Αχ, ρε παιδιά, σταματήστε το αυτό το «ο συνάδερφος, του συναδέλφου, ω 
συνάδελφε»! Συνανάπηρος, ναι! Αλλά δεν είναι επάγγελμα, ρε παιδιά! Κάθε φορά 
που το ακούω, μου σηκώνεται η τρίχα!


Χριστίνα Σαρρή,
συγγραφέας, φοιτήτρια ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου…

17 Αυγ 2018, 21:43, ο χρήστης «Kostas Theodoropoulos <[email protected]>» έγραψε:

> Δυστυχώς η αυτοαναφορικότητα υπάρχει στην πλειοψηφία των συνεντεύξεων αυτού 
> του τύπου από συναδέλφους. Υπάρχει μάλιστα σε τέτοιο σημείο ώστε να 
> εμφανίζονται ως οι μόνοι που αντιμετωπίζουν την τυφλότητα και τις δυσκολίες 
> της σαν πριν από αυτούς να μην υπήρξε κανείς. Πιστεύω πως αυτού του τύπου οι 
> συνεντεύξεις όχι μόνο δεν παρουσιάζουν την πραγματική εικόνα αλλά στο τέλος 
> δημιουργούν αρνητικά στερεότυπα.
> --Κώστας--
> 
> 
> -----Original Message----- From: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΑΡΡΗ
> Sent: Friday, August 17, 2018 5:42 PM
> To: orasi mailing list
> Subject: Re: [Orasi] Περί τυφλότητος
> 
> Συμφωνώ μαζί σου, Σπύρο!
> 
> 
> Χριστίνα Σαρρή,
> συγγραφέας, φοιτήτρια ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου…
> 
> 17 Αυγ 2018, 12:45, ο χρήστης «skordilis-spyros <[email protected]>» έγραψε:
> 
>> ιδιέτερα προσοποκεντρική συνέντευξη. πλατιάζει και δεν αναδικνύη σφερικά τα 
>> πράγματα. σπύρος
>> 
>> --------------------------------------------------
>> From: "Kostas .D. Theodoropoulos" <[email protected]>
>> Sent: Friday, August 17, 2018 11:15 AM
>> To: "orasi mailing list" <[email protected]>
>> Subject: [Orasi] Περί τυφλότητος
>> 
>>> 
>>> Του Κυριάκου Αθανασιάδη
>>> 
>>> Είχα μία γραπτή συνομιλία με την Ιωάννα-Μαρία Γκέρτσου, μία ιδιαίτερη, 
>>> χαρισματική γυναίκα,
>>> που ακολουθώ στο Facebook.
>>> Και ιδιαίτερη και σαν τυφλή, όπως θα διαπιστώσετε διαβάζοντας το κείμενο 
>>> που ακολουθεί. Θα μάθετε πολλά για την τυφλότητα, για τους τυφλούς, για το 
>>> πώς
>>> αντιλαμβάνονται τον κόσμο, για τι κάνει και τι δεν κάνει η πολιτεία, αλλά 
>>> και όλοι εμείς, για τους ανθρώπους που δεν βλέπουν, για το τι είναι και πώς 
>>> εκπαιδεύονται
>>> οι σκύλοι-οδηγοί, για το στίγμα της τυφλότητας και πολλά-πολλά άλλα. Είναι 
>>> μεγάλο κείμενο (πάνω από πεντέμισι χιλιάδες λέξεις) και εξαιρετικά χρήσιμο,
>>> οπότε βρείτε χρόνο για να το διαβάσετε καλά, και όχι διαγωνίως — και 
>>> σίγουρα όχι στην παραλία. Αποθηκεύστε το κάπου και διαβάστε το όταν θα 
>>> μπορείτε. Ευχαριστώ
>>> πολύ.
>>> 
>>> - Κυρία Γκέρτσου, είστε τυφλή. Γεννηθήκατε έτσι ή συνέβη κάποια στιγμή στη 
>>> ζωή σας;
>>> 
>>> - Η τύφλωση είναι μια πολυπαραγωντική αναπηρία και μια συνθήκη που βιώνεται 
>>> διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο, ανάλογα με το μέρος του ματιού ή/και του
>>> εγκεφάλου που έχει υποστεί βλάβη, το είδος της βλάβης και την έκτασή της. 
>>> Οι περισσότεροι έχουν την εντύπωση πως «τυφλός» είναι αυτός που δεν βλέπει 
>>> παρά
>>> μόνο σκοτάδι, όμως δεν είναι έτσι. Ένας τυφλός μπορεί να βλέπει όγκους, 
>>> σχήματα, φως, σκιές, κάποια χρώματα, κινήσεις ή και μεγάλα γράμματα, 
>>> ανάλογα με
>>> τον φωτισμό, το αντικείμενο και την απόσταση, ενώ όσοι δεν έχουν καθόλου 
>>> όραση, ούτε καν αντίληψη του φωτός, βλέπουν το απόλυτο τίποτα και όχι 
>>> «μαύρο σκοτάδι»
>>> όπως το εννοούν οι «βλέποντες».
>>> 
>>> Κάποιος με όραση κάτω από 1/20 χαρακτηρίζεται ως «νομικά τυφλός». Δεν έχει 
>>> τρισδιάστατη όραση, δυσκολεύεται να κινηθεί χωρίς βοήθεια ή βοήθημα και δεν
>>> μπορεί να βασιστεί στην όρασή του για να προσανατολιστεί, ενώ οι λεγόμενες 
>>> «αντιληπτικές σταθερότητες», που λειτουργούν προσαρμοστικά σε όσους βλέπουν,
>>> καταλύονται. Έτσι, η όποια εικόνα έχουν του κόσμου είναι διαστρεβλωμένη. 
>>> Πρόκειται στην ουσία για μια «μη-σκοτεινή τύφλωση».
>>> 
>>> Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε πέντε λεπτά ένας άνθρωπος 
>>> τυφλώνεται κάπου στον κόσμο, ενώ το ποσοστό των τυφλών που δεν έχουν 
>>> καθόλου οπτική
>>> αντίληψη ανέρχεται στο 15,88%. Τα αίτια είναι πολλά: γονιδιακές, 
>>> κληρονομικές ή εκφυλιστικές παθήσεις, διαβήτης, καρκίνος, εγκεφαλικό 
>>> επεισόδιο, τροχαίο
>>> δυστύχημα, πρόωρος τοκετός, τραυματισμός του οφθαλμού στο σπίτι ή στην 
>>> εργασία, εγκαύματα, πυροβολισμός, κατάχρηση τοξικών ουσιών κλπ.
>>> 
>>> Εγώ δεν έχω καθόλου όραση από το δεξί μάτι, ενώ από το αριστερό βλέπω 
>>> περιφερειακά φως, σκιές, όγκους και κάποιες κινήσεις από πολύ κοντά, κυρίως 
>>> των χεριών,
>>> αλλά φλου. Χαρακτηριστικά προσώπου δεν μπορώ να ξεχωρίσω. Βλέπω διαφορές 
>>> των σκιάσεων στο φως, όπως π.χ. σκούρο ή πιο ανοιχτό, κι έτσι ξεχωρίζω π.χ. 
>>> τα
>>> ρούχα μου, δηλαδή όλα μου τα ρούχα που είναι μαύρα και τη στολή του καράτε. 
>>> Κάποιες φορές το ποσοστό όρασης που έχω με βοηθάει, κάποιες όχι, είναι 
>>> παραπλανητικό.
>>> Παρ’ όλα αυτά, έχω άριστη αντίληψη του ήχου και προσανατολισμό. Γνωρίζω 
>>> πάντα πού βρίσκομαι σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο κι αντιλαμβάνομαι 
>>> αρκετά
>>> καλά τις αποστάσεις από τον ήχο και τον αέρα.
>>> 
>>> Συνέβη όταν γεννήθηκα, αφού ήμουν πρόωρη, 28 εβδομάδων, και η υπερβολική 
>>> χορήγηση οξυγόνου όταν νοσηλευόμουν στη θερμοκοιτίδα προκάλεσε βλάβη στους 
>>> αμφιβληστροειδείς
>>> των ματιών μου – μία βλάβη γνωστή ως «αμφιβληστροειδοπάθεια της 
>>> προωρότητας». Από την εποχή που γεννήθηκα, το 1979, ήταν γνωστό πως η 
>>> υπερβολική χορήγηση
>>> οξυγόνου στα πρόωρα νεογνά επιφέρει σοβαρές κινητικές αναπηρίες και 
>>> τύφλωση, αλλά οι γιατροί δεν πρόσεχαν. Δυστυχώς, ανάλογα περιστατικά 
>>> συμβαίνουν ακόμα
>>> και σήμερα, χωρίς συνήθως να αποδίδεται δικαιοσύνη. Το 1984, δεκάδες 
>>> γιατροί του ιδιωτικού μαιευτηρίου όπου γεννήθηκα κάθισαν στο ειδώλιο, 
>>> έπειτα από αγωγή
>>> 50 οικογενειών τυφλών παιδιών –και της δικής μου– για «πρόκληση βαριών 
>>> σωματικών βλαβών επί συνεργία κατά συρροή και κατά εξακολούθηση». 
>>> Απηλλάγησαν των
>>> κατηγοριών με απαλλακτικό βούλευμα.
>>> 
>>> - Πώς είναι να μη βλέπει κανείς; Εννοώ, πώς είναι να μη βλέπεις σε μία 
>>> κοινωνία, και μία πόλη, φτιαγμένη για να εξυπηρετεί όσους βλέπουν.
>>> 
>>> - Σίγουρα το να μη βλέπει κανείς είναι μια υποκειμενική αίσθηση, η οποία 
>>> εξαρτάται από τη βλάβη του καθενός και μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία, 
>>> τις
>>> συνθήκες στις οποίες ζει, την εκπαίδευση που έχει, τη νοημοσύνη και την 
>>> «ψυχολογία του», ακόμα και τα οικονομικά μέσα που διαθέτει.
>>> 
>>> Όμως, αντικειμενικά, είναι μια δύσκολη κατάσταση. Στην Ελλάδα, η εκπαίδευση 
>>> και η ψυχολογική υποστήριξη των τυφλών βρίσκεται χρόνια πίσω και είναι 
>>> μη-επαρκής.
>>> Οι αρμόδιοι φορείς δεν προσφέρουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που να 
>>> ανταποκρίνεται πανελλαδικά στις ανάγκες των τυφλών όλων των ηλικιών. Δεν 
>>> υπάρχουν ειδικευμένοι
>>> επαγγελματίες, π.χ. ψυχολόγοι που να μπορούν να αξιολογήσουν και να 
>>> υποστηρίξουν σωστά ένα τυφλό παιδί που πρέπει να κάνει τα πρώτα του βήματα 
>>> στη ζωή
>>> ή έναν νεοτυφλοθέντα, ο οποίος πρέπει πλέον να αποδεχθεί πως είναι τυφλός. 
>>> Συνήθως στα τυφλά παιδιά υπάρχει μεγάλη συνοσηρότητα με διαταραχές του 
>>> αυτιστικού
>>> φάσματος (ΔΑΦ), ιδεοκαταναγκασμούς, αγχώδεις διαταραχές, διατροφικές 
>>> διαταραχές, αναπτυξιακές διαταραχές, προβλήματα στην ισορροπία, τον ύπνο, 
>>> την κίνηση,
>>> τον συντονισμό. Όμως όλα αυτά «κουκουλώνονται» κάτω από την τυφλότητα η 
>>> οποία εκλαμβάνεται στερεοτυπικά από τους γονείς ως «χάρισμα». Βαπτίζουν την 
>>> αναπηρία
>>> «χάρισμα» για να της δώσουν ένα θετικό πρόσημο διότι αρνούνται να δουν την 
>>> πραγματικότητα ως έχει και δεν καταλαβαίνουν ότι τα θετικά αποτελέσματα 
>>> χρειάζονται
>>> αντικειμενικότητα, χρόνο, προσπάθεια, ματαίωση και, συνήθως από την πλευρά 
>>> της μητέρας, έλεγχο των συναισθημάτων. Στους τυφλούς και στα άτομα με 
>>> αναπηρία
>>> γενικότερα συναντιέται περισσότερο το παθολογικό μοντέλο της 
>>> υπερπροστατευτικής ελληνικής οικογένειας, που θέλει τα παιδιά της 
>>> ευνουχισμένα κάτω από μια
>>> συνεχή έδραση ελέγχου, και συνήθως οι μητέρες βρίσκουν στα ανάπηρα παιδιά 
>>> τους έναν μόνιμο συναισθηματικό σύντροφο ο οποίος αντικαθιστά τη μη-επάρκεια
>>> του συζύγου. Προβάλλουν επάνω τους τις δικές τους επιθυμίες ως «ανάγκες των 
>>> παιδιών» με τη δικαιολογία της αγάπης και της αυξημένης ανάγκης τους για 
>>> προστασία.
>>> 
>>> Δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά για τον πληθυσμό των τυφλών στην Ελλάδα. 
>>> Δεν γνωρίζουμε πόσοι είναι νέοι, πόσα είναι παιδιά, πόσοι εργάζονται, πόσοι 
>>> ζουν
>>> ανά δήμο. Υπολογίζονται γύρω στις 50.000-55.000. Σε μια ορεινή και 
>>> νησιωτική χώρα υπάρχει τεράστια έλλειψη εκπαιδευτών κινητικότητας και 
>>> προσανατολισμού
>>> με λευκό μπαστούνι –τη σημαντικότερη δεξιότητα που πρέπει να έχει ένας 
>>> τυφλός–, ενώ τα τυφλά παιδιά που φοιτούν στα σχολεία της χώρας μπλέκονται 
>>> κάθε φορά
>>> σε έναν γραφειοκρατικό κυκεώνα, προκειμένου να έχουν κάθε χρονιά 
>>> εκπαιδευτικούς παράλληλης στήριξης και εποπτικό υλικό.
>>> 
>>> Το ποσοστό των άνεργων τυφλών είναι μεγάλο, και οι περισσότεροι 
>>> επαναπαύονται στην επιδοματική πολιτική και στα χρήματα των γονιών τους. 
>>> Ναι, δεν είμαστε
>>> φιλική χώρα προς τα άτομα με αναπηρία.
>>> 
>>> Εμένα αυτό που με ενοχλεί, ούσα μη-βλέπουσα σε μια κοινωνία και μια πόλη 
>>> φτιαγμένη για αυτούς που βλέπουν, είναι πως ό,τι κι αν κάνω σαν 
>>> Ιωάννα-Μαρία θα
>>> βρω εμπόδια μπροστά μου. Δηλαδή, μπορεί να έχω άριστο προσανατολισμό, να 
>>> χειρίζομαι λευκό μπαστούνι, να έχω την τύχη να είμαι μια από τους 
>>> ελάχιστους τυφλούς
>>> που έχουν σκύλο-οδηγό, τη Μέη, κι όμως, ενώ θεωρητικά θα έπρεπε να κινούμαι 
>>> με ευκολία, παρεμποδίζομαι συνεχώς και κινδυνεύω από παράνομα παρκαρισμένα
>>> οχήματα, μηχανάκια που καβαλάνε τρέχοντας τα πεζοδρόμια και τις 
>>> διαχωριστικές νησίδες, οδηγούς που παραβιάζουν θρασύτατα τις διαβάσεις, 
>>> κολόνες, ταμπέλες,
>>> κλαδιά, σπασμένα πεζοδρόμια, πλημμυρισμένα πεζοδρόμια… δηλαδή κάνεις το 
>>> καλύτερο που μπορείς προκειμένου να είσαι αυτόνομη, ξοδεύεις χρόνια να 
>>> μαθαίνεις,
>>> να εξελίσσεσαι, κι έρχεται μετά το οργανωμένο –υποτίθεται– κράτος και σου 
>>> τα αναιρεί όλα, διότι απλά δεν ενδιαφέρεται για την ποιότητα ζωής των 
>>> πολιτών
>>> του ούτε για την προσπάθεια που καταβάλλουν ώστε να ζουν αξιοπρεπώς. Είναι 
>>> σαν να βρίσκομαι συνεχώς μέσα σε μια πίστα ηλεκτρονικού παιχνιδιού, να 
>>> πρέπει
>>> να πηδάω συνεχώς εμπόδια και να αποδείξω πως δεν είμαι ελέφαντας αλλά ένας 
>>> άνθρωπος που θέλει να πάει από το σημείο Α στο σημείο Β. Τι πιο λογικό;
>>> 
>>> Όσον αφορά το υποκειμενικό βίωμα, δεν μου είναι δυσάρεστο. Δεν ξέρω πώς θα 
>>> ήμουν εάν αύριο έβλεπα. Δεν ξέρω εάν θα προσαρμοζόμουν ποτέ, κυρίως λόγω του
>>> τρόπου που έχει μάθει να λειτουργεί ο εγκέφαλός μου. Θα ήθελα όμως να μπορώ 
>>> να κάνω μερικά απλά πράγματα: π.χ., να μπορώ να πάρω ένα βιβλίο ή μια 
>>> εφημερίδα
>>> και να αράξω σε ένα καφέ ή να μπω σε ένα βιβλιοπωλείο και να χαζέψω τα 
>>> βιβλία, όλα, ακόμα κι αυτά που βρίσκονται στα πιο ψηλά ράφια, ή να πάω σε 
>>> ένα εστιατόριο
>>> και να κάθομαι με τις ώρες να διαβάζω το μενού μέχρι να αποφασίσω τι να 
>>> πάρω ή σε μια μπιραρία και να μελετώ μία-μία τις ετικέτες της μπίρας. Αυτό 
>>> που
>>> θα βελτίωνε τη ζωή μου κατά πολύ είναι η οδήγηση. Όχι να έχω κάποιον να 
>>> οδηγεί ένα αμάξι για εμένα, αλλά να μπορώ να μπαίνω εγώ στο δικό μου αμάξι 
>>> και
>>> να πηγαίνω όπου θέλω, π.χ. να πηγαίνω το σκυλάκι μου στη θάλασσα που τόσο 
>>> του αρέσει. Όταν περπατάς και πηγαίνεις με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς όλη σου
>>> τη ζωή, ε, κάπου μπουχτίζεις.
>>> 
>>> Κατά τα άλλα, δεν ένιωσα ποτέ μου πως δεν βλέπω διότι βλέπω με τον δικό μου 
>>> τρόπο. Ειλικρινά, πέρασαν χρόνια μέχρι να συνειδητοποιήσω ποια ακριβώς είναι
>>> η βασική διαφορά μου από τους άλλους ανθρώπους, ίσως επειδή γενικά διαφέρω. 
>>> Για να σας δώσω μια αίσθηση του τι νιώθω, φανταστείτε τον κόσμο να ξεκινά 
>>> και
>>> να τελειώνει μέσα στο κεφάλι σας. Να μην μπορείτε να αντιληφθείτε κάτι έξω 
>>> από εσάς και όλα να σας αποκαλύπτονται σταδιακά. Να έχετε γερά πατημένα τα 
>>> πόδια
>>> σας στη γη, αισθανόμενοι τη δύναμή σας από κάτω προς τα πάνω, και οι 
>>> εικόνες που προσλαμβάνετε για τον κόσμο να μπαινοβγαίνουν βαθιά από μέσα 
>>> σας και να
>>> περικλείουν το κορμί σας, ερεθίζοντας τα αυτιά και τους πόρους σας, καθεμία 
>>> διαφορετικά ανάλογα με την υφή και την έντασή της. Κάθε φωνή που ακούω έχει
>>> διαφορετική θερμοκρασία. Τη νιώθω και τη βλέπω με τα μάτια του νου, με 
>>> διαφορετικά χρώματα, ανάλογα με την τονικότητά της. Μπορώ να καταλάβω πότε 
>>> κάποιος
>>> άνθρωπος με ειρωνεύεται, πότε μου λέει ψέματα, πότε μου μιλάει απλά για να 
>>> μου μιλήσει, πότε είναι ανώριμος, ευνουχισμένος, κακοποιημένος, 
>>> απελπισμένος,
>>> ερωτευμένος αγχωμένος, υστερικός, ειλικρινής, δοτικός, φροντιστικός ή 
>>> κάποιος συνδυασμός όλων αυτών. Σε μερικές περιπτώσεις, καταλαβαίνω και πότε 
>>> κάποιος
>>> με κοιτάζει ή τι νιώθει, δίχως να χρειάζεται να μου μιλήσει. Το καθετί 
>>> αντιστοιχεί για εμένα σε μια συγκεκριμένη αίσθηση και χρώμα ή και σχήμα. 
>>> Όλα αυτά
>>> τα έχω κατανεμημένα μέσα στο μυαλό μου. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λέξεις 
>>> και με τους ήχους. Αναλόγως τι ακούω, βλέπω κι αντίστοιχα χρώματα ή και 
>>> σχήματα.
>>> Όταν ακούω λέξεις ή αριθμούς, βλέπω και τα γράμματα και τους αριθμούς, 
>>> χρωματισμένα στον αέρα. Αυτό, είναι μια νευρολογική κατάσταση που λέγεται 
>>> «συναισθησία».
>>> Η συναισθησία είναι η αυτόματη αντίληψη ενός ερεθίσματος με μια άλλη 
>>> αίσθηση από αυτήν που του αναλογεί. Υπάρχουν πολλά είδη συναισθησίας: 
>>> κάποιοι, π.χ.,
>>> μπορεί τρώγοντας ένα φαγητό να βλέπουν αντιστοίχως ένα χρώμα. Εγώ βλέπω 
>>> ό,τι ακούω, μόνο που δεν βλέπω.
>>> 
>>> - Αισθάνεστε μειονεκτικά;
>>> 
>>> - Όταν ήμουν μικρή, περισσότερο αναρωτιόμουν τι στο καλό θεωρούν οι άλλοι 
>>> πως είναι λάθος σε εμένα. Μετά, κατάλαβα και συνειδητοποίησα πως εκείνοι 
>>> ήταν
>>> λάθος, το σύστημα ήταν λάθος – και είναι, μέχρι σήμερα.
>>> 
>>> Δεν αισθάνομαι καθόλου μειονεκτικά διότι ξέρω ποια είμαι, τι μου συμβαίνει 
>>> κι έχω αποφασίσει να πορευτώ έτσι. Παρ’ όλα αυτά, βιώνω ρατσισμό – δεν το 
>>> αρνούμαι
>>> είτε έμμεσα είτε άμεσα. Ίσως επειδή ο κόσμος δεν είναι εξοικειωμένος με 
>>> τους τυφλούς ή ίσως επειδή διαφέρω από τον μέσο τυφλό ειδικότερα και τον 
>>> μέσο άνθρωπο
>>> γενικότερα, οι άνθρωποι κοιτάζουν με περιέργεια, νιώθουν αμηχανία ή δεν 
>>> ξέρουν τι να με κάνουν.
>>> 
>>> - Υπάρχει στίγμα για την τυφλότητα;
>>> 
>>> - Ναι, υπάρχει. Ας ξεκινήσουμε με τον ορισμό της λέξης: «στίγμα» είναι «η 
>>> de facto άδικη ταύτιση μιας κοινωνικής ομάδας ή μιας πράξης ή μιας άποψης με
>>> αρνητικά συναισθήματα και κυρίως με το αίσθημα της ντροπής». Το στίγμα 
>>> αναπτύσσεται μέσα από τις διακρίσεις που δημιουργούνται από την έλλειψη 
>>> υποδομών,
>>> την παρεμπόδιση πρόσβασης στην εκπαίδευση, τις υπηρεσίες και την πόλη, την 
>>> αγνόηση βασικών κανόνων συμπεριφοράς και τη μη τήρηση της νομοθεσίας. Όλα 
>>> αυτά
>>> δημιουργούν το στίγμα κι οδηγούν σε αυτό, κατασκευάζοντας επιμέρους 
>>> στερεότυπα, τα οποία ενισχύουν με τη σειρά τους το στίγμα που οδηγεί πίσω 
>>> στην έλλειψη
>>> προσβασιμότητας, υποδομών κλπ. Ένας φαύλος κύκλος… Π.χ., η κακή πρακτική να 
>>> παρκάρει ο κόσμος επάνω στα πεζοδρόμια αποτελεί μέρος του στερεότυπου πως οι
>>> τυφλοί είναι ανίκανοι να κυκλοφορήσουν αυτόνομα, μα συνάμα το ενθαρρύνει, 
>>> αφού όντως οι περισσότεροι δυσκολεύονται. Αλλά γιά σκεφτείτε: εδώ 
>>> δυσκολεύονται
>>> να περπατήσουν στα πεζοδρόμια και οι άνθρωποι που δεν είναι τυφλοί! Οπότε 
>>> δεν είναι κάτι που θα πρέπει να ταυτίζεται ως στίγμα, συσχετιζόμενο με την 
>>> έλλειψη
>>> της όρασης, αλλά με την αναρχία και τον ωχαδελφισμό που κυριαρχεί στην 
>>> Ελλάδα σε συνάρτηση με την ανύπαρκτη πολιτική βούληση. Οι δικαιολογίες που 
>>> επίσης
>>> στερεοτυπικά προβάλλουν οι περισσότεροι, τύπου: «Δεν κυκλοφορούν τυφλοί 
>>> εδώ» ή «Οι τυφλοί, συνοδεύονται» ή «Πέντε λεπτάκια θα κάνω» ή «Δεν βρίσκω 
>>> να παρκάρω
>>> αλλού», σε συνάρτηση με την πλήρη έλλειψη μέριμνας από τις αρμόδιες Αρχές 
>>> για το φαινόμενο αυτό, οδηγούν στην ενδυνάμωση του στίγματος πως «οι τυφλοί 
>>> δεν
>>> κυκλοφορούν αυτόνομα» και απαντά στην ερώτηση: «Πρέπει οι τυφλοί να 
>>> κυκλοφορούν αυτόνομα; — Όχι δεν πρέπει». Έτσι, οι τυφλοί στιγματίζονται ως 
>>> ανήμποροι
>>> σε ένα επικίνδυνο περιβάλλον, και ένα τυφλό παιδί σε μια υπερπροστατευτική 
>>> οικογένεια μαθαίνει από την πρώτη ημέρα πως «δεν μπορεί να κάνει αυτό ή 
>>> εκείνο»,
>>> πως «πρέπει να είναι προσκολλημένο στη μαμά», πως «δεν πρέπει να 
>>> εκπαιδευτεί για να βγαίνει μόνο του από το σπίτι», πως «το λευκό μπαστούνι 
>>> είναι κακό
>>> και δεν το χρειάζεται», ενώ ουσιαστικά το λευκό μπαστούνι είναι τα μάτια 
>>> του και υποδηλώνει την αναπηρία του. Συνεπώς, το στίγμα ενδυναμώνεται και 
>>> συνεχίζει
>>> την πορεία του, φιλτραρισμένο μέσα από άλλα στερεότυπα που συχνά 
>>> εξευγενίζονται, προκειμένου να κάνουν τη δουλειά τους τα ΜΜΕ ή και να 
>>> εξιλεωθεί ο καθένας
>>> από το βάρος τού να έχει απέναντί του έναν τυφλό. Που όμως δεν είναι μόνο 
>>> τυφλός, είναι κι εκατό άλλα διαφορετικά πράγματα.
>>> 
>>> - Εργάζεστε, από όσο ξέρω. Πού; Με τι αντικείμενο;
>>> 
>>> - Είμαι ψυχολόγος. Οι σπουδές μου αφορούν κυρίως την έρευνα στην ψυχολογία 
>>> και εργαζόμουν για αρκετά χρόνια στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας στην 
>>> Κρήτη.
>>> Σήμερα, εργάζομαι ως ψυχολόγος στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία». Το 
>>> ενδιαφέρον μου για την έρευνα παραμένει, αλλά έχω κάνει και μια μεταστροφή 
>>> προς
>>> την κλινική ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία. Με ενδιαφέρει πολύ η ψυχανάλυση.
>>> 
>>> - Έχετε έναν σκύλο-οδηγό. Πείτε μας για αυτόν. Πόσο καιρό είστε μαζί, πόσων 
>>> ετών είναι, πού και πώς σάς βοηθάει, τι κάνετε εσείς για εκείνον. Και πόσο
>>> αγαπιέστε.
>>> 
>>> - Έχω μια ξανθούλα λαμπραντορίτσα 11 ετών, τη Μέη, η οποία βγήκε πια στη 
>>> σύνταξη και την παίρνω στο χαλαρό μαζί μου, μέχρι να ετοιμαστεί ο τρίτος 
>>> μου σκύλος-οδηγός.
>>> Την πήρα δύο ετών εκπαιδευμένη, άρα είμαστε περίπου 9 χρόνια αυτοκόλλητες. 
>>> Η Μέη και γενικότερα οι σκύλοι-οδηγοί τυφλών είναι η ζωή μου και το σήμα 
>>> κατατεθέν
>>> μου. Οι περισσότεροι άνθρωποι με γνώρισαν με αφορμή τους σκύλους-οδηγούς. 
>>> Υπήρξα η πρώτη χειρίστρια σκύλου-οδηγού στην Ελλάδα, και το 2008 αποφασίσαμε
>>> μια παρέα φίλων να ιδρύσουμε έναν οργανισμό που θα εκπαιδεύει και θα 
>>> παρέχει, σκύλους-οδηγούς στην Ελλάδα, εντελώς δωρεάν. Έτσι, γεννήθηκε η 
>>> σχολή σκύλων-οδηγών
>>> της «Λάρα», που πήρε το όνομά της από τη Λάρα, το πρώτο μου σκυλάκι-οδηγό. 
>>> Σήμερα, η «Λάρα» είναι ένας μοντέρνος, ιδιωτικός ΜΚΟ που διοικείται από 
>>> νέους
>>> ανθρώπους και προσφέρει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες στους τυφλούς. Εγώ 
>>> διατελώ Πρόεδρος ΔΣ.
>>> 
>>> Οπότε καταλαβαίνετε πως οι σκύλοι-οδηγοί υπήρξαν ορόσημο στη ζωή μου. Η Μέη 
>>> είναι σαν άνθρωπος, για να μην πω καλύτερη από άνθρωπο. Είναι πανέξυπνη, 
>>> τρυφερή,
>>> λιχούδω και απίστευτα διακριτική. Δεν με ενοχλεί ποτέ, δεν με επιβαρύνει 
>>> ποτέ, ενώ μέχρι σήμερα ανταποκρίθηκε άψογα στους έντονους ρυθμούς μου. Η 
>>> Μέη βλέπει
>>> για εμένα, κι όταν λέω «βλέπει για εμένα», εννοώ πως βλέπει με τέτοια 
>>> ακρίβεια σαν να έβλεπα εγώ. Μαζί της δεν καταλαβαίνω πως υπάρχουν εμπόδια, 
>>> δεν σκοντάφτω
>>> επάνω στον κόσμο, δεν χάνομαι ποτέ. Εντοπίζει ψηλά εμπόδια που δεν 
>>> ανιχνεύονται με το λευκό μπαστούνι. Βλέπει τα αυτοκίνητα που παραβιάζουν 
>>> τρέχοντας τις
>>> διαβάσεις και μου σώζει τη ζωή. Βλέπει το ταξί όταν έρχεται να μας πάρει 
>>> και με καθοδηγεί κατευθείαν στην πόρτα του. Στο αεροδρόμιο, εντοπίζει το 
>>> σήμα
>>> των ΑμεΑ, εντοπίζει το σήμα της αεροπορικής εταιρίας με την οποία πετάμε 
>>> συνήθως, μόλις δει άνθρωπο με στολή τον ακολουθεί. Εντοπίζει θέσεις για να 
>>> καθίσουμε,
>>> πόρτες, σκάλες, διαβάσεις, ΑΤΜ, ταμεία, ασανσέρ, στύλους… Βλέπει τη 
>>> διαδρομή ως όλον και όχι κομμάτι-κομμάτι όπως θα την έβλεπα εγώ. Μου 
>>> βρίσκει συντομότερες
>>> διαδρομές, κοντινότερες στάσεις λεωφορείου… Και πέρα από όλα αυτά μού 
>>> μαθαίνει πώς να αγαπώ, πώς να εκτιμώ και πώς να κατανοώ, αφού εκείνη δεν 
>>> μιλάει και
>>> εγώ δεν βλέπω, κι όμως μιλάμε και καταλαβαινόμαστε άψογα. Εγώ φροντίζω να 
>>> χαίρεται, να τρώει καλά, να κοιμάται καλά. Πάντα έχει προτεραιότητα στη ζωή 
>>> μου.
>>> Π.χ., εάν σε ένα σπίτι δεν θέλουν τη Μέη, δεν πηγαίνω. Ή το καλοκαίρι δεν 
>>> πηγαίνω ποτέ σε ξενοδοχείο ή παραλία που να απαγορεύουν την είσοδο στη Μέη. 
>>> Την
>>> έχω πάντα μαζί μου και απολαμβάνω την παρέα της, ίσως περισσότερο από όσο 
>>> απολαμβάνω την παρέα των ανθρώπων. Την αγαπώ όσο κανέναν άλλο και είμαι 
>>> υπερήφανη
>>> που με αγαπάει κι εκείνη. Έχει μια τεράστια ψυχή η Μέη. Πάντα, όταν κάποιος 
>>> μιλάει σε εμένα ή για εμένα, μιλάει στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού. 
>>> Ενώ,
>>> αν τύχει να βγω χωρίς αυτήν, όλοι ρωτούν πού είναι. Διότι λείπει. Και νιώθω 
>>> σαν να λείπει ένα μέρος του κορμιού μου.
>>> 
>>> - Έχετε και άλλα σκυλιά; Είναι και αυτά εκπαιδευμένα;
>>> 
>>> Έχω και τη Λάρα που είναι σήμερα 15 ετών. Αυτή είναι μαύρη. Τους 
>>> τελευταίους μήνες έχει βαρύνει, κι εγώ έχω περιορίσει κατά πολύ τις 
>>> μετακινήσεις μου για
>>> να την προσέχω. Ό,τι έχω γίνει στη ζωή μου, το χρωστάω στη μαυρούλα τη 
>>> Λάρα. Έχω και 4 γατιά που έχω μαζέψει από τον δρόμο: την Κανέλα, τη 
>>> Ρασπουτίνα,
>>> τον Ξανθίππο και το μικρό, την Άρια. Μεγάλωσα σε μια οικογένεια εξαιρετικά 
>>> φιλόζωη. Ζούσαμε σε ένα σπίτι στη Γλυφάδα γεμάτο ζώα. Όπου κι αν πήγαινες, 
>>> έβρισκες
>>> κι ένα!
>>> 
>>> - Πώς μπορεί να εκπαιδευτεί ένας σκύλος για τυφλούς; Πόσο κοστίζει αυτή η 
>>> εκπαίδευση και πόσο κάνει αυτό το σκυλί τελικώς;
>>> 
>>> Οι υποψήφιοι σκύλοι-οδηγοί επιλέγονται από ειδικά εκτροφικά προγράμματα σε 
>>> ηλικία δύο μηνών. Θα περάσουν δύο χρόνια εκπαίδευσης και πρέπει να έχουν όσο
>>> το δυνατόν λιγότερες πιθανότητες να βγουν από το πρόγραμμα εξαιτίας 
>>> συμπεριφοριστικών ή/και σωματικών προβλημάτων.
>>> 
>>> Προκειμένου να ξεκινήσει την εκπαίδευσή του ένας σκύλος ως οδηγός τυφλών, 
>>> πρέπει πρώτα να κοινωνικοποιηθεί άριστα, δηλαδή να μάθει να μην αντιδρά σε 
>>> άλλα
>>> ζώα, να μπορεί να μπαίνει στα ΜΜΜ, να είναι ήσυχος στα εστιατόρια, στα 
>>> σούπερ μάρκετ, στο σπίτι και στο γραφείο. Γι’ αυτό, τον πρώτο χρόνο της 
>>> ζωής τους
>>> τα δίνουμε σε καθημερινούς ανθρώπους, άσχετους με την εκπαίδευση σκύλων, 
>>> ώστε να τα μεγαλώσουν στο πλαίσιο μιας φυσιολογικής ζωής και να τα εκθέσουν 
>>> σε
>>> όσα περισσότερα ερεθίσματα και περιβάλλοντα γίνεται. Οι άνθρωποι αυτοί 
>>> είναι εθελοντές και ονομάζονται «ανάδοχοι κουταβιών» (puppy walkers). To 
>>> κρισιμότερο
>>> σημείο κατά την εκπαίδευση ενός σκύλου-οδηγού είναι η κοινωνικοποίησή του. 
>>> Ένας μη-ισορροπημένος σκύλος δεν μπορεί μετά να συνεχίσει για οδηγός τυφλών.
>>> 
>>> Μετά την κοινωνικοποίηση, οι σκύλοι περνούν στα χέρια των «εκπαιδευτών 
>>> κινητικότητας με σκύλο-οδηγό» και ξεκινούν να εκπαιδεύονται στην πόλη, 
>>> φορώντας
>>> το ειδικό σαμάρι των σκύλων-οδηγών, πάντα με θετικό τρόπο και πολύ φαγητό. 
>>> Αρχικά, μαθαίνουν να περπατούν σε ευθεία γραμμή, μετά μαθαίνουν εντολές 
>>> κατεύθυνσης,
>>> να προσπερνούν εμπόδια, να εντοπίζουν διάφορα στοιχεία στον χώρο, και 
>>> κυρίως να… σκέφτονται. Οι σκύλοι-οδηγοί είναι οι μοναδικοί σκύλοι που 
>>> καλούνται να
>>> λύσουν ένα πρόβλημα χωρίς τη βοήθεια του χειριστή τους, καθώς αυτός δεν 
>>> έχει οπτική επαφή με το περιβάλλον. Π.χ., εάν στην απέναντι πλευρά του 
>>> δρόμου υπάρχει
>>> ένα παρκαρισμένο όχημα που έχει κλείσει τη δίοδο, ο τυφλός δεν θα το δει. Ο 
>>> σκύλος-οδηγός όμως θα το δει πριν ξεκινήσουν και θα επαναϋπολογίσει τη 
>>> διαδρομή.
>>> Επίσης, οι σκύλοι-οδηγοί είναι οι μοναδικοί σκύλοι που έχουν το δικαίωμα να 
>>> αγνοήσουν μία εντολή σε περίπτωση που ο τυφλός κρίνει μια κατάσταση 
>>> λανθασμένα.
>>> Π.χ., μπορεί ο τυφλός να δώσει την εντολή «ευθεία», όμως ευθεία να υπάρχει 
>>> μια λακκούβα. Έτσι, ο σκύλος-οδηγός θα αγνοήσει την εντολή και θα κάνει αυτό
>>> που εκείνος κρίνει σωστό. Τέλος, είναι οι μοναδικοί σκύλοι που μαθαίνουν να 
>>> κοιτούν ψηλά καθώς περπατάνε, έτσι ώστε να αποφεύγουν τα εμπόδια ύψους.
>>> 
>>> Η εκπαίδευση στα καθήκοντα του οδηγού τυφλών διαρκεί 6 μήνες. Έπειτα, 
>>> ξεκινάει η συνεκπαίδευση με τον τυφλό χειριστή, τον οποίο έχει επιλέξει 
>>> νωρίτερα
>>> η σχολή, που διαρκεί περίπου 2 μήνες. Εκεί ο τυφλός μαθαίνει την καθημερινή 
>>> ρουτίνα και φροντίδα του σκύλου-οδηγού, πώς να συνεργάζεται μαζί του και πώς
>>> να λειτουργεί βλέποντας πλέον μέσα από τα μάτια του και δίχως να αγγίζει 
>>> πια το έδαφος με το λευκό του μπαστούνι. Οι σκύλοι-οδηγοί εργάζονται για 
>>> περίπου
>>> 8 χρόνια και έπειτα συνεχίζουν τη ζωή τους ως κατοικίδιοι σκύλοι.
>>> 
>>> Η διετής εκπαίδευση μιας «ομάδας σκύλου-οδηγού», δηλαδή του σκύλου-οδηγού 
>>> και του τυφλού χειριστή του, κοστίζει αρκετά. Το κόστος φτάνει τις 25.000 
>>> ευρώ,
>>> αλλά εάν έχουμε υλικές χορηγίες σε σκυλοτροφές, φάρμακα και κτηνιατρικές 
>>> υπηρεσίες, μειώνεται στις 15.000-20.000 ευρώ. Το κόστος εξαρτάται από 
>>> ρευστούς
>>> παράγοντες. Για παράδειγμα, εάν ο υποψήφιος χειριστής ζει στην επαρχία, ο 
>>> εκπαιδευτής θα πρέπει να μεταβεί και αυτός στην επαρχία για να εκπαιδεύσει 
>>> την
>>> ομάδα. Επίσης, εξαρτάται από το πόσα σκυλιά θα βγουν από το πρόγραμμα. Ένας 
>>> σκύλος που είναι φοβικός, υπερκινητικός ή έχει δυσπλασία στα ισχία δεν 
>>> μπορεί
>>> να εκπαιδευτεί για οδηγός τυφλών. Όμως, αυτά τα χαρακτηριστικά δεν 
>>> φαίνονται αμέσως αλλά κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης. Εάν ένας σκύλος δεν 
>>> καταφέρει
>>> να συνεχίσει την εκπαίδευσή του για οδηγός τυφλών, η σχολή τον χαρίζει και 
>>> δεν αποζημιώνεται.
>>> 
>>> Το κόστος καλύπτει την αγορά του κουταβιού, τον μισθό και την ασφάλιση του 
>>> εκπαιδευτή κινητικότητας με σκύλο-οδηγό και του εκπαιδευτή κινητικότητας με
>>> λευκό μπαστούνι, είδη κατοικίδιων όπως κλουβί, μπολ, λουριά, κολάρα, 
>>> σκυλοτροφή, αντιπαρασιτικά φάρμακα κλπ., κτηνιατρικά έξοδα, οδοιπορικά 
>>> έξοδα των εκπαιδευτών
>>> (βενζίνη, αεροπορικά εισιτήρια κλπ.) καθώς και τον εξοπλισμό σκύλων-οδηγών 
>>> (σαμάρι, γιλέκο, λευκό μπαστούνι).
>>> 
>>> Οι σκύλοι-οδηγοί δίνονται εντελώς δωρεάν. Το κόστος συντήρησης ενός 
>>> σκύλου-οδηγού, ανέρχεται στα 80 ευρώ τον μήνα συν τα ετήσια εμβόλια και τις 
>>> εξετάσεις
>>> αίματος, που είναι 200 ευρώ τον χρόνο. Οι ομάδες παρακολουθούνται από τον 
>>> οργανισμό καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας τους. Θεωρούνται ο 
>>> αποτελεσματικότερος
>>> τρόπος για να κινηθεί ένας τυφλός γρήγορα, αυτόνομα και με ασφάλεια. Η 
>>> σχολή «Λάρα» φέρει τεράστια ευθύνη όταν υπογράφει για να βγει ένας τυφλός 
>>> μαζί με
>>> ένα σκύλο-οδηγό στον δρόμο. Δυστυχώς στην Ελλάδα οι σκύλοι- οδηγοί 
>>> θεωρούνται πολυτέλεια κι ας υπάρχει τόσο μεγάλη ανάγκη. Επίσης, έχουμε 
>>> πρόβλημα στην
>>> εύρεση ανάδοχων κουταβιών: κανείς δεν θέλει να πάρει ένα σκύλο τον οποίο θα 
>>> αποχωριστεί αργότερα, κι ας αλλάξει έτσι τη ζωή κάποιου άλλου. Παρ’ όλα 
>>> αυτά,
>>> το «πείραμα» πέτυχε. Όταν ξεκινήσαμε τη σχολή σκύλων-οδηγών «Λάρα» 10 
>>> χρόνια πριν, μας έλεγαν πως οι σκύλοι-οδηγοί δεν θα καταφέρουν να υπάρξουν 
>>> στην Ελλάδα,
>>> επειδή έχει ζέστη, επειδή έχει αδέσποτα, επειδή υπάρχουν άπειρα εμπόδια 
>>> στον δρόμο, επειδή κανείς δεν θα τους επιτρέπει την είσοδο κ.ο.κ. Σήμερα, 
>>> οι περισσότεροι
>>> άνθρωποι γνωρίζουν τι είναι ένας σκύλος-οδηγός, η πρόσβασή τους επιτρέπεται 
>>> παντού, ενώ ο αριθμός των σκύλων-οδηγών ολοένα κι αυξάνεται.
>>> 
>>> - Θέλω να μας πείτε τα 5 χειρότερα πράγματα που αντιμετωπίζει ένας τυφλός 
>>> στην πόλη σήμερα. Κάποιος που ξεκινά ένα πρωί να πάει στη δουλειά του, ας 
>>> πούμε
>>> — εάν έχει δουλειά.
>>> 
>>> 1. Τα ελληνικά πεζοδρόμια. Η ρυμοτομία και η παρανομία είναι πλέον 
>>> προκλητικές στην Ελλάδα. Ένας τυφλός δεν ξέρει τι θα συναντήσει μπροστά 
>>> του. Αλλά, ακόμα
>>> κι αν μάθει πως π.χ. στο τάδε σημείο υπάρχει το τάδε εμπόδιο, τα εμπόδια 
>>> μεταβάλλονται καθημερινά, οπότε δεν ξέρει και τι να περιμένει. Αναρωτιέμαι 
>>> πραγματικά
>>> πώς ανέχεται ο κόσμος τόση ασχήμια, τέτοια κοροϊδία και γιατί δεν 
>>> ξεσηκώνεται. Ειλικρινά, έχω ταξιδέψει σε όλη την Ευρώπη: εχθρικότερες 
>>> πόλεις από αυτές
>>> της Ελλάδας δεν έχω δει ούτε καν στα Βαλκάνια.
>>> 
>>> 2. Τα ΜΜΜ και κυρίως τα λεωφορεία που συνήθως αργούν και είναι πήχτρα στον 
>>> κόσμο. Να περιμένει κανείς μια ώρα στη στάση με βροχή ή με 40 βαθμούς δεν 
>>> είναι
>>> πάντα ό,τι καλύτερο. Αν πέσεις και σε άσχετο οδηγό ή ελεγκτή κι έχει 
>>> σκύλο-οδηγό, μπορεί να καταλήξεις και στο ΑΤ.
>>> 
>>> 3. Την άγνοια των ανθρώπων που είτε θα τον αρπάξουν με το «έτσι θέλω» για 
>>> να «τον βοηθήσουν», είτε θα φωνάξουν, θα χαϊδέψουν τον σκύλο-οδηγό του εν 
>>> ώρα
>>> εργασίας, είτε θα πουν ένα σχόλιο τύπου: «Κρίμα που δεν σου δίνει ο θεός τα 
>>> ματάκια σου», είτε θα κοιτάζουν σαν ηλίθιοι λες κι έχουν δει εξωγήινο...
>>> 
>>> 4. Τους οδηγούς, κυρίως των δικύκλων. Φανταστείτε να είστε τυφλή μαζί με 
>>> έναν σκύλο-οδηγό, επάνω σε μια διαχωριστική νησίδα μιας λεωφόρου με τρελή 
>>> κίνηση
>>> και στις δυο λωρίδες, περιμένοντας να διασχίσετε τη διάβαση. Και, ξαφνικά, 
>>> να καβαλήσει μια μηχανή τη νησίδα και, χωρίς να κόψει ταχύτητα, να περάσει 
>>> ξυστά,
>>> μπροστά από τον σκύλο-οδηγό, προκειμένου να περάσει στο αντίθετο ρεύμα, 
>>> χωρίς να κάνει κύκλο. Εάν ο σκύλος-οδηγός πανικοβληθεί ή του ξεφύγει 
>>> αυτουνού η
>>> μηχανή, θα πουν «Έφταιξε η τυφλή» ή «Έφταιξε ο σκύλος, δεν ήταν 
>>> εκπαιδευμένος»… Μου έχει τύχει να παραβιάζει αυτοκίνητο, διάβαση στη 
>>> Βασιλίσσης Σοφίας
>>> την ώρα που περνούσα με τον σκύλο-οδηγό μου, τη Μέη, με πράσινο για τους 
>>> πεζούς. Εάν δεν είχα τη Μέη να δει το όχημα και να φρενάρει, θα με είχε 
>>> σκοτώσει.
>>> Δεν προλάβαινα να τον ακούσω, έτσι γρήγορα που ερχόταν. Μου έχει τύχει να 
>>> βρίσκομαι στη μέση μιας διάβασης, πάλι μαζί με τη Μέη, κι εκείνη την ώρα να 
>>> έρχεται
>>> μια μηχανή μεγάλου κυβισμού με χίλια. Κοκαλώσαμε κι εγώ και η Μέη, επειδή 
>>> σε αυτές τις περιπτώσεις είναι καλύτερο να είσαι ακίνητος στόχος παρά 
>>> κινούμενος
>>> μπας και σε αποφύγει. Η Μέη ήταν ήρεμη, επειδή ήμουν κι εγώ. Αν δεν ήμασταν 
>>> ομάδα με κοινή ψυχή και η Μέη πανικοβαλλόταν, θα την είχε σκοτώσει. Μου έχει
>>> τύχει να σταματάει ένα αυτοκίνητο στη διάβαση για να περάσουμε απέναντι με 
>>> τη Μέη και οι άλλοι οδηγοί από πίσω να κορνάρουν. Να έρχεται αυτοκίνητο με 
>>> χίλια
>>> στη διάβαση και να φρενάρει, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, μπροστά στα 
>>> πόδια της Μέη…
>>> 
>>> 5. Την εμποδιζόμενη πρόσβαση στον χώρο εργασίας. Ποτέ κανένας χώρος 
>>> εργασίας δεν είναι καθολικά προσβάσιμος για έναν τυφλό. Από τις 
>>> εγκαταστάσεις, μέχρι
>>> την πρόθεση του προσωπικού να μάθει, μέχρι τον εξοπλισμό που θα δοθεί στον 
>>> τυφλό, μέχρι το έγγραφο που θα κληθεί να διαβάσει και να υπογράψει σε… 
>>> έντυπη
>>> μορφή.
>>> 
>>> - Πείτε μας, λοιπόν, ποιες θα έπρεπε να είναι οι 5 πρώτες προτεραιότητες 
>>> της πολιτείας για να γίνει καλύτερη η καθημερινότητα των τυφλών.
>>> 
>>> 1. Να σταματήσει η ασυδοσία στον συνδικαλισμό των αναπήρων.
>>> 
>>> 2. Να αναγνωριστεί η εκπαίδευση στην κινητικότητα και στον προσανατολισμό 
>>> με λευκό μπαστούνι από το Υπουργείο Παιδείας και να γίνει νόμιμο μάθημα για 
>>> τα
>>> τυφλά παιδιά στα σχολεία. Να υπάρξει ως κλάδος στην πανεπιστημιακή 
>>> εκπαίδευση ώστε να γίνει ανοικτό επάγγελμα από κλειστό που είναι σήμερα και 
>>> να υπάρξουν
>>> νέοι εκπαιδευτές. Σήμερα, υπάρχουν επτά εν ενεργεία εκπαιδεύτριες Κ+Π για 
>>> όλη την Ελλάδα, οι οποίες εκπαιδεύτηκαν πριν από 16 χρόνια.
>>> 
>>> 3. Να υπάρξει καταγραφή των τυφλών από τους δήμους. Να γνωρίζουν από το 
>>> ΕΚΑΒ, τους Δήμους και την ΕΛΑΣ, ποιοι είναι και πού μένουν ώστε να μπορούν 
>>> να τους
>>> βοηθήσουν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Οι γιατροί, οι αστυνομικοί, οι 
>>> πυροσβέστες, οι νοσηλευτές να εκπαιδευτούν στην παροχή υπηρεσιών προς τους 
>>> τυφλούς
>>> και να ενημερωθούν για την κείμενη νομοθεσία που υπερασπίζεται τα 
>>> δικαιώματά τους, διότι σήμερα έχουν πλήρη άγνοια. Η αστυνομία να μας πάρει 
>>> στα σοβαρά.
>>> Τηλεφωνούμε για παράνομα παρκαρισμένα οχήματα και δεν έρχεται ποτέ 
>>> περιπολικό. Πηγαίνουμε στα ΑΤ να δηλώσουμε ρατσιστικό έγκλημα την άρνηση 
>>> εισόδου σε
>>> σκύλο-οδηγό και λένε πως δεν μπορούν να παρέμβουν διότι η υπάρχουσα 
>>> νομοθεσία για την πρόσβαση των σκύλων-οδηγών δεν προβλέπει την επιβολή 
>>> προστίμου. Ή
>>> πως, εφόσον δεν πρόκειται για κακοποίηση ζώου, δεν μπορούν να κάνουν 
>>> τίποτα. Ή στη δική μου περίπτωση –όταν θέλησα να κάνω μήνυση σε έναν οδηγό 
>>> λεωφορείου
>>> που κάλεσε την αστυνομία επειδή τόλμησα να επιβιβαστώ στο όχημα μαζί με τη 
>>> Μέη– πως, από τη στιγμή που δεν υπήρξε λεκτική βία εναντίον μου και το 
>>> περιστατικό
>>> αφορούσε τον… σκύλο-οδηγό, δεν πρόκειται για ρατσιστικό έγκλημα.
>>> 
>>> 4. Να υπάρξει ένας μηχανισμός που θα αναλαμβάνει άμεσα κάθε άνθρωπο που 
>>> γεννιέται τυφλός ή τυφλώνεται, πανελλαδικά, αλλά και τις οικογένειές τους 
>>> με ειδικευμένους
>>> ψυχολόγους, ψυχιάτρους, δασκάλους, εργοθεραπευτές, φυσιοθεραπευτές, 
>>> οφθαλμίατρους, εκπαιδευτές Κ+Π. Έτσι θα επιτευχθεί ουσιαστική ένταξη κι όχι 
>>> στα χαρτιά.
>>> Κάντε ένα πείραμα: φανταστείτε πως μόλις γεννήσατε ένα τυφλό μωρό και 
>>> ξεκινήστε να σκέφτεστε πού θα πρέπει να τηλεφωνήσετε (για email δεν το 
>>> συζητώ). Εάν
>>> βρείτε κανένα τηλέφωνο, τηλεφωνήστε κιόλας και, για να το κάνετε πιο 
>>> πικάντικο, πείτε πως μένετε π.χ. στην Κεφαλονιά.
>>> 
>>> 5. Να αναγνωρίσει επιτέλους το κράτος τους σκύλους-οδηγούς ως υπηρεσία και 
>>> όχι μόνο σε νομικό επίπεδο. Να δίνονται χρήματα από τον κρατικό 
>>> προϋπολογισμό
>>> για την εκπαίδευση και τη χορήγησή τους, όπως δίνονται και στα αναπηρικά 
>>> βοηθήματα από τα ταμεία.
>>> 
>>> 6. Να φτιάξουν επιτέλους οι δήμοι τα πεζοδρόμια, αναλογικά με αυτά που 
>>> πληρώνουμε, και να αλλάξει η νοοτροπία του παράνομου παρκαρίσματος, των 
>>> τραπεζοκαθισμάτων,
>>> της ζαρντινιέρας και των πινακίδων.
>>> 
>>> 7. Να σταματήσει το κράτος να θεωρεί αποκλειστική πρόνοια τα επιδόματα. 
>>> Κάτι που έμαθα ασχολούμενη με τους σκύλους-οδηγούς είναι ότι, εάν κάνεις 
>>> έναν τυφλό
>>> αυτόνομο, θα γίνει παραγωγικός και θα επιστρέφει στο κράτος τα χρήματα που 
>>> του κοστίζει, ή έστω μέρος τους. Όμως μια τέτοια προοπτική δεν αποτελεί 
>>> προτεραιότητα
>>> για την ελληνική πολιτεία. Δεν ενδιαφέρεται οι τυφλοί και οι ανάπηροι 
>>> γενικότερα να είναι παραγωγικοί πολίτες, και το χρήμα που φεύγει και δεν 
>>> επιστρέφει
>>> έχει συμβάλει στην οικονομική κρίση. Εκτιμώ πως το 85% των τυφλών είναι 
>>> άνεργοι στην Ελλάδα.
>>> 
>>> 8. Να υπάρξει ένας αμεσότερος, ευκολότερος τρόπος πιστοποίησης και 
>>> καταγραφής των ΑμεΑ διότι με τα ΚΕΠΑ χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη 
>>> μάνα. Είναι
>>> απίστευτα γραφειοκρατικός μηχανισμός, και η γραφειοκρατία, ως γνωστόν, 
>>> ευνοεί τη διαφθορά. Τέλος, να υπάρξουν ταυτότητες αναπήρων έτσι ώστε να 
>>> μπορούμε
>>> να αποδεικνύουμε την αναπηρία μας εύκολα ή να βλέπει κάποιος, π.χ. πολίτης 
>>> ή διασώστης πως είμαστε ΑμεΑ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Υπάρχουν και οι
>>> λεγόμενες «αόρατες αναπηρίες» και συχνά η τύφλωση είναι αόρατη αναπηρία, 
>>> δηλαδή δεν φαίνεται εάν δεν σ’ το πουν. Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, στην 
>>> Ελλάδα
>>> του 2018 δεν υπάρχουν ταυτότητες αναπήρων, παρά μόνο για τα ΜΜΜ – που όμως 
>>> δε χρησιμεύουν πουθενά αλλού.
>>> 
>>> 9. Να σταματήσει η συγκεντρωτική, ιδρυματική εκπαίδευση των τυφλών στα 
>>> ιδρύματα και να δοθεί έμφαση στην εξω-ιδρυματική φοίτηση στα σχολεία όπου 
>>> φοιτούν
>>> όλα τα παιδιά.
>>> 
>>> Εντάξει, είπα εννιά…
>>> 
>>> - Κάνουμε αυτή τη συζήτηση γραπτώς. Πώς γίνεται και διαβάζετε τις ερωτήσεις 
>>> μου και πώς απαντάτε;
>>> 
>>> - Τα τελευταία 15 χρόνια, η προσβάσιμη τεχνολογία έχει εξελιχθεί ραγδαία. 
>>> Οι τυφλοί έχουν πλέον πρόσβαση σε γραπτό κείμενο, ιστοσελίδες, εφαρμογές σε 
>>> υπολογιστή
>>> ή smartphone, κυρίως μέσω ενός λογισμικού που ονομάζεται «αναγνώστης 
>>> οθόνης» (screen reader). Αυτό εκφωνεί οποιαδήποτε πληροφορία υπάρχει στο 
>>> σύστημα και
>>> στο διαδίκτυο ή που εισάγεται από τον χρήστη μέσω του πληκτρολογίου. Έτσι η 
>>> ηλεκτρονική πρόσβαση επιτυγχάνεται ακουστικά και είναι η αμεσότερη μορφή 
>>> της,
>>> αφού όλα τα λειτουργικά υπολογιστών και smartphone διαθέτουν πλέον 
>>> μητρικούς αναγνώστες οθόνης. Ειδικότερα με τα smartphones έχει γίνει μεγάλη 
>>> επανάσταση,
>>> αφού πλέον μπορούμε να κάνουμε τα πάντα με αυτά και κυρίως προσβάσιμα: από 
>>> το να καλέσουμε ένα ταξί ή να παραγγείλουμε φαγητό, να αλληλεπιδράσουμε με 
>>> τον
>>> υπόλοιπο κόσμο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέχρι να κάνουμε αγορές, 
>>> τραπεζικές συναλλαγές και να έχουμε μια ολόκληρη βιβλιοθήκη στην παλάμη μας.
>>> 
>>> Κάποιοι χρησιμοποιούν και τεχνολογίες μεγέθυνσης, μέσω λογισμικών, κλειστών 
>>> κυκλωμάτων οθόνης και της κάμερας του smartphone, ενώ κάποιοι άλλοι –μεταξύ
>>> των οποίων κι εγώ– έχουμε τις λεγόμενες «οθόνες αφής» (braille displays), 
>>> οι οποίες μεταφράζουν το κείμενο που εξάγεται ή εισάγεται σε μια ηλεκτρονική
>>> συσκευή στη γραφή braille κι έτσι μπορούμε να έχουμε πλήρη πρόσβαση στον 
>>> γραπτό λόγο, αλλά και να εξασκούμε τη φαντασία, το συντακτικό και την 
>>> ορθογραφία
>>> μας.
>>> 
>>> Έτσι διαβάζω διά της ακοής και διά της αφής ενώ απαντώ γράφοντας με «τυφλό 
>>> σύστημα» σε ένα συμβατικό πληκτρολόγιο. Μπορώ και να πληκτρολογήσω και 
>>> απευθείας
>>> από την οθόνη αφής, η οποία διαθέτει έξι πλήκτρα Braille: γράφοντας με τους 
>>> συνδυασμούς της γραφής braille, το κείμενο εισάγεται σε γράμματα βλεπόντων.
>>> Κάποιοι τυφλοί γράφουν στην ουσία μιλώντας στη συσκευή, αλλά αυτό προσωπικά 
>>> δεν με βολεύει διότι γίνονται άπειρα λάθη στο κείμενο.
>>> 
>>> Γενικά απολαμβάνω να γράφω. Γράφω για τους φίλους μου στο Facebook και τους 
>>> αρέσει. Μου λένε ότι ο λόγος μου είναι «ανατρεπτικός, λυτρωτικός, γάργαρος…»
>>> Έτσι, με τα χρόνια, απέκτησα πολλούς ακόλουθους. Το κυριότερο σε αυτή μου 
>>> την επαφή με τον κόσμο είναι πως έχω καταφέρει να ενημερώσω και να 
>>> εκπαιδεύσω
>>> μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, κυρίως όσον αφορά τη συνθήκη της αναπηρίας 
>>> στην όραση και τους σκύλους-οδηγούς, αλλά και την ψυχολογία.
>>> 
>>> - Κατά τον ίδιο τρόπο διαβάζετε, ή μάλλον ακούτε, και βιβλία;
>>> 
>>> - Διαβάζω βιβλία στη γραφή braille, ηλεκτρονικά μέσω της οθόνης αφής ή, 
>>> ακόμα καλύτερα, τυπωμένα. Δυστυχώς όμως, είναι πολύ δύσκολο να βρει κανείς 
>>> βιβλία
>>> στη γραφή braille και ακόμα δυσκολότερο να βρει τα βιβλία που θέλει στη 
>>> γραφή braille. Επίσης, αγοράζω ηχοβιβλία ή τα κατεβάζω ή βρίσκω κανένα στο 
>>> YouTube
>>> και το βάζω να ακούσω για να με πάρει ο ύπνος. Διαβάζω ελληνικά, αγγλικά 
>>> και γαλλικά.
>>> 
>>> - Πείτε μας τυχόν άλλα ενδιαφέροντα που έχετε.
>>> 
>>> - Έχοντας δοκιμάσει πολλά πράγματα στη ζωή μου, τα τελευταία χρόνια, 
>>> καταστάλαξα στο καράτε, στη φωτογραφία και στις καταδύσεις τα καλοκαίρια.
>>> 
>>> Με τη φωτογραφία, πειραματιζόμουν από μικρή. Πίστευα –και πιστεύω ακόμα– 
>>> πως ό,τι υπήρχε για τους άλλους υπήρχε και για εμένα. Στην πορεία των 
>>> σπουδών
>>> μου, ερωτεύτηκα την πειραματική ψυχολογία και θεώρησα πως η 
>>> αντικειμενικότερη μελέτη, προκειμένου να εξασκηθώ στην έρευνα, είναι η 
>>> μελέτη της οπτικής αντίληψης.
>>> Έτσι, άρχισα να μελετώ την εικόνα και το οπτικό σύστημα. Αργότερα, συνδύασα 
>>> την πρόοδο της τεχνολογίας με την αντίληψη που έχω για τον περιβάλλοντα χώρο
>>> και ξεκίνησα δειλά-δειλά να φωτογραφίζω και να ανεβάζω τις φωτογραφίες μου 
>>> στο Facebook. Το θέμα μου είναι τα σκυλιά μου σε διάφορες σκηνές, κυρίως 
>>> τοπία.
>>> Με εξιτάρει το ακίνητο τοπίο που περιμένει να το νιώσω και να το επιλέξω 
>>> για να το φωτογραφίσω σε συνδυασμό με τα αγαπημένα μου σκυλιά που αποτελούν 
>>> το
>>> ζωντανό, αυθόρμητο στοιχείο στη σκηνή. Τα σκυλιά ή πρέπει να τα κυνηγήσεις 
>>> ώστε να πιάσεις τη στιγμή ή να σου ποζάρουν – αλλά ποζάρουν χωρίς να 
>>> στήνονται.
>>> Εκείνα δεν καταλαβαίνουν πως τα φωτογραφίζω, κι εγώ τα φωτογραφίζω χωρίς να 
>>> βλέπω. Μεταξύ μας ρέει ένα είδος ενέργειας, κι αυτό με εξιτάρει. Διογκώνει
>>> τις αισθήσεις μου σαν ναρκωτικό. Και στη μέση η κάμερα σαν το μάτι μου που 
>>> αποτυπώνει τα άλλα μάτια μου, αυτά των σκύλων. Μετά, μου αρέσει να ζωγραφίζω
>>> τις φωτογραφίες μου με το χέρι ώστε να δείξω τι ακριβώς αισθανόμουν την ώρα 
>>> που τις τραβούσα. Όσοι τις έχουν δει μου λένε πως πάντα συμπεριλαμβάνουν μια
>>> ανοιχτή προοπτική, μια κάποια φυγή προς το άπειρο. Ο ήχος της προοπτικής 
>>> είναι αυτός που με βοηθά να υπολογίζω τον κοντινό ήχο της σκηνής και του 
>>> μοντέλου,
>>> συγκρίνοντάς τους. Δεν φωτογραφίζω συχνά, μόνο όταν εμπνέομαι. Και δεν 
>>> μπορώ να φωτογραφίσω κατ’ απαίτηση.
>>> 
>>> Το καράτε, το ανακάλυψα με την απλότητα που συμβαίνουν όλα τα συμπαντικά 
>>> γεγονότα. Στην αρχή είπα, «Εντάξει, μωρέ, απλό είναι». Σήμερα, τρία χρόνια 
>>> μετά,
>>> συνειδητοποίησα πως, ούσα τυφλή εκ γενετής, είχα όλη μου τη ζωή εσφαλμένη 
>>> άποψη για την ευθεία, ενώ ακόμα προσπαθώ να πετύχω τον συνδυασμό 
>>> εκρηκτικότητας
>>> και συγχρονισμού, εκείνης της πρώτης κίνησης. Ανακαλύπτω κάθε ημέρα κάτι, 
>>> κι αυτό με ικανοποιεί σε συνδυασμό με το πόσο καλά εξασκεί τη μνήμη και τον 
>>> προσανατολισμό.
>>> 
>>> Οι καταδύσεις, πάλι, θεωρώ πως είναι μια δραστηριότητα που σε φέρνει 
>>> απέναντι στον εαυτό σου και σε προκαλεί να εκτιμήσεις τη ζωή, περισσότερο 
>>> π.χ. από
>>> «ιπτάμενες δραστηριότητες», όπως το sky diving και το παρά πέντε. Διότι, 
>>> κάτω από το νερό, η αναπνοή γίνεται μηχανικά, συνειδητά. Πρέπει να είσαι 
>>> συνέχεια
>>> σε εγρήγορση, διατηρώντας μια απίστευτη νηφαλιότητα. Κι αν χάσεις τη 
>>> ψυχραιμία σου, υπάρχει κίνδυνος, ειδικότερα εάν βρίσκεσαι σε μεγάλα βάθη. 
>>> Οι δύτες
>>> επικοινωνούν με νοήματα, κι εγώ, που δεν έχω όραση, με απτικά νοήματα. 
>>> Στους περισσότερους ο βυθός μοιάζει άδειος. Αλλά εγώ ακούω δεκάδες 
>>> διαφορετικούς
>>> ήχους, κι ο καθένας μού δείχνει ξεκάθαρα τον προσανατολισμό μου σαν να 
>>> βρίσκομαι εντοιχισμένη μέσα σε έναν τεράστιο χάρτη.
>>> 
>>> - Να είστε καλά. Σας ευχαριστώ θερμά.
>>> 
>>> - Εγώ ευχαριστώ που μου ζητήσατε να σας δώσω τη συνέντευξη.
>>> http://www.liberal.gr
>>> ________
>>> 
>>> Orasi mailing list
>>> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
>>> [email protected]
>>> και στο θέμα γράψτε unsubscribe
>>> 
>>> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της 
>>> λίστας στείλτε email στην διεύθυνση
>>> [email protected]
>>> 
>>> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
>>> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
>>> 
>>> Για το αρχείο της λίστας
>>> http://www.mail-archive.com/[email protected]/
>>> Εναλλακτικό αρχείο:
>>> http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
>>> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
>>> http://www.freelists.org/archives/orasi
>>> __________
>>> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
>>> http://www.nvda-project.org/
>>> _____________
>>> Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
>>> προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
>>> ____________
>> 
>> 
>> ________
>> 
>> Orasi mailing list
>> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
>> [email protected]
>> και στο θέμα γράψτε unsubscribe
>> 
>> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της 
>> λίστας στείλτε email στην διεύθυνση
>> [email protected]
>> 
>> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
>> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
>> 
>> Για το αρχείο της λίστας
>> http://www.mail-archive.com/[email protected]/
>> Εναλλακτικό αρχείο:
>> http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
>> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
>> http://www.freelists.org/archives/orasi
>> __________
>> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
>> http://www.nvda-project.org/
>> _____________
>> Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
>> προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
>> ____________
> ________
> 
> Orasi mailing list
> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
> [email protected]
> και στο θέμα γράψτε unsubscribe
> 
> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας 
> στείλτε email στην διεύθυνση
> [email protected]
> 
> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
> 
> Για το αρχείο της λίστας
> http://www.mail-archive.com/[email protected]/
> Εναλλακτικό αρχείο:
> http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
> http://www.freelists.org/archives/orasi
> __________
> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
> http://www.nvda-project.org/
> _____________
> Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
> προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
> ____________ 
> 
> ________
> 
> Orasi mailing list
> για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
> [email protected]
> και στο θέμα γράψτε unsubscribe
> 
> Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας 
> στείλτε email στην διεύθυνση
> [email protected]
> 
> διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
> http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
> 
> Για το αρχείο της λίστας
> http://www.mail-archive.com/[email protected]/
> Εναλλακτικό αρχείο:
> http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
> παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
> http://www.freelists.org/archives/orasi
> __________
> NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
> http://www.nvda-project.org/
> _____________
> Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
> προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
> ____________
 ________

Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe

Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας 
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]

διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net

Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]/
Εναλλακτικό αρχείο:
http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
_____________
Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
____________

Απαντηση