Patat Na ti mana ari ngaran kota Garut, nu kawentar ku dodol, domba, ajengan, jeung mojang geulisna? Tina Basa Sunda atawa Basa Malayu? Soalna, lian ti di Garut aya lembur nu ngaranna Kampung Malayu, garut dina Basa Indonesia mah singhoreng patat. Tutuwuhan nu istilah Latenna Maranta arundinacea. Mun ningali gambarna mah, keur kuring, ieu tatangkalan teh siga koneng atawa jahe. Daunna neros manjang, (sigana) watangna oge malapah. Nyanyahoanan soal tutuwuhan eta teh pedah bae tadi peuting babaturan ngadon ngawadul perkara pentingna diversifikasi makanan pokok. Pedah harga beas apung-apungan. Cenah, nepi ka Rp 6.000 sakilona. Nepi ka, cenah deui bae, alatan harga beas nu apung-apungan eta, bari sakapeung di warung euweuh pisan barangna, ayeuna geus mimiti loba nu ngadahar sangu aron atawa sangu gaplek. Kituna teh, sanajan harga beas ngapung teh harga pare mah keukeuh bae samporet. Di mana undak ge teu saluhur harga beas. Ukur Rp 3.000 sakilo -- ceuk babaturan lian di Karawang. Dulu, sebagian orang Madura menjadikan jagung sebagai makanan pokok, orang Maluku dikenal sebagai pemakan sagu, orang Papua sampai sekarang banyak yang makan ubi. Kenapa kita selalu harus makan nasi?, ceuk babaturan nu ngajak ngawadul. Sabenerna mah kuring rek ngajawab: Lain bae perkara beasna, tapi oge kamampuhan masarakatna sorangan. Da, mun daya beulina alus, paling heunteu nu aya di kota-kota, bisa mareuli supermie atawa indomie. Malah, bisa meuli roti atawa steak nu geus aya kentang jeung buncisna nu bener-bener beresih tina unsur beas, bari gizina jelas leuwih alus. Sanajan asup akal ge, jawaban eta teh teu dipokkeun. Nu kaluar karah perkara patat tadi, nu kungsi dihucuhkeun basa Adi Sasono jeneng jadi Menteri Koperasi. Nya, harita pisan, taun 1998-an, kuring karak nyaho yen di dunya ieu aya tutuwuhan nu ngaranna patat teh. Kumaha bungkeuleukannana, nepi ka ayeuna ge can nyaho. Ukur ningali tina gambar. Jajauheun kana apal kumaha ngokolakeun atawa ngabudidayakeunnana mah. Ongkoh, pan kuring mah menak lain patani? Malah, salila eta mah, saencan Adi Sasono jadi Menteri Koperasi, kuring nganggap Cipatat nu aya kuloneun Bandung teh ukur ngaran tempat kitu bae. Teu pakait jeung ngaran tutuwuhan. Paling ge pakait jeung warung kadu, ketuk tilu, jeung latihan nembak. Harita, basa Adi Sasono manggung, wuwuhan masih soak nyanghareupan efek krisis moneter -- loba jelema teu bisa meuli beas jeung loba nu di-PHK -- Habibie lain bae nyieun Departemen Koperasi Pengusaha Kecil dan Menengah, nu ngaluarkeun skim JPS. Tapi, oge nyieun Kantor Pangan dan Hortikultura. Hartina, aya karep nu leuwih daria pikeun nanjeurkeun ketahanan pangan ku migeykeun sawatara tutuwuhan, dibarungan ku riset jeung pangwangunan bisnisna. Malah, asana, ti harita agrobisnis jeung sektor informal teh leuwih ceuyah kaasup meletekna fenomena cafe jeung warung tenda. Loba korban PHK nu arasup desa ngadon tataten, ngalakonan agrobisnis. Nepi ka Rano Karno ge milu gehgeran muka kebon kentang di Sawit, Purwakarta. Tah, salah sahiji tatanen nu diocal-ocal dina raraga ketahanan pangan teh nya patat ieu. Malah, sakumaha nu dipiharep ku konsep ketahanan pangan tadi: Mun tutuwuhan ieu (dibarungan ku kadele) geus dibudidayakeun kalawan hade, hasilna geus bisa nyukupan kabutuhan urang kana tipung tarigu; urang bisa tanggah nyanghareupan Amerika. Teu popoyongkodan bae siga salila eta oge kiwari. Bubuhan, salila ieu, gandum nu jadi bahan nyieun tarigu sakumaha kadele nu jadi bahan keur nyieun tahu nu jol ti RRC diimpor ti Amerika (jeung urut Soviet-Rusia). Hartina, mun patat ieu bisa ngagantikeun gandum, urang bisa ngirit devisa. Harita, perkara politik patat ieu lain bae dibarengan ku ngawangun LSM, nu jadi mode dina raraga nyanghareupan krisis moneter jeung reformasi -- nu hartina modus ngamangpaatkeun bantuan ti lembaga donor, meres pamarentah jeung pangusaha, katut nyalikong dana JPS. Tapi oge nepi ka diseminarkeun di Universitas Brawijaya, Malang, Agustus 1998. Seminar nu kawilang munel. Lain bae medar perkara ketahanan pangan tadi. Tapi, oge ngembrakkeun mangpaat, prak-prakan melak, nepi ka manajemen bisnis jeung strategi kalembagaan budidaya ieu tutuwuhan. Munel siga kitu teh kaharti. Saencanna, Juli 1998, Presiden Habibie ngaresmikeun Program Pengembangan Tanaman Garut sebagai Bahan Baku Alternatif bagi Industri Pangan. Kituna teh bari jeung nangtukeun sawatara wewengkon salaku pusat ngamekarkeun patat. Di antarana, mun teu salah inget, Banyumas. Hanjakal, siga nu remen kajadian di nagara urang: Pahibutna soal patat harita teh, kiwari, meh 10 taun sanggeus dikariakeun, asa euweuh tapakna. Karuhan soal Ketahanan Pangan mah. Naha kuring nu teu nyaho, atawa dua hal eta patat jeung ketahanan pangan -- dianggap teu nyambung, kuno atawa teu parok, jeung prak-prakan liberalisme jeung globalisasi kiwari? Makassar-Jakarta, 27 Februari 2007
Maman Gantra Jalan Salemba Tengah 51, Jakarta 10440. 0812-940-5441 --------------------------------- Don't be flakey. Get Yahoo! Mail for Mobile and always stay connected to friends.

