Buta Locaya wêruh yen Sunan Benang ngrusak rêca, dheweke nêpsu maneh,
calathune: "Panjênêngan nyata tiyang dahwen, rêca buta bêcik-bêcik
dirusak tanpa prakara, sa-niki awon warnine, ing mangka punika
yasanipun Sang Prabu Jayabaya, lah asilipun punapa panjênêngan ngrisak
rêca?"
(Buta Locaya mengetahui tindakan Sunan Bonang merusak patung itu,
timbul amarahnya kembali, "Anda itu benar-benar orang brengsek. Patung
bagus-bagus kok dirusak tanpa sebab. Patung itu adalah peninggalan
Sang Prabu Jayabaya, lalu mengapa Anda rusak?")
Pangandikane Sunan Benang: "Mulane rêca iki tak-rusak, supaya aja
dipundhi-pundhi dening wong akeh, aja tansah disajeni dikutugi, yen
wong muji brahala iku jênênge kapir kupur lair batine kêsasar."
(Jawaban Sunan Bonang, "Arca ini saya rusak supaya jangan
disembah-sembah oleh orang banyak, supaya jangan dimantrai. Yang
menyembah patung itu namanya kafir. Lahir dan bathinnya tersesat.")
Buta Locaya calathu maneh: "Wong Jawa rak sampun ngrêtos, yen punika
rêca sela, botên gadhah daya, botên kuwasa, sanes Hyang Labawalhujwa,
mila sami dipunladosi, dipunkutugi, dipunsajeni, supados para lêlêmbut
sampun sami manggen wontên ing siti utawi kajêng, amargi siti utawi
kajêng punika wontên asilipun, dados têdhanipun manusa, mila para
lêlêmbut sami dipunsukani panggenan wontên ing rêca,
panjênêngan-tundhung dhatêng pundi?
(Buta Locaya mengomel lagi, "Orang Jawa itu khan sudah tahu, bahwa itu
hanya sebuah arca batu, tidak punya daya apa-apa, tidak punya
kekuasaan apa, bukan Hyang Labawalhujwa, karena itu dimantrai dan
diberi sesajian, supaya para makhluk halus yang dulunya tinggal di
tanah atau kayu - karena tanah dan kayu itu dimanfaatkan bagi manusia
- maka para makhluk halus itu diberi tempat tinggal di dalam arca.
Anda itu tahu nggak sih?)
Sampun jamakipun brêkasakan manggen ing guwa, wontên ing rêca, sarta
nêdha ganda wangi, dhêmit manawi nêdha ganda wangi badanipun kraos
sumyah, langkung sênêng malih manawi manggen wontên ing rêca wêtah ing
panggenan ingkang sêpi edhum utawi wontên ngandhap kajêng ingkang
agêng, sampun sami ngraos yen alamipun dhêmit punika sanes kalayan
alamipun manusa, manggen wontên ing rêca têka panjênêngan-sikara,
dados panjênêngan punika têtêp tiyang jail gêndhak sikara siya-siya
dhatêng sasamining tumitah, makluking Pangeran. Aluwung manusa Jawa
ngurmati wujud rêca ingkang pantês simpên budi nyawa, wangsul tiyang
bangsa 'Arab sami sojah Ka'batu'llah, wujude nggih tugu sela, punika
inggih langkung sasar".
(Sudah wajar kalau para makhluk halus tinggal di gua dan patung.
Selain itu mereka makan bau harum. Makhluk halus itu apabila makan bau
harum, badannya terasa segar. Mereka betah tinggal di patung-patung
batu yang berada di tempat sepi atau yang berada di depan pohon besar.
Apakah Anda sudah pernah merasakan hidup di alam makhluk halus yang
berbeda dengan alam manusia? Mereka yang hidup di dalam patung baru,
Anda siksa, jadi karena itu Anda patut disebut orang jahil. Orang yang
gemar berbuat seenaknya sendirinya terhadap sesama makhluk Tuhan.
Lebih baik orang Jawa yang menghormati patung demi menguntungkan para
makhluk halus, dibandingkan dengan orang Arab yang menyembah Ka'bah.
Wujudnya juga tugu batu, sehingga seharusnya mereka juga sesat.")
Pangandikane Sunan Benang: Ka'batu'llah iku kang jasa Kangjêng Nabi
Ibrahim, ing kono pusêring bumi, didelehi tugu watu disujudi wong
akeh, sing sapa sujud marang Ka'batu'llah, Gusti Allah paring
pangapura lupute kabeh salawase urip ana ing 'alam pangumbaran".
(Sunan Bonang menjawab, "Ka'bah itu ada karena jasanya Nabi Ibrahim,
di situ terletak pusatnya bumi. Dibangun tugu dan disembah orang
banyak. Siapa saja yang bersujud pada Ka'bah, Allah akan mengampuni
dosanya selama hidup di dunia.")
Buta Locaya mangsuli karo nêpsu: "Tandhane napa yen angsal sihe
Pangeran, angsal pangapuntên sadaya kalêpatanipun, punapa sampun
angsal saking Pangeran Kang Maha Agung tapak asta mawi cap abrit?
(Buta Locaya menjawab dengan marah, "Buktinya apa kalau mereka beroleh
pengampunan dosa dari Tuhan, memperoleh pengampunan dari semua
kesalahan. Apakah sudah memperoleh tanda tangan dan cap dari Tuhan?")
Sunan Benang ngandika maneh: "Kang kasêbut ing kitabku, besuk yen mati
oleh kamulyan".
(Sunan Bonang berkata lagi, "Itu semua disebut dalam kitabku. Besok
kalau meninggal akan beroleh kemuliaan.")
Buta Locaya mangsuli karo mbêkos: "Pêjah malih yen sumêrêpa, kamulyan
sanyata wontên ing dunya kemawon sampun korup, sasar nyêmbah tugu
sela, manawi sampun nrimah nêmbah curi, prayogi dhatêng rêdi Kêlut
kathah sela agêng-agêng yasanipun Pangeran, sami maujud piyambak
saking sabda kun, punika wajib dipunsujudi. Saking dhawuhipun Ingkang
Maha Kuwaos, manusa sadaya kêdah sumêrêp ing Batu'llahipun, badanipun
manusa punika Baitu'llah ingkang sayêktos, sayêktos yen yasanipun
Ingkang Maha Kuwaos, punika kêdah dipunrêksa, sintên sumêrêp asalipun
badanipun, sumêrêp budi hawanipun, inggih punika ingkang kenging
kangge tuladha.
(Buta Locaya menjawab dengan tidak senang hati, "Ketahuilah, kemuliaan
yang ada di dunia ini sudah ternoda, orang tersesat menyembah tugu
batu, ketika mereka sudah melakukan kejahatan. Di Gunung Kelut banyak
batu besar-besar hasil ciptaan Tuhan, kesemuanya itu terwujud
berdasarkan Sabda Allah, itulah yang sesungguhnya lebih
pantas disembah. Berdasarkan izin Yang Maha Kuasa, seluruh umat
manusia harus mengetahui mengenai Ka'bah sejati, tubuh manusia itulah
Ka'bah sejati. Sejati karena ciptaannya Yang Maha Kuasa. Inilah yang
harus diperhatikan. Siapa yang sadar akan asal usulnya, mengetahui
akal budinya, yaitu yang sanggup dijadikan suri tauladan.)
Sanadyan rintên dalu nglampahi salat, manawi panggenanipun raga
pêtêng, kawruhipun sasar-susur, sasar nêmbah tugu sela, tugu damêlan
Nabi, Nabi punika rak inggih manusa kêkasihipun Gusti Allah, ta,
pinaringan wahyu nyata pintêr sugih engêtan, sidik paningalipun têrus,
sumêrêp cipta sasmita ingkang dereng kalampahan. Dene ingkang yasa
rêca punika Prabu Jayabaya, inggih kêkasihipun Ingkang Kuwaos,
pinaringan wahyu mulya, inggih pintêr sugih engêtan sidik paningalipun
têrus, sumêrêp saderengipun kalampahan, paduka pathokan tulis, tiyang
Jawi pathokan sastra, bêtuwah saking lêluhuripun. sami- sami nyungkêmi
kabar, aluwung nyungkêmi kabar sastra saking lêluhuripun piyambak,
ingkang patilasanipun taksih kenging dipuntingali. Tiyang nyungkêmi
kabar 'Arab, dereng ngrêtos kawontênanipun ngrika, punapa dora punapa
yêktos, anggêga ujaripun tiyang nglêmpara.
(Meskipun siang dan malam menjalankan salat, tetapi apabila pikirannya
gelap, pengetahuannya amburadul, menyembah tugu batu yang dibuat nabi.
Nabi itu khan juga manusia kekasih Allah, diberi wahyu sehingga
menjadi pandai dan sanggup mengetahui apa yang akan terjadi. Sedangkan
yang membangun arca batu itu adalah Prabu Jayabaya, yang juga
merupakan kekasih Allah. Ia juga menerima wahyu mulia, juga banyak
pengetahuannya dan sanggup mengetahui apa yang akan terjadi. Anda
berpedoman pada kitab, sedangkan orang Jawa berpedoman pada sastra
kuno, petuah dari leluhur sendiri. Lebih baik mempercayai sastra kuno
dari leluhur sendiri yang peningggalannya masih dapat disaksikan.
Orang mempercayai kitab Arab, padahal belum tahu keadaan di sana,
entah benar entah salahnya, hanya percaya perkataannya para penipu.)
Mila panjênêngan anganjawi, nyade umuk, nyade mulyaning nagari Mêkah,
kula sumêrêp nagari Mêkah, sitinipun panas, awis toya, tanêm-tanêm
tuwuh botên sagêd mêdal, bênteripun banter awis jawah, manawi tiyang
ingkang ahli nalar, mastani Mêkah punika nagari cilaka, malah kathah
tiyang sade tinumbas tiyang, kangge rencang tumbasan. Panjênêngan
tiyang duraka, kula-aturi kesah saking ngriki, nagari Jawi ngriki
nagari suci lan mulya, asrêp lan bênteripun cêkapan, tanah pasir mirah
toya, punapa ingkang dipuntanêm sagêd tuwuh, tiyangipun jalêr bagus,
wanitanipun ayu, madya luwês wicaranipun. Rêmbag panjênêngan badhe
priksa pusêring jagad, inggih ing ngriki ingkang kula-linggihi punika,
sapunika panjênêngan ukur, manawi kula lêpat panjênêngan
jotos.
(Anda menjual kemuliaannya negeri Mekah. Padahal saya tahu seperti apa
sebenarnya Mekah. Tanahnya panas, susah air, tanaman tidak bisa tubuh,
serta jarang hujan. Orang yang sanggup bernalar akan menyebut Mekah
itu negeri celaka. Malah banyak orang yang diperjual-belikan sebagai
budak. Anda itu orang durhaka. Saya minta untuk pergi dari sini,
negeri Jawa yang suci dan mulia, cukup hujan dan air, apa yang
ditanam dapat tumbuh, yang pria tampan, yang wanita cantik. Bicaranya
juga luwes. Kalau Anda bicara masalah pusatnya jagad, maka tempat yang
saya duduki inilah yang merupakan pusat jagad. Silakan Anda ukur, bila
salah pukullah saya.)
Rêmbag panjênêngan punika mblasar, tandha kirang nalar, kirang nêdha
kawruh budi, rêmên niksa ing sanes. Ingkang yasa rêca punika Maha
Prabu Jayabaya, digdayanipun ngungkuli panjênêngan, panjênêngan punapa
sagêd ngêpal lampahing jaman? Sampun ta, kula-aturi kesah kemawon
saking ngriki, manawi botên purun kesah sapunika, badhe
kula-undhangakên adhi-kula ingkang wontên ing rêdi Kêlut, panjênêngan
kula-kroyok punapa sagêd mênang, lajêng kula-bêkta mlêbêt dhatêng
kawahipun rêdi Kêlut, panjênêngan punapa botên badhe susah, punapa
panjênêngan kêpengin manggen ing sela kados kula? Mangga dhatêng
Selabale, dados murid kula!".
(Anda itu seperti orang tidak waras, pertanda kurang nalar, kurang
memakan pengetahuan akal budi, senang menyiksa orang lain. Yang
membuat arca itu Maha Prabu Jayabaya, yang kesaktiannya melebihi Anda.
Anda apa sanggup mengetahui apa yang akan terjadi? Sudahlah, saya
minta Anda pergi saja dar sini. Jika tidak mau pergi dari sini, maka
akan saya panggilkan adik saya dari Gunung Kelut. Anda saya keroyok
apa bisa menang? Lalu akan saya bawa ke dalam kawah Gunung Kelut.
Apakah Anda tidak sengsara? Apakah Anda ingin berdiam dalam batu
seperti saya? Kalau mau silakan datang ke Selabale, jadi murid saya!")
Sunan Benang ngandika: "Ora arêp manut rêmbugmu, kowe setan brêkasakan".
(Sunan Bonang berkata, "Saya tidak mau mengikuti perkataanmu, wahai
setan iblis.")
Buta Locaya mangsuli: "Sanadyan kula dhêmit, nanging dhêmit raja,
mulya langgêng salamine, panjênêngan dereng tamptu mulya kados kula,
tekad panjênêngan rusuh, rêmên nyikara niaya, mila panjênêngan dhatêng
tanah Jawi, wontên ing 'Arab nakal kalêbêt tiyang awon, yen
panjênêngan mulya tamtu botên kesah saking 'Arab, mila minggat, saking
lêpat, tandhanipun wontên ing ngriki taksih krejaban, maoni adating
uwong, maoni agama, damêl risak barang sae, ngarubiru agamane lêluhur
kina, Ratu wajib niksa, mbucal dhatêng Mênadhu".
(Buta Locaya menjawab, "Meskipun saya makhluk halus, tetapi raja
makhluk halus. Mulia dan abadi selamatnya. Anda belum tentu mulia
seperti saya. Niat Anda buruk, gemar menyiksa orang lain. Oleh karena
itu Anda datang ke tanah Jawa. Di Arab Anda tergolong orang hina. Jika
Anda orang mulia maka tidak akan pergi meninggalkan Arab, karena salah
maka melarikan diri dari sana. Buktinya di sni membuat onar, menghina
adat istiadat orang lain, menghina agama, merusak barang
yang bagus, mengharubiru agama leluhur kuno. Raja wajib menyiksa dan
membuang Anda.")
Sunan Benang ngandika: "Dhadhap iki kêmbange tak jênêngake celung,
uwohe kledhung, sabab aku kêcelung nalar lan kêledhung rêmbag, dadiya
pasêksen yen aku padu lan ratu dhêmit, kalah kawruh kalah nalar".
(Sunan Bonang berkata, "Pohon dadap ini bunganya aku beri nama celung,
buahnya kledhung, karena aku kalah nalar dan kalah pembicaraan.
Jadilah saksi bila aku bertengkar dengan raja makhluk halus dan kalah
pengetahuan serta nalar.")
Mula katêlah nganti tumêka saprene, woh dhadhap jênênge kledhung,
kêmbange aran celung.
(Oleh karena itu hingga sekarang, buah dadap, namanya kledhung,
bunganya dinamakan celung.)
Sunan Benang banjur pamitan: "Wis aku arêp mulih mênyang Benang".
(Sunan Bonang lalu berpamitan, "Sudah saya akan pulang ke Bonang.")
Buta Locaya mangsuli karo nêpsu: "Inggih sampun, panjênêngan enggala
kesah, wontên ing ngriki mindhak damêl sangar, manawi kadangon wontên
ing ngriki mindhak damêl susah, murugakên awis wos, nambahi bênter,
nyudakakên toya".
Sunan Benang banjur tindak, dene Buta Locaya sawadya-balane uga banjur
mulih.
(Buta Locaya menjawab dengan marah, "Ya sudah, pergilah cepat-cepat.
Di sini membuat susah saja. Makin lama makin membuat susah saja.
Membuat susah air, menyebabkan kekeringan." Sunan Bonang meninggalkan
tempat itu dan Buta Locaya beserta pasukannya juga pulang meninggalkan
tempat itu.)
Adipati Pengging dan Ponorogo
Sang Patih diperintahkan untuk memanggil adipati Pengging dan Adipati
Ponorogo, karena putranya Raden Gugur di Majapahit masih kecil, belum
saatnya maju perang. Setelah memberi perintah demikian, Sang Prabu
kemudian pamit hendak mengungsi ke Bali. Ia diiringkan dua abdi
terkasih, Sabdapalon dan Nayagenggong.
Ketika Sang Prabu memberi perintah demikian, wadyabala Demak sudah
membuat abrisan mengepung negara, maka terburu-buru perjalanannya.
Wadya Demak kemudian perang dengan pasukan Majapahit. Para Sunan
sendiri yang memimpin peperangan. Patih Majapahit mengamuk di tengah
peperangan. Para Bupati Nayaka Majapahit delapan orang juga ikut
mengamuk. Perang itu sangat ramai. Pasukan Demak tiga puluh ribu,
pasukan Majapahit hanya tiga ribu. Karena Majapahit digulung musuh
yang jumlahnya sekian banyak itu, prajuritnya banyak yang tewas
berguguran. Hanya Patih dan Bupati Nayaka yang mengamuk semakin maju.
Setiap prajurit Demak yang diterjang pasti mati tegelempang. Putra
Sang Prabu bernama Raden Lembu Pangarsa mengamuk di tengah peperangan,
bertanding dengan Sunan Kudus. Ketika sedang ramai-ramainya perang
tanding itu, Patih Mangkurat dari Demak meluncurkan tombaknya. Putra
raja terluka dan semakin hebat mengamuk. Ia menerjang bagaikan banteng
terluka, tidak ada yang ditakuti.
Patih Majapahit tidak mempan senjata apapun, seperti tugu baja, tidak
ada senjata yang bisa menggores tubuhnya, siapa pun yang diterjang
bubar berlarian, yang menghadang terjungkal mampus. Bangkai manusia
tumpang tindih. Patih diberondong (peluru) dari kejauhan. Jatuhnya
peluru seperti hujan jatuh di batu watu. Sunan Ngundung menghadang
kemudian memedangnya tetapi tidak mempan. Sunan Ngundung balas
ditombak, tewas. Patih lalu dikerubuti prajurit Demak. Pasukan
Majapahit lama-lama habis. Seberapa kuat satu orang sendirian,
akhirnya Patih Majapahit gugur. Tetapi kuwedane musnah dan
meninggalkan suara, "Ingat-ingat orang Islam, kalian diberi kebaikan
oleh rajaku tetapi membalas kejahatan, tega merusak negara Majapahit,
merebut negara melakukan pembunuhan. Kelak kubalas, kuajari kalian
benar salah, kutiup kepala kalian, kucukur rambut kalian bersih-bersih."
Setewasnya Patih Majapahit, para Sunan kemudian masuk ke istana.
Tetapi Sang Prabu sudah tidak ada, yang ada hanya Ratu Mas, yaitu
putri Campa, Sang Putri diajak menyingkir ke Bonang. Para prajurit
Demak kemudian masuk ke istana. Mereka merampok sampai bersih. Orang
kampung tidak ada yang berani melawan. Raden Gugur yang masih kecil
melarikan diri. Adipati Terung kemudian masuk ke dalam istana,
membakari semua buku-buku ajaran Buddha. Orang-orang di sekeliling
istana bubar, beteng dan bangsal dijaga anak buah Adipati Terung.
Orang Majapahit yang tidak mau takhluk kemudian mengungsi ke gunung
dan hutan-hutan. Adapun yang mau takhluk, kemudian dikumpulkan dengan
orang Islam, disuruh bersyahadat. Mayat para keluarga istana dan
pamong praja dikumpulkan, dikubur di sebelah tenggara istana. Kuburan
tadi dinamakan Bratalaya. Menurut suatu riwayat disitu juga kuburan
Raden Lembu Pangrasa.
------------------------------------
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/
<*> Your email settings:
Individual Email | Traditional
<*> To change settings online go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/join
(Yahoo! ID required)
<*> To change settings via email:
mailto:[EMAIL PROTECTED]
mailto:[EMAIL PROTECTED]
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/