng Énténg Pasosoré". Lalakon Nur Élah
beunang K. Sukarna, nu populér kabina-bina, kungsi dibacakeun dina
Radio Garuda taun 1974-1975. Taun 1980-an ieu lalakon dijomantarakeun
deui ku jurudongéng séjén dina Radio Sangkuriang. Kitu deui Radio
Litasari di Cilémbér, dina taun 1976-1977, ti jam 4 tepi ka jam 5
soré, midangkeun lalakon Sirod Jelema Goib beunang K. Sukarna.
Tukang macakeunana aya Mang Engkos Koswara (Duta), Mang Jaya, Mang
Bahar (Yusan), Mang Arman Wijaya, Mang Barna, Wa Képoh, Rachmat
Dipradja, jlld. Ilaharna macakeun dongéng téh kalawan life, saharita.
Kabéhdieunakeun sora narator direkam kana kasét, terus disetél di
sawatara radio.
Upama dibanding-banding, popularitas dongéng radio harita lir
popularitas sinétron dina télévisi ayeuna. Harita mah geus prah mun nu
daragang di pasar, sok ngadaréngékeun dongéng radio isuk-isuk. Atuh di
lembur-lembur, ti wanci asar tepi ka sareupna, atawa peuting, balaréa
resep ngabandungan dongéng radio.
Keur nu ngarokolakeun widang industri, puguh wé popularitas dongéng
radio téh jadi cukang jang dagang. Ti mimiti batu batré jeung kécap
tepi ka ubar rieut, sok diiklankeun dina acara dongéng radio.
Ti antara rupaning produk industri nu adverténsina sok nyelap kana
dongéng radio téh aya batu batré ABC, Eveready, "kécap asli" Sari,
ubar Mixadin, Puyer Bintang Tujuh, Pil Kita, Contrexin, Contrex, jeung
Oscadon.
Sakapeung iklan téh sok matak nyenghél. "Pesan sponsor" aya kalana
nyelap dina omong-omongan nu baroga lalakon. Najan nu didongéngkeunana
jaman bihari, tapi nu macakeun dongéng mah énténg wé nyelapkeun iklan
kana dialog. Paribasa, "ku Contrexin geura rarieut mah."
Teuing saha nu numpang ka saha. Naha iklan numpang kana dongéng, atawa
dongéng nu numpang kana iklan. Silih mangpaatkeun wé meureun.
Sapatu jeung Filem
Nu pohara sohorna téh antarana lalakon Néng Élah jeung anakna, Nur
Élah. Néng Élah téh budak pahatu. Bapana ngumbara ka Singapur. Budak
téh dipihapékeun ka kulawarga Walanda, méméh Jepang ngajorag
Indonésia. Ari éta kulawarga Walanda boga anak dua: lalaki jeung
awéwé.
Nu lalaki aya pikir kadua leutik ka Néng Élah. Ari Néng Élah bogoh ka
Dén Rahmat. Néng Élah mimiti tepung jeung Dén Rahmat di pamoroan.
Orokaya anak Walanda nu awéwé bogoheun ka Dén Rahmat deuih.
Dina hiji poé, éta awéwé turunan Walanda téh ngajak Nur Élah ulin ka
nu suni. Néng Élah disuntrungkeun ka walungan tepi ka kabawa palid.
Néng Élah kapanggih ku hiji ajengan, terus diurus lir ka anak
sorangan.
Teu wudu Néng Élah laksana kapiduriat ka Dén Rahmat. Nya boga anak,
ngaran Nur Élah. Dina hiji poé Nur Élah aya nu ngiwatpanjang lalakon
deui waé, tangtuna gé.
Ku sohor-sohorna lalakon Nur Élah, kungsi aya saémbara ahéng. Nu
ngayakeunana pabrik sapatu di Bandung. Harita, taun 1970-an, sudagar
nu boga pabrik ngajak balaréa pikeun pakuat-kuat ngangkat "sapatu Nur
Élah".
Balaréa tumplek, harayang meunang hadiah, sumawonna nu harayang lalajo
mah. Pabuis, pasesedek, hésé hitut-hitut acan. Batan gumbira, kaayaan
kalah kacow. Témbok rugrug, da puguh kasedekkeun ku jalma nu sakitu
réana. Antukna, jul-jol pulisi. Sapatu téa puguh wé disita.
Lalakon Si Rawing deuih nu ramé téh. Mimiti Tatang K.S. ngarang Si
Rawing Jago ti Pakidulan, 20 jilid. Béh dieu Yat R. Ngarang Si Rawing
deuih, dibacakeun ku Wa Képoh dina radio.
Si Rawing téh lalakon jawara, nu keur leutikna pahatu lalis, terus
ngalalana bari guguru ka nu sarakti. Puguh wé nyanghareupan musuh,
antarana Komara Déwa Asmara.
Tepi ka difilemkeun sagala lalakon Si Rawing mah, dina awal taun
1990-an. Nu boga lalakonna gé Barry Prima, aktor filem laga nu
kakoncara. Teuing geus sabaraha kali dipintonkeun dina "layar tancep",
utamana di pilemburan.
Gambaran Kaayaan
Upama nilik kana eusining caritana, buku-buku bacaan populér jeung
dongéng radio téh aya sababaraha golongan.
Aya nu ngadongéngkeun lalampahan jawara, boh lalaki boh awéwé, lir
wanda carita superman katut superwoman dina komik. Lalakon Nur Élah,
nu kasangna kota jaman kiwari, atawa Si Rawing, nu kasangna lembur
jaman bihari, contona mah. Ilaharna, rupaning kasaktén napel pageuh
kana carita nu kieu wandana.
Aya deuih nu ngadongéngkeun jurig-perjurigan. Contona, dongéng Jurig
Hulu nu dipidangkeun ku Radio Volvo dina taun 1980-an. Ieu horor
nyaritakeun awéwé nu ditelasan ku kabogohna, alatan kakandungan.
Korban dimutilasi, sirah jeung awakna papisah. Sirahna terus
marakayangan, matak tagiwur sakur urang lembur. Sora angin ngagelebug
nu paselang jeung sora ajag babaung, geus prah milu ngawangun suasana
carita nu kieu wandana.
Nu miang tina legénda, medar sasakala patempatan, aya deuih. Malah aya
ogé nu dongéngna bisa disebut "dongéng sajarah", wanda fiksi meunang
nimba tina pangalaman historis.
Tacan golongan carita nu ngadongéngkeun bubuk leutikna kahirupan rumah
tangga. Ilaharna, caritana museur dina hubungan ti antara salaki jeung
pamajikan, ti antara lalaki jeung wanoja. Kitulah cara golongan
télénovélla dina télévisi jaman ayeuna.
Dihenteu-henteu gé, rupaning carita populér téh milu ngagambarkeun
kaayaan masarakat di sabudereunana. Basana, upamana, basa lancaran
baé, nu prah diparaké dina kahirupan sapopoé.
"Tina judulna waé tos kasawang pakaitna sareng kaayaan masarakat. Cara
lalakon Kapincut ku Bandar Buntut, apan medalna téh jaman nalo," cék
Mamat B. Sasmita, nu ngokolakeun Rumah Baca Buku Sunda, di Bandung.
Nalo téh lir togél kiwari.
Sandékala
Kiwari mah geus rada langka pangarang nu leukeun nyieun carita populér
téh. Nu haat kénéh neruskeun ieu tradisi téh paling gé Aan Merdéka,
pangarang jeung wartawan ti Bandung.
Cara S. Sukandar baréto, Aan gé tawekal sorangan: ngarang carita
(antarana Silalatu Gunung Salak jeung Pasukan Siluman Haji Perwatasari
nu mangjilid-jilid) , medalkeun buku sorangan bari masarkeunana
sakalian.
Keur nu kungsi ngalaman jaman jaya-jayana dongéng radio,
karangan-karangan beunang Aan moal boa bisa mulangkeun panineungan.
Tepi ka kiwari asa kadéngé baé suasanana téh. Dipirig ku kacapi
suling, minangka sound track-na, dongéng radio téh sok dipungkas ku
kekecapan narator: "Euh
waktosna".
Dina kekecapan siga kitu, sasat nyamuni kahanjakal. Lalakon can
anggeus, bet kudu dipungkas. Éstu matak panasaran.
Tapi harita mah, enya jaman ramé-raména dongéng radio, aya kénéh
dagoaneun, da isukna geus tangtu dituluykeun.
Teu cara ayeuna, jaman télévisi keur jaya-jayana, pamedalan buku
bacaan populérpon kitu deui dongéng radiosasat geus tepi kana mangsa
sandékala.
Kakurung ku waktu, tayohna. Nyéta, waktosna téa.***(Hawé Setiawan)
url: http://cupumanik. com/manik/ seratan/euh% e2%80%a6- waktosna/
PENTING..!
attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member.
dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa
pencabutan membership.
terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu
mengupdate antivirusnya.
Yahoo! Groups Links
PENTING..!
attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member.
dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa
pencabutan membership.
terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu
mengupdate antivirusnya.
Yahoo! Groups Links
____________ _________ _________ _________ _________ __
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail. yahoo.com
[Non-text portions of this message have been removed]
<!--
#ygrp-mkp{
border:1px solid #d8d8d8;font-family:Arial;margin:14px 0px;padding:0px 14px;}
#ygrp-mkp hr{
border:1px solid #d8d8d8;}
#ygrp-mkp #hd{
color:#628c2a;font-size:85%;font-weight:bold;line-height:122%;margin:10px 0px;}
#ygrp-mkp #ads{
margin-bottom:10px;}
#ygrp-mkp .ad{
padding:0 0;}
#ygrp-mkp .ad a{
color:#0000ff;text-decoration:none;}
-->
<!--
#ygrp-sponsor #ygrp-lc{
font-family:Arial;}
#ygrp-sponsor #ygrp-lc #hd{
margin:10px 0px;font-weight:bold;font-size:78%;line-height:122%;}
#ygrp-sponsor #ygrp-lc .ad{
margin-bottom:10px;padding:0 0;}
-->
<!--
#ygrp-mlmsg {font-size:13px;font-family:arial, helvetica, clean, sans-serif;}
#ygrp-mlmsg table {font-size:inherit;font:100%;}
#ygrp-mlmsg select, input, textarea {font:99% arial, helvetica, clean,
sans-serif;}
#ygrp-mlmsg pre, code {font:115% monospace;}
#ygrp-mlmsg * {line-height:1.22em;}
#ygrp-text{
font-family:Georgia;
}
#ygrp-text p{
margin:0 0 1em 0;}
#ygrp-tpmsgs{
font-family:Arial;
clear:both;}
#ygrp-vitnav{
padding-top:10px;font-family:Verdana;font-size:77%;margin:0;}
#ygrp-vitnav a{
padding:0 1px;}
#ygrp-actbar{
clear:both;margin:25px 0;white-space:nowrap;color:#666;text-align:right;}
#ygrp-actbar .left{
float:left;white-space:nowrap;}
.bld{font-weight:bold;}
#ygrp-grft{
font-family:Verdana;font-size:77%;padding:15px 0;}
#ygrp-ft{
font-family:verdana;font-size:77%;border-top:1px solid #666;
padding:5px 0;
}
#ygrp-mlmsg #logo{
padding-bottom:10px;}
#ygrp-vital{
background-color:#e0ecee;margin-bottom:20px;padding:2px 0 8px 8px;}
#ygrp-vital #vithd{
font-size:77%;font-family:Verdana;font-weight:bold;color:#333;text-transform:uppercase;}
#ygrp-vital ul{
padding:0;margin:2px 0;}
#ygrp-vital ul li{
list-style-type:none;clear:both;border:1px solid #e0ecee;
}
#ygrp-vital ul li .ct{
font-weight:bold;color:#ff7900;float:right;width:2em;text-align:right;padding-right:.5em;}
#ygrp-vital ul li .cat{
font-weight:bold;}
#ygrp-vital a{
text-decoration:none;}
#ygrp-vital a:hover{
text-decoration:underline;}
#ygrp-sponsor #hd{
color:#999;font-size:77%;}
#ygrp-sponsor #ov{
padding:6px 13px;background-color:#e0ecee;margin-bottom:20px;}
#ygrp-sponsor #ov ul{
padding:0 0 0 8px;margin:0;}
#ygrp-sponsor #ov li{
list-style-type:square;padding:6px 0;font-size:77%;}
#ygrp-sponsor #ov li a{
text-decoration:none;font-size:130%;}
#ygrp-sponsor #nc{
background-color:#eee;margin-bottom:20px;padding:0 8px;}
#ygrp-sponsor .ad{
padding:8px 0;}
#ygrp-sponsor .ad #hd1{
font-family:Arial;font-weight:bold;color:#628c2a;font-size:100%;line-height:122%;}
#ygrp-sponsor .ad a{
text-decoration:none;}
#ygrp-sponsor .ad a:hover{
text-decoration:underline;}
#ygrp-sponsor .ad p{
margin:0;}
o{font-size:0;}
.MsoNormal{
margin:0 0 0 0;}
#ygrp-text tt{
font-size:120%;}
blockquote{margin:0 0 0 4px;}
.replbq{margin:4;}
-->
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
[Non-text portions of this message have been removed]
PENTING..!
attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member.
dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa
pencabutan membership.
terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu
mengupdate antivirusnya.
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/
<*> Your email settings:
Individual Email | Traditional
<*> To change settings online go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/join
(Yahoo! ID required)
<*> To change settings via email:
mailto:[EMAIL PROTECTED]
mailto:[EMAIL PROTECTED]
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/
