--- In [email protected], mj <[EMAIL PROTECTED]> wrote: > > sigana beda cara noongna urang teh kang.
Bener pisan, MJ. Urang rada beda cara noong. Malah, mun ceuk jalma nu tatasawufan mah maqam urang ge beda. MJ mah, kacirina meh rek ma'rifat, geus istiqomah, meh teu nananaon ku nananaon. Kuring mah masih ulukutek di handap, dinu kotor sakadang akal, nu cenah dipinuhan ku nafsu atawa, malah, ku lamunan pisan (nu kadang a historis). Masih keneh kagoda ku angka, ku data, dalah kadar ku wacana. Alatan nyampak na wacana, nu oge dibarung ku angka, jeung sawatara hal nu katingal ku mata atawa kareungeu ku ceuli, kuring mah percaya yen Sunda keur kritis. Mataholangna, nya dina SDM-na. Oge kuring satuju yen worldview hiji bangsa atawa komunitas ditangtukeun ku alam geografis-na (jeung sajarahna). Kuring oge satuju yen teu sakabeh naon nu nyampak di urang goreng atawa kudu dipiteskeun pisan. Malah, "qua konsep", kuring ningali naon nu nyampak di urang teh ideal pisan, luyu jeung ideal-ideal modernitas: Hade ka semah, repeh rapih, someah, paheuyeuk-heuyeuk leungeun, jste. (Mudah-mudahan, "pamuji" ieu teu kapangaruhan ku DNA atawa worldview, getih goib, atawa artefak-artefak ka-Sunda-an nu nyangkaruk dina diri kuring). Tapi, siga nu diingetkeun ku tulisan MJ ngeunaan warisan karuhun eta, nepi ka mana urang ngalenyepan jeung ngalarapkan atawa nerapkeun eta adat? Utamana dina zaman kiwari? Hartina, kritis heunteu urang kana aadatan teh? Satadina, ku akal, ku sakola, ku internet, ku elmu jeung teknologi, ku agama, malah ku adat sorangan, sawarga teh bisa ngeclak saeutik bae mah. Teu kudu sampurna. Cukup kawas jiga. Kadar kaduga ku common sense, ku akal sehat ku moral jeung agama. Maksud kuring: Bener kiwari jaman post modern, rasionalismeu lain pangbenerna. Tapi, naha kamacetan rek dianggap hiji hal nu lumrah, nu bener? Karusakan lingkungan? Korupsi? Garong ucang angge di parlemen? Kamiskinan nu masih ngahunyud? Jeung sawatara hal lianna nu ku alam pikiran post modernisme, sawatara aliran tasawuf, atawa (ukur) ku gaya "jagalah hati" nu didawamkeun Aa Gym, bisa dianggap wajar atawa "bener" pisan. Hampura mun kuring masih ulin dina "wacana" nu "beurat" jeung "jugala" - oge klise. Tapi, pan eta nu disanghareupan ku urang teh lin? Langsung teu langsung pakait jeung urang? Naha rek terus diupahan ku "sugema mah aya dina hate"? Nyumput dina sikep toleran nu nyampak dina "post modernisme"? Dilawan ku kayakinan yen "dunya mah milik Yahudi jeung Nasrani. Milik urang mah aherat"? Sigana kuring teu kudu ngabejerbeaskeun deui pakait pasoalan- pasoalan "jugala" eta jeung kaayaan SDM Sunda nu kritis. Oge, jeung perkara miteskeun mitos-mitos nu nyampak. Kuring hayang langsung ngacaprukeun perkara miteskeun mitos tadi. Khususna nu pakait jeung "adat ngahuma" urang. Ngan, saencan poho, alatan aya urang "huma" (milis) lain nanyakeun naon nu dimaksud budaya huma: Budaya huma di dieu nya adat-adatan, nu lahir tina hiji worldview, nu nyampak di urang Sunda alatan baheulana urang Sunda sok ngahuma. Lain nyawah. Alatan biasa ngahuma, nya urang Sunda sok sosoranganan bari api lain ka dulurna sahumana-sahumana. Hartina, budaya huma enya historis lain mitos. Kuring make istilah mitos teh pedah bae eta titinggal teh teu mangpaat pikeun ngawujudkeun getih goib tea. Urang anggap euweuh bae. Sanajan, rumasa, eta judul teh rada pakojot jeung matak pakojot. Ongkoh dianggap euweuh, tapi rek dipiteskeun? Miteskeun naon? Atuh kitu mah lain miteskeun, malah ngahirupkeun? (Hususon ka MJ, hampura, mun posting kuring nu ti heula kakirim oge ka milis lian, di luar Kusnet jeung Ki Sunda). Masih ngeunaan sawah jeung huma: Ceuk cenah, mun teu salah inget, teknologi sawah karak datang ka urang abad 17. Aya nu nyebutkeun di antarana Pramoedya Ananta Toer -- ti Mataram, mangsa ngajorag Batavia, nu ngabalukarkeun Dipati Ukur tiwas dihukum pati alatan dianggap basangkal ka Mataram. Aya oge nu nyebutkeun langsung ti Cina (Remy Silado, dina hiji sawala, mun teu salah dumasar kana pamanggih Graaf), mangsa Walanda ngimpor budak (gulang-gulang?) ka urang. Bareng jeung waluku, candu, oge kebon tiwu. Ari ti Mataram mah, cenah, bareng jeung undak-usuk basa, bendo citak, jeung tarawangsa. Tah, pakait jeung adat-adatan, aya dua hal nu jadi "pikiran" kuring: Hiji, kasadaran urang kana "bebeneran" (nilai ideal atawa teuing naon ngaranna) nu aya dina adat eta. Ka dua, kamotekaran urang dina ngokolakeun warisan karuhun eta dina konteks kiwari? Katilu, nya ngalarapkeunnana. Nepi ka mana? Sabab, siga nu remen disodorkeun ku kuring: Urang lain bae sok apal cangkem, tapi remen dipepende ku kaendahan (rumpaka basa) nu nyampak dina adat nu aya. Urang neluh maneh ku "adat", ku worldview, ku artefak-artefak nu aya dina bawah sadar urang, ku DNA urang, yen urang mah jalma someah, hirupna repeh rapih, nyaah ka sasama, tawadu ka guru, resep mere maweh, jeung mitos-mitos sejenna. Na, bener urang geus kitu? Di mana bener urang geus ngalarapkeun eta adat, naha bener kudu kitu? Mun tea mah salah (dianggap ngahalang "kamajuan"), tapi geus jadi adat tea, geus DNA urang, naha DNA tadi teu bisa diobah? Pan urang boga akal, sakola, pamarentah, jste -- kaasup agama? Na teu bisa sakabeh lembaga eta ngarekayasa ulang DNA nu aya? Eta "tesis" kuring. Perkara kumaha papalimpanganna antara kaendahan nu nyampak dina rumpaka "adat" jeung bukti nu aya, contona papagon atawa cecekelan nu dicarepeng ku sawatara "komunitas adat", nu ku kuring (tadina) dianggap Sunda nu leuwih otentik. Mun disederhanakeun, papagon- papagon nu aya di aranjeunna teh nyoko kana tilu perkara: Hubungan jeung nu goib atawa nu Maha Goib, hubungan jeung papada manusa, hubungan jeung alam. Nu kabeh, intina, kudu hade, kudu harmonis. Pokona endah pisan. Buktina? Di luar perkara hubungan jeung nu Maha Goib, nu kuring teu wani ngomentaran; teu saeutik leuweung di sabudeureun eta komunitas adat bulistir, gunung batu nu ngalungkawing sopak alatan ditugaran terus. Teu saeutik pupuhu hiji komunitas pagetreng jeung wargana atawa pupuhu saencanna alatan marebutkeun...lahan parkir. Karuhan, nu "ngaboikot" kagiatan hiji upacara mah alatan maranehna teu sapagodos jeung anjeunna. Atawa kadar "ngajaga" komara jeung wiwaha (baca: gengsi, ego) sewang- sewangan mah sakumaha nyampak di elite komunitas-komunitas Sunda nu "modern". Hampura mun siga nu nyanyahoanan. Da... Mun "komunitas adat" sorangan geus kitu, ka mana jalma sekuler atawa jalma mantangul, urang kota siga urang, arek "ngeunteung", nyungsi alternatif, atawa ukur titirah, atawa kadar jadi turis naha nu pasif atawa nu kreatif reureuh tina karuwetan hirup di lingkungan "sekuler"? Sanajan, siga disebutkeun ku salah saurang aktivis nu leuwih tigin dina ngaping komunitas-komunitas adat nu aya, urang teu bisa nyalahkeun komunitas adat sagemblengna. Pon oge dina perkara lianna kaasup tulisan MJ eta. Mun tea mah urang masih nyawalakeun eta tulisan.
